Od 1 listopada 2023 roku Ministerstwo Zdrowia rozszerzyło program. Teraz darmowa mammografia bez skierowania przysługuje kobietom w wieku od 45 do 74 lat.
To rewolucja, która włączyła do badań tysiące „za młodych” i „za starych” (według poprzednich przepisów) kobiet. Jeśli jesteś na granicy wieku – ten poradnik jest dla Ciebie.
1. Matematyka NFZ: Jak liczymy wiek „graniczny”?
System NFZ jest bezwzględny, bo opiera się na numerze PESEL. „Bycie w programie” oznacza, że system widzi Cię jako uprawnioną.
Dolna granica: Kiedy wchodzę? (45 lat)
- Zasada: Uprawnienie nabywasz w dniu swoich 45. urodzin.
- Przykład: Jeśli urodziłaś się 15 listopada 1980 r., to na darmową mammografię bez skierowania możesz iść najwcześniej 15 listopada 2025 r. Dzień wcześniej (14 listopada) system odrzuci Cię jako „za młodą” (44 lata).
- Co robić przed 45. r.ż.? Jeśli masz 40-44 lata, Twoje piersi są często jeszcze gęste (budowa gruczołowa). Wtedy lepsze może być USG piersi. Na mammografię w tym wieku potrzebujesz skierowania od ginekologa lub onkologa (jeśli są ku temu powody medyczne, np. guzek).
Górna granica: Kiedy wypadkam? (74 lata)
- Zasada: Program obejmuje kobiety do ukończenia 75. roku życia.
- Precyzja: Możesz zrobić badanie aż do dnia przed Twoimi 75. urodzinami. W dniu 75. urodzin wypadasz z programu „profilaktycznego”.
- Co robić po 75. r.ż.? To, że program się kończy, nie znaczy, że przestajesz się badać! Ryzyko raka rośnie z wiekiem. Po 75. roku życia nadal robisz mammografię za darmo, ale musisz wziąć skierowanie (papierowe lub e-skierowanie) od dowolnego lekarza specjalisty (ginekologa, onkologa) lub lekarza rodzinnego.
2. Jak często? (Zasada 24 miesięcy)
W programie mammografię wykonuje się raz na 2 lata.
- Jeśli robiłaś badanie w ramach programu np. 10 maja 2024, kolejne przysługuje Ci po 10 maja 2026.
- System NFZ blokuje możliwość częstszego badania „profilaktycznego”.
Wyjątek – Grupa Ryzyka (Co 12 miesięcy): Jeśli masz obciążenie genetyczne, badanie przysługuje Ci co roku. Musisz udowodnić:
- Mutację genów BRCA1 lub BRCA2.
- Lub: Rak piersi w najbliższej rodzinie (matka, siostra, córka) – w tym przypadku lekarz w pracowni mammograficznej musi wypełnić odpowiednią ankietę ryzyka.
3. Gdzie i jak się zapisać? (Bez papierologii)
Najpiękniejsze w tym programie jest to, że nie potrzebujesz wizyty u lekarza po „papierek”.
- Znajdź placówkę:
- Stacjonarnie: Każda pracownia mammograficzna, która ma kontrakt z NFZ na „program profilaktyki”.
- Mammobusy: To mobilne pracownie, które jeżdżą po mniejszych miejscowościach i stają pod marketami czy urzędami. Są tak samo nowoczesne (cyfrowe) jak te w szpitalach.
- Rejestracja:
- Dzwonisz i mówisz: „Dzień dobry, mam [Twój wiek] lat, chciałabym skorzystać z programu profilaktycznego”.
- Podajesz PESEL. Rejestratorka sprawdza w systemie, czy:
- Mieścisz się w wieku 45-74.
- Minęły 24 miesiące od ostatniego badania w programie.
- Wizyta:
- Bierzesz tylko Dowód Osobisty i ewentualnie zdjęcia z poprzedniej mammografii (na płycie CD), jeśli masz je w domu (dla porównania).
4. Co jeśli jestem „poza wiekiem”, a czuję guzek?
To bardzo ważne rozróżnienie:
- Program Profilaktyczny jest dla kobiet bez objawów (czyli: nic mnie nie boli, nic nie wyczuwam, idę się sprawdzić „na wszelki wypadek”).
- Diagnostyka Onkologiczna: Jeśli wyczułaś guzek, wciągnięcie brodawki, wyciek lub zmianę skóry – nie czekaj na mammobus!
- Idź natychmiast do lekarza rodzinnego po Kartę DiLO (Szybka Terapia Onkologiczna). Wtedy wiek nie ma znaczenia – badanie (USG i mammografię) masz robione w trybie pilnym, poza programem profilaktycznym.
W pigułce – co musisz zapamiętać?
- Nowy wiek: Program działa teraz dla roczników 45–74.
- Skierowanie: Niepotrzebne. Twój PESEL jest skierowaniem.
- Częstotliwość: Co 2 lata (chyba że masz mutację genetyczną lub raka w bliskiej rodzinie – wtedy co rok).
- Mammobusy: Są bezpieczne, cyfrowe i wygodne. Nie bój się z nich korzystać.
Twój ruch na dziś
- Masz 45–74 lata?
- Nie miałaś mammografii w ciągu ostatnich 24 miesięcy? Jeśli odpowiedź na oba pytania brzmi TAK – wejdź na stronę pacjent.gov.pl lub wpisz w Google „Harmonogram postoju mammobusów [Twoje województwo]” i umów się na badanie. To 15 minut, które daje spokój na 2 lata.
Treści zawarte w serwisie mają charakter informacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Programy profilaktyczne NFZ mogą ulegać zmianom.
