Karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO) to dokument, który otwiera drzwi do tak zwanej szybkiej ścieżki onkologicznej. Jej głównym zadaniem jest skrócenie czasu oczekiwania na badania i postawienie precyzyjnej diagnozy. W polskim systemie ochrony zdrowia działa ona jak bilet priorytetowy, ułatwiający dostęp do kolejnych etapów konsultacji medycznych.
Czym dokładnie jest zielona karta w polskim systemie?
Karta DiLO potocznie nazywana “zieloną kartą” została wprowadzona przez Ministerstwo Zdrowia, aby przyspieszyć proces diagnozowania chorób nowotworowych (Szybkiej Terapii Onkologicznej (STO). Działa to na zasadzie wydzielonej, szybszej kolejki do badań dla osób z podejrzeniem nowotworu.
Warto wiedzieć, że karta DiLO ma też formę elektroniczną w systemach NFZ. Oznacza to, że nie ma ryzyka zgubienia papierowej wersji. Wystarczy podać w rejestracji swój numer PESEL oraz unikalny numer samej karty.
Kto i w jakich okolicznościach wystawia kartę DiLO?
Znaczna część pacjentów otrzymuje kartę od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Lekarz rodzinny wystawia ją, gdy na podstawie wywiadu lub podstawowych badań podejrzewa rozwój nowotworu. Dokument ten może również założyć lekarz specjalista w poradni (np. onkolog, dermatolog, urolog czy ginekolog). Ponadto pacjenci często otrzymują DiLO podczas pobytu w szpitalu.
Zgodnie z wytycznymi Narodowego Funduszu Zdrowia, wystawienie karty nie wymaga od razu twardych dowodów histopatologicznych. Wystarczy uzasadnione medycznie podejrzenie. Dzięki temu proces diagnostyczny rusza szybciej. Pacjent zyskuje prawo do bezpłatnych, priorytetowych badań w placówkach, które mają umowę z NFZ na pakiet onkologiczny. To ważne udogodnienie, które upraszcza nawigację po placówkach medycznych.
Diagnostyka wstępna, czyli pierwszy etap poszukiwań
Pierwszym formalnym krokiem na ścieżce DiLO jest diagnostyka wstępna. Jej celem jest jednoznaczne potwierdzenie lub wykluczenie obecności w organiźmie komórek nowotworowych. Lekarze zlecają wtedy podstawowe badania obrazowe, takie jak USG, tomografia czy badanie endoskopowe. Często pobierany jest również wycinek do badania mikroskopowego, czyli biopsja.
Zgodnie z założeniami Ministerstwa Zdrowia, ten etap nie powinien przekroczyć 28 dni od momentu wpisania pacjenta na listę STO. Można to porównać do robienia zdjęcia szerokokątnego. Lekarze sprawdzają, czy w organizmie faktycznie tli się ognisko choroby. Jeśli wynik wykluczy nowotwór złośliwy, karta DiLO zostaje zamknięta. Jeśli diagnoza się potwierdza, system automatycznie przechodzi do kolejnej fazy.
Diagnostyka pogłębiona jako precyzyjna ocena sytuacji
Gdy wstępne wyniki potwierdzają chorobę, rozpoczyna się diagnostyka pogłębiona. Na tym etapie specjaliści sprawdzają dokładny typ nowotworu, jego wielkość oraz ewentualne rozprzestrzenienie. Czas przeznaczony ustawowo na te badania to maksymalnie 21 dni. W medycynie nazywa się to określaniem stopnia zaawansowania (z ang. staging).
W diagnostyce pogłębionej lekarze ustalają stopień zaawansowania nowotworu, czyli sprawdzają, jak duży jest guz i czy choroba dotarła do węzłów chłonnych lub innych narządów. To trochę jak sprawdzenie mapy przed zaplanowaniem trasy: bez niej łatwo wybrać złą drogę. Dlatego staging jest jednym z podstawowych elementów planowania leczenia; potwierdzają to m.in. NCI i klasyfikacja AJCC.
Zespół medyczny ocenia guza w systemie TNM Wielkość(Guza-Zmiany w Węzłach Chłonnych-Przerzuty). Choć czekanie na wyniki bywa wyczerpujące psychicznie, to właśnie one gwarantują dopasowanie najskuteczniejszej terapii.
Konsylium onkologiczne i praca zespołowa
Po zebraniu wszystkich wyników pacjent kierowany jest na konsylium onkologiczne. To spotkanie zespołu specjalistów, w skład którego wchodzą zazwyczaj onkolog kliniczny, chirurg, radioterapeuta. Zgodnie z zasadami NFZ, konsylium powinno odbyć się w ciągu 14 dni od zakończenia diagnostyki.
