W pigułce
- Karta DiLO (zielona karta) to priorytetowa ścieżka skracająca czas diagnozy nowotworu w ramach NFZ.
- Może ją założyć lekarz rodzinny (POZ), specjalista w poradni publicznej (AOS) lub lekarz w szpitalu.
- Lekarz przyjmujący wyłącznie prywatnie (bez kontraktu z NFZ) nie ma możliwości wydania karty DiLO.
- Z prywatnymi wynikami sugerującymi nowotwór warto niezwłocznie zgłosić się do publicznej przychodni po założenie karty.
- System narzuca placówkom ścisłe ramy czasowe: 28 dni na diagnostykę wstępną i 21 dni na pogłębioną.
Zielona karta, czyli Karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO), to rodzaj medycznego paszportu przyspieszającego dostęp do zaawansowanych badań. Jej głównym zadaniem jest skrócenie czasu od pierwszych niepokojących objawów do ostatecznego rozpoznania.
Czym jest Karta DiLO?
Zgodnie z przeglądem zespołu Timothy’ego P. Hanny, opublikowanym w 2020 roku w BMJ, każde 4 tygodnie opóźnienia w rozpoczęciu leczenia onkologicznego wiązały się w analizowanych nowotworach z wyższym ryzykiem zgonu. Nie oznacza to, że każdy dzień oczekiwania automatycznie pogarsza rokowanie u każdej osoby, ale pokazuje, dlaczego system powinien skracać niepotrzebne opóźnienia. W Polsce taką funkcję ma pełnić Karta DiLO czyli dokument uprawniający pacjenta do diagnostyki poza standardową listą oczekujących. Można o niej myśleć jak o priorytetowym bilecie wstępu do systemu opieki onkologicznej. System narzuca placówkom medycznym terminy wykonania konkretnych procedur.
Pierwsze kroki
Zazwyczaj, pierwszym miejscem, do którego zgłaszamy się z niepokojącymi objawami, jest lekarz Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ). Jeśli badanie fizykalne lub wyniki podstawowych badań sugerują ryzyko nowotworu, lekarz ma podstawy do wystawienia pacjentowi karty DiLO. Medyk loguje się do systemu NFZ i generuje dokument. Pacjent otrzymuje wydruk z unikalnym numerem, który towarzyszy mu przez cały proces diagnostyki.
Czasem obawiamy się, że nasze objawy zostaną zbagatelizowane. Pomocne bywa wtedy przygotowanie dla lekarza krótkiej notatki z listą wszystkich niepokojących symptomów.
Specjalista w przychodni a wystawienie zielonej karty (AOS)
Kolejnym miejscem w polskim systemie, gdzie pacjent może otrzymać zieloną kartę, jest poradnia specjalistyczna. Lekarz Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS) – na przykład chirurg, dermatolog czy urolog – posiada nieco szersze uprawnienia. Może on wystawić dokument nie tylko na etapie podejrzenia, ale również po zdiagnozowaniu nowotworu złośliwego. Często to właśnie w poradniach pobiera się wycinki do badania histopatologicznego.
Kiedy specjalista otrzymuje wynik potwierdzający obecność komórek nowotworowych, otwiera ścieżkę DiLO, aby zaplanować terapię. W leczeniu raka bardzo ważne jest, aby po rozpoznaniu pacjent nie utknął w przerwie między diagnozą a decyzją o leczeniu. Standardy opieki onkologicznej podkreślają rolę zespołu specjalistów i koordynacji kolejnych kroków. Karta DiLO daje pacjentowi przepustkę do szybkiego zwołania konsylium lekarskiego, czyli spotkania zespołu ekspertów planujących leczenie.
Szpital, Szpitalny Oddział Ratunkowy i lekarze na oddziale
Bywa tak, że informacja o chorobie pojawia się niespodziewanie, podczas nagłego pobytu w szpitalu. Taka sytuacja może mieć miejsce po badaniach wykonanych na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym (SOR) lub podczas planowej hospitalizacji. Lekarz prowadzący w szpitalu również posiada uprawnienia do wydania Karty DiLO. Następuje to zazwyczaj, gdy złośliwy charakter zmiany został potwierdzony. Zdarza się, że dany szpital miejski nie posiada oddziału onkologicznego. Wydana przy wypisie karta DiLO pozwala pacjentowi kontynuować szybką ścieżkę w Centrum Onkologii, bez konieczności wracania do punktu wyjścia w przychodni rejonowej.
