Pielęgniarka POZ (Podstawowej Opieki Zdrowotnej), zwana potocznie „środowiskową”, to nie jest osoba tylko do opieki nad obłożnie chorymi seniorami. To Twoja „prawa ręka” w leczeniu domowym.
Masz do niej prawo, składając deklarację wyboru w przychodni (tam, gdzie masz lekarza rodzinnego). Jest całkowicie bezpłatna.
Oto co konkretnie może dla Ciebie zrobić we własnym łóżku, jeśli Twój stan zdrowia utrudnia dotarcie do przychodni.
1. Zastrzyki (Iniekcje) – Codzienność
To najczęstsza usługa.
- Podskórne i domięśniowe: Jeśli musisz brać leki przeciwzakrzepowe (np. Clexane, Neoparin) w brzuch, a boisz się robić to sama, pielęgniarka może Cię nauczyć lub przyjeżdżać robić to za Ciebie (choć przy codziennych dawkach zazwyczaj uczy rodzinę).
- Domięśniowe: Zastrzyki z żelaza, witaminy B12 czy leków przeciwbólowych.
- Warunek: Musisz mieć zlecenie lekarskie (skierowanie) na wykonanie zastrzyku w domu. Lekarz musi napisać na druku: „Wskazane wykonanie w domu pacjenta ze względu na stan zdrowia”.
2. Kroplówki (Wlewy dożylne) – Temat trudny
Tu często dochodzi do nieporozumień. Pacjenci myślą: „Zadzwonię, ona przyjedzie, podłączy witaminy i pojedzie”. To tak nie działa.
- Możliwość: Tak, pielęgniarka może podłączyć kroplówkę w domu (nawadniającą, z elektrolitami, z lekami przeciwbólowymi).
- Ograniczenia:
- Czas: Pielęgniarka ma obowiązek monitorować pacjenta podczas trwania wlewu (ryzyko wstrząsu). Jeśli kroplówka ma lecieć 3 godziny, pielęgniarka musi siedzieć u Ciebie 3 godziny. W realich NFZ (gdzie ma 50 pacjentów dziennie) jest to trudne do wyegzekwowania. Często zgadzają się na wlewy szybkie (30-40 min).
- Leki: Pielęgniarka nie poda w domu pierwszej dawki antybiotyku (ryzyko alergii) ani chemioterapii. Poda tylko leki sprawdzone, na wyraźne zlecenie lekarza.
- Sprzęt: Leki i płyny kupujesz Ty (na receptę). Pielęgniarka ma swój sprzęt do wkłucia (wenflony, rurki), ale warto zapytać, czy nie trzeba czegoś dokupić.
3. Pobieranie krwi (Lab w sypialni)
To usługa na wagę złota dla pacjentów z „chemo brain” i osłabieniem.
- Jeśli lekarz rodzinny wystawi skierowanie na badania krwi z dopiskiem „w domu”, pielęgniarka przyjeżdża rano, pobiera krew i sama zawozi ją do laboratorium.
- Ty sprawdzasz wyniki online po południu. Zero kolejek, zero ryzyka złapania infekcji w poczekalni.
4. Opatrunki i Szwy (Chirurgia domowa)
- Zdejmowanie szwów: Po operacji (mastektomii, wycięciu guza) nie musisz jechać do chirurga tylko po to, by przeciąć nitki. Pielęgniarka środowiskowa ma uprawnienia, by zdjąć szwy w domu (jeśli rana goi się prawidłowo).
- Leczenie ran: Zmiana opatrunków na ranach pooperacyjnych, odleżynach czy owrzodzeniach. Pielęgniarka może też wypisać receptę na opatrunki specjalistyczne (jest to część jej uprawnień, tzw. ordynacja pielęgniarska), jeśli ma ukończony kurs.
5. Cewniki i Stomie
- Wymiana cewnika w pęcherzu moczowym (u kobiet – u mężczyzn często wymagany jest urolog, zależy od uprawnień pielęgniarki).
- Edukacja w zakresie obsługi stomii.
Czego Pielęgniarka NIE robi? (Granice kompetencji)
Warto wiedzieć, żeby nie spotkać się z odmową. Pielęgniarka POZ to nie opiekunka medyczna ani salowa.
- Nie myje pacjenta (chyba że to element toalety przeciwodleżynowej).
- Nie sprząta, nie gotuje, nie robi zakupów.
- Nie siedzi przy chorym „do towarzystwa” (wizyta jest zadaniowa: zabieg $\rightarrow$ wpis w dokumentację $\rightarrow$ wyjście).
- Nie przyjeżdża w nocy i w weekendy. Pracuje zazwyczaj pn-pt w godzinach 8:00–18:00. W nocy działa „Nocna i Świąteczna Opieka Zdrowotna” (wyjazdowa).
Jak to załatwić? (Krok po kroku)
- Sprawdź deklarację: Upewnij się, że jesteś zapisana do pielęgniarki w swojej przychodni (często zapisujemy się tylko do lekarza, a pielęgniarka zostaje „pusta”).
- Skierowanie: Poproś lekarza POZ (lub onkologa przy wypisie) o „Zlecenie na zabiegi pielęgniarskie w domu pacjenta”.
- Telefon: Zadzwoń do rejestracji swojej przychodni i poproś o bezpośredni numer do pielęgniarek środowiskowych.
- Umowa: Zadzwoń do niej rano (między 8:00 a 9:00 one planują trasę). Powiedz: „Mam zlecenie na zastrzyki/opatrunki, jestem po chemii, nie mogę dojść do przychodni. Kiedy może Pani podjechać?”.
W pigułce – co musisz zapamiętać?
- Jest za darmo: W ramach NFZ. Nie płać prywatnie, jeśli masz ubezpieczenie.
- Wymaga papierka: Bez zlecenia lekarskiego pielęgniarka nie może Cię dotknąć (nawet jeśli to „tylko witaminki”).
- Oszczędza żyły: Pielęgniarki środowiskowe to często mistrzynie trudnych wkłuć.
- Kroplówki: Są możliwe, ale trudne logistycznie. Ustal to indywidualnie z pielęgniarką, zanim kupisz leki.
Twój ruch na dziś:
Jeśli masz w domu osobę leżącą lub sama czujesz, że kolejna wizyta w przychodni to ponad Twoje siły – zadzwoń jutro rano do swojej przychodni POZ. Zapytaj: „Kto jest moją pielęgniarką środowiskową i jak mogę się z nią skontaktować?”. Zapisz ten numer w widocznym miejscu. To Twoje koło ratunkowe.