W europejskich standardach jakości opieki onkologicznej oraz w literaturze medycznej podkreśla się rolę zespołów wielodyscyplinarnych. Taki zespół działa jak narada fachowców przy trudnej sprawie: każdy patrzy na problem z innej strony, a wspólna decyzja zmniejsza ryzyko, że coś ważnego zostanie pominięte. Zespoły wielodyscyplinarne zmniejszają ryzyko błędów decyzyjnych i zauważalnie poprawiają długoterminowe wyniki leczenia pacjentów. Wynika to z faktu, że każda specjalizacja patrzy na ten sam wynik z innej, eksperckiej perspektywy. Chirurg ocenia możliwości operacji, a onkolog kliniczny rozważa wsparcie chemioterapią. Dla pacjenta uczestnictwo w takim spotkaniu to szansa na poznanie spójnego planu działania.
Koordynator onkologiczny jako osobisty przewodnik
Na etapie konsylium pacjentowi przydzielany jest koordynator opieki onkologicznej. To osoba, której zadaniem jest wsparcie informacyjne, organizacyjne i logistyczne. Koordynator nie jest lekarzem, ale pracownikiem administracyjnym doskonale znającym szpitalne procedury.
Pomaga on ustalać terminy kolejnych badań, dba o przepływ dokumentacji między oddziałami i przypomina o wizytach. Koordynator pomaga również pacjentowi zrozumieć kolejne kroki, pilnować terminów i ograniczyć poczucie zagubienia. Można to porównać do pilota wycieczki w obcym mieście: nie leczy, ale wie, gdzie iść, kogo zapytać i co przygotować.
Zmiana ośrodka leczenia i mobilność karty DiLO
Powszechnym mitem jest przekonanie, że założenie karty DiLO w jednym szpitalu na stałe blokuje możliwość leczenia gdzie indziej. Karta przypisana jest do pacjenta, a nie do konkretnej placówki medycznej. Osoba w trakcie diagnozy zachowuje pełne prawo do wyboru ośrodka.
Czasami zmiana szpitala bywa po prostu wygodniejsza ze względów logistycznych, na przykład z uwagi na bliskość domu. Innym razem pacjenci decydują się na poszukiwanie miejsca o wyższej referencyjności w leczeniu danego typu nowotworu. Aby kontynuować ścieżkę w innym miejscu, wystarczy podać numer karty w nowej placówce. Taka mobilność daje pacjentom przestrzeń do szukania dogodnych dla siebie rozwiązań.
Limity czasowe a polskie realia medyczne
System Szybkiej Terapii Onkologicznej zakłada rygorystyczne ramy czasowe, wynoszące łącznie kilka tygodni na całą diagnostykę. W praktyce polskich szpitali zdarza się jednak, że terminy te ulegają drobnym przesunięciom z powodu braku miejsc czy awarii sprzętu.
Raporty Narodowego Funduszu Zdrowia wskazują, że choć placówki starają się trzymać harmonogramu, opóźnienia czasem występują. W sytuacjach przedłużającego się oczekiwania przydatne okazuje się utrzymywanie bezpośredniego kontaktu z koordynatorem lub rejestracją. Pacjent ma prawo pytać o status swoich badań i przypominać o ustawowych terminach DiLO. Zrozumienie, że system bywa okresowo przeciążony, ułatwia racjonalne zaplanowanie własnych działań i poszukiwanie ewentualnych alternatyw.
Konkretne kroki
Wielu pacjentom ulgę przynosi uporządkowanie spraw logistycznych wokół diagnostyki. Poniższe działania ułatwiają komunikację z placówkami i zmniejszają obciążenie pamięci, które często bywa słabsze w silnym stresie.
- Zapisz numer karty DiLO w łatwo dostępnym miejscu. Warto mieć go pod ręką w telefonie lub portfelu.To unikalny numer karty DiLO. Warto przepisać go dokładnie z dokumentu lub informacji z placówki i mieć pod ręką podczas kontaktu z rejestracją.
- Załóż fizyczną teczkę lub segregator na wyniki. Chronologiczne ułożenie badań ułatwia lekarzom na konsylium szybką ocenę sytuacji i oszczędza Wasz czas podczas wizyty.
- Poproś o bezpośredni kontakt do koordynatora. Rozważ zapytanie o numer telefonu lub adres e-mail koordynatora w Twoim szpitalu. Skraca to czas oczekiwania na kluczowe informacje.
- Zaloguj się do Internetowego Konta Pacjenta (IKP). Korzystne bywa sprawdzenie swoich e-skierowań i statusu karty online. Masz wgląd w dokumentację z własnego fotela.