Prywatne wizyty, abonamenty medyczne a Karta DiLO
Pacjenci często wykonują pierwsze badania obrazowe za własne pieniądze. Jednak, aby wygenerować kartę DiLO w systemie informatycznym NFZ, dany gabinet lub placówka musi posiadać aktualny kontrakt z NFZ. Karty DiLO nie może wystawić lekarz podczas wizyty w stu procentach komercyjnej. Jeśli podczas prywatnej konsultacji lekarz zauważy guz lub niepokojącą zmianę, powinien wydać pacjentowi całą dokumentację medyczną z zaleceniem pilnej wizyty na fundusz. Z wynikami można zgłosić się do lekarza rodzinnego lub specjalisty na NFZ. Na podstawie wyników z wykonanego odpłatnie USG lub rezonansu, mają oni podstawy do natychmiastowego otwarcia zielonej karty. Taki model współpracy prywatno-publicznej jest powszechnym doświadczeniem wielu chorych w Polsce.
Kiedy pacjent ma prawo poprosić zieloną kartę?
W wielu przypadkach inicjatywa jest po stronie pacjenta. Gdy objawy budzą niepokój i nie ustępują przez dłuższy czas warto dopytać o Kartę DiLO. Temat zielonej karty zdecydowanie warto poruszyć jeśli opis badania obrazowego zawiera sformułowania typu „zmiana podejrzana”, „pilna weryfikacja histopatologiczna” lub ocenę w skali BIRADS-4 / BIRADS-5, można śmiało podjąć inicjatywę. Dobrym rozwiązaniem bywa zapytanie lekarza, czy te wyniki kwalifikują do szybkiej ścieżki onkologicznej.
W przeglądzie opublikowanym w 2015 roku w British Journal of Cancer zespół prof. Richarda Neala wskazał, że szybsza diagnostyka nowotworów może przynosić m.in. wcześniejsze rozpoznanie, lepsze rokowanie i lepszą jakość życia, choć siła tych zależności różni się między typami raka. Krótsze czekanie nie zawsze automatycznie zmienia wynik leczenia u każdej osoby, ale zwykle szybciej porządkuje sytuację pacjenta.
Co zrobić, jeśli lekarz odmawia założenia karty?
Czasem lekarz może uznać, że podejrzenie nowotworu nie jest jeszcze wystarczająco udokumentowane. Może wtedy zlecić dodatkowe badania albo poprosić o uzupełnienie dokumentacji. To podobne do sytuacji, gdy do ważnego wniosku trzeba dołączyć brakujący załącznik: nie chodzi o odmowę pomocy, tylko o zebranie danych potrzebnych do podjęcia dobrej decyzji medycznej. W takich chwilach pomocne jest dopytanie lekarza o konkretny, medyczny powód odmowy i poproszenie o krótkie odnotowanie go w naszej karcie pacjenta.
Jeśli po wyjściu z gabinetu nadal czujemy niepokój, dobrym krokiem jest zasięgnięcie drugiej opinii medycznej. Eksperci zrzeszeni w National Comprehensive Cancer Network (NCCN) w swoich poradnikach dla pacjentów podkreślają, że druga opinia (second opinion) to absolutny standard współczesnej opieki zdrowotnej. Konsultacja u innego specjalisty często przynosi nowe spojrzenie na problem. Wielu osobom daje to poczucie, że wykorzystały wszystkie dostępne opcje weryfikacji zdrowia.
Jakie etapy diagnostyki obejmuje szybka ścieżka?
System szybkiej ścieżki onkologicznej w Polsce dzieli się na dwa etapy. Pierwszym jest diagnostyka wstępna, której celem jest odpowiedź na pytanie: czy w organizmie rozwija się choroba nowotworowa? Zgodnie z założeniami ustawy, placówka ma maksymalnie 28 dni od założenia karty na wykonanie badań i potwierdzenie lub wykluczenie diagnozy. Jeśli nowotwór zostaje wykluczony, proces w tym miejscu ulega zakończeniu.
Jeśli jednak badania potwierdzają obawy, pacjent przechodzi do drugiego etapu, jakim jest diagnostyka pogłębiona. Służy ona dokładnemu określeniu stopnia zaawansowania raka, jego podtypu i ewentualnych przerzutów. Na ten etap system narzuca kolejne 21 dni. Podział ten bywa dla wielu chorych pomocny psychologicznie. Świadomość ile maksymalnie czasu mają lekarze, pozwala odzyskać odrobinę sprawczości w trudnym okresie oczekiwania.
Zakończenie procesu lub zawieszenie zielonej karty
Droga z Kartą DiLO może zakończyć się na kilka sposobów. Jeżeli na etapie diagnostyki wstępnej lekarze wykluczają nowotwór złośliwy, zielona karta zostaje po prostu zamknięta. W takiej sytuacji ewentualne dalsze leczenie – na przykład łagodnych zmian czy stanów zapalnych – kontynuuje się w trybie zwykłych poradni. Gdy nowotwór zostaje potwierdzony, Karta DiLO służy do organizacji leczenia: konsylium, operacji, podania chemioterapii czy radioterapii czy terapii celowanej. Po zakończeniu leczenia karta zostaje zamknięta i trafia do archiwum. Osoba po leczeniu przechodzi wtedy pod standardową opiekę poradni, która zajmuje się wieloletnim monitorowaniem jej stanu zdrowia (tzw. follow-up).
Konkretne Kroki
- Rozważ zgromadzenie wszystkich wyników badań (szczególnie tych prywatnych, opisujących niepokojące zmiany) w jednej teczce przed wizytą u lekarza na NFZ.
- Jeśli wyniki badań obrazowych wskazują na “zmianę podejrzaną”, warto otwarcie zapytać lekarza: “Czy te wyniki dają podstawę do założenia Karty DiLO?”.
- Pomocne bywa sprawdzanie statusu swojej zielonej karty oraz zaplanowanych e-skierowań na Internetowym Koncie Pacjenta (pacjent.gov.pl). Wiele dokumentów pojawia się tam od razu po wygenerowaniu ich w gabinecie.
Pamiętaj, że treści publikowane na portalu FaqRak mają charakter wyłącznie edukacyjno-informacyjny i nie zastępują osobistej porady medycznej. Wszelkie decyzje dotyczące ścieżki diagnostycznej oraz leczenia warto każdorazowo opierać na konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Autor: Redakcja FAQRAK
Data aktualizacji: 08.10.2026
Bibliografia
- Hanna, T. P., King, W. D., Thibodeau, S., Jalink, M., Paulin, G. A., Harvey-Jones, E., O’Sullivan, D. E., Booth, C. M., Sullivan, R., & Aggarwal, A. (2020). Mortality due to cancer treatment delay: systematic review and meta-analysis. BMJ, 371, m4087. https://doi.org/10.1136/bmj.m4087
- Neal, R. D., Tharmanathan, P., France, B., Din, N. U., Cotton, S., Fallon-Ferguson, J., Hamilton, W., Hendry, A., Hendry, M., Lewis, R., Macleod, U., Mitchell, E. D., Pickett, M., Rai, T., Shaw, K., Stuart, N., Tørring, M. L., Wilkinson, C., Williams, B., Williams, N., & Emery, J. (2015). Is increased time to diagnosis and treatment in symptomatic cancer associated with poorer outcomes? Systematic review. British Journal of Cancer, 112(Suppl. 1), S92–S107. https://doi.org/10.1038/bjc.2015.48
- Ministerstwo Zdrowia / Centrum e-Zdrowia. (2019). Pacjenci z podejrzeniem choroby nowotworowej, czyli pakiet onkologiczny. Pacjent.gov.pl. Dostęp: 8.06.2026. https://pacjent.gov.pl/artykul/pacjenci-z-podejrzeniem-choroby-nowotworowej
- Narodowy Fundusz Zdrowia. (2026, 22 kwietnia). Karta DiLO – ważne informacje dla pacjentów. Dostęp: 8.06.2026. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/karta-dilo-wazne-informacje-dla-pacjentow,8928.html
- Minister Zdrowia. (2025). Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 kwietnia 2025 r. w sprawie wzoru karty diagnostyki i leczenia onkologicznego (Dz.U. 2025 poz. 490).
- Ustawa z dnia 22 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2014 poz. 1138).
- European Society for Medical Oncology (ESMO). (b.d.). ESMO Clinical Practice Guidelines. Dostęp: 8.06.2026. https://www.esmo.org/guidelines
- American Society of Clinical Oncology (ASCO). (b.d.). Guidelines. Dostęp: 8.06.2026. https://www.asco.org/guidelines
- National Comprehensive Cancer Network (NCCN). (b.d.). NCCN Guidelines for Patients. Dostęp: 8.06.2026. https://www.nccn.org/patients/guidelines