- Przygotuj listę pytań na konsylium. Silny stres sprzyja zapominaniu. Zapisanie pytań o opcje leczenia czy skutki uboczne na małej kartce to skuteczna i popularna strategia.
W pigułce
- Karta DiLO to elektroniczny priorytet w systemie NFZ, przyspieszający diagnostykę i leczenie nowotworów w Polsce.
- Wystawić ją może lekarz rodzinny, specjalista w poradni lub lekarz w szpitalu na podstawie uzasadnionego podejrzenia choroby.
- Diagnostyka ma dwa etapy: wstępną (potwierdzenie w max. 28 dni) i pogłębioną (ocena zaawansowania w max. 21 dni).
- Kluczowym momentem jest konsylium onkologiczne (max. 14 dni od diagnozy), gdzie zespół ekspertów tworzy spersonalizowany plan leczenia.
- Pacjent po konsylium otrzymuje wsparcie koordynatora, który pomaga w umawianiu wizyt i szpitalnej logistyce.
- Karta “idzie za pacjentem”. Daje to prawo wyboru i zmiany szpitala realizującego pakiety onkologiczne na każdym etapie.
Informacje zawarte w tym artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady medycznej. Kwestie dotyczące diagnozy, logistyki medycznej i planu leczenia zawsze skonsultuj ze swoim lekarzem prowadzącym, który dysponuje pełną wiedzą o Twoim stanie zdrowia.
Bibliografia
• Centrum e-Zdrowia / pacjent.gov.pl. (2019). Pacjenci z podejrzeniem choroby nowotworowej, czyli pakiet onkologiczny. https://pacjent.gov.pl/artykul/pacjenci-z-podejrzeniem-choroby-nowotworowej [dostęp: 14.05.2026].
• Narodowy Portal Onkologiczny. (2025). Dostałem/-am kartę DiLO i co dalej? https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/pacjent/podejrzenie/dostalem-am-karte-dilo-i-co-dalej [dostęp: 14.05.2026].
• Ministerstwo Zdrowia. (2017). Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 czerwca 2017 r. w sprawie wzoru karty diagnostyki i leczenia onkologicznego (Dz.U. 2017 poz. 1250).
• Centrum e-Zdrowia. (2026). Proces diagnozy i leczenia pacjenta onkologicznego w jednym miejscu – czym jest e-DiLO? https://www.cez.gov.pl/pl/page/o-nas/aktualnosci/proces-diagnozy-i-leczenia-pacjenta-onkologicznego-w-jednym-miejscu-czym [dostęp: 14.05.2026].
• Narodowy Fundusz Zdrowia. (b.d.). System DiLO – formaty usług sieciowych, dokumentacja techniczna systemu obsługi kart DiLO. https://www.nfz.gov.pl/download/gfx/nfz/pl/defaultaktualnosci/370/6830/1/system_dilo_-_formaty_uslug_sieciowych_v3.0.pdf [dostęp: 14.05.2026].
• National Cancer Institute. (2022). Cancer Staging. https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/staging [dostęp: 14.05.2026].
• Amin, M. B., Greene, F. L., Edge, S. B., Compton, C. C., Gershenwald, J. E., Brookland, R. K., Meyer, L., Gress, D. M., Byrd, D. R., & Winchester, D. P. (2017). The Eighth Edition AJCC Cancer Staging Manual: Continuing to build a bridge from a population-based to a more personalized approach to cancer staging. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 67(2), 93–99. https://doi.org/10.3322/caac.21388.
• European Cancer Organisation. (b.d.). European Code of Cancer Practice – Standard 4: Specialised Multidisciplinary Care. https://www.europeancancer.org/content/the-code-specialised-multidisciplinary-care.html [dostęp: 14.05.2026].
• Taberna, M., Gil Moncayo, F., Jané-Salas, E., Antonio, M., Arribas, L., Vilajosana, E., Peralvez Torres, E., & Mesía, R. (2020). The Multidisciplinary Team (MDT) Approach and Quality of Care. Frontiers in Oncology, 10, 85. https://doi.org/10.3389/fonc.2020.00085.
• Chan, R. J., Milch, V. E., Crawford-Williams, F., Agbejule, O. A., Joseph, R., Johal, J., et al. (2023). Patient navigation across the cancer care continuum: An overview of systematic reviews and emerging literature. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 73(6), 565–589. https://doi.org/10.3322/caac.21788.
• Najwyższa Izba Kontroli. (2017). Przygotowanie i wdrożenie pakietu onkologicznego. https://www.nik.gov.pl/plik/id,14278,vp,16729.pdf [dostęp: 14.05.2026].
Autor: Redakcja FAQRAK
Weryfikacja merytoryczna: Dr n. med. Dariusz Godlewski
