W pigułce
- Konsylium może wracać na różnych etapach leczenia.
- Badania zespołu Freytaga (2020) pokazały, że trzy lub więcej narad konsylium wiązało się z lepszym przeżyciem chorych.
- Przegląd 51 prac (Prades, 2015) potwierdził, że konsylia często zmieniają wcześniejsze decyzje i poprawiają wyniki leczenia.
- Konsylium może się zebrać ponownie kiedy: jest nowy wynik badań kontrolnych, wznowa, zmiana etapu leczenia i pojawienie się nowej terapii.
- Jeśli po zamknięciu karty DiLO pojawi się wznowa lub przerzut, wydaje się nową kartę.
- Pacjent ma prawo poprosić o konsylium lub o opinię innego lekarza (art. 6 ustawy o prawach pacjenta).
- W Krajowej Sieci Onkologicznej mniejszy ośrodek może doprosić do konsylium specjalistów z ośrodka wyższego poziomu.
- Koordynator opieki onkologicznej pomaga ustalać terminy konsyliów, także między ośrodkami.
Konsylium to to narada specjalistów, która może być powtarzana. Wraca, gdy pojawia się wznowa, nowy wynik badania albo nowa metoda terapii.
Konsylium to proces, nie pojedyncze zdarzenie
W polskim systemie konsylium onkologiczne tworzą zwykle: onkolog kliniczny, radioterapeuta, chirurg i radiolog. Konsylium ustala plan i harmonogram leczenia. Wyznacza też koordynatora, który towarzyszy choremu.
Wiele osób kojarzy konsylium tylko z początkiem drogi. Pakiet onkologiczny i karta DiLO ustawiły je jako bramę do leczenia. Po diagnozie zbiera się zespół i wybiera ścieżkę. Jednak plan leczenia raka nie jest wyryty w kamieniu. Zmienia się wraz z odpowiedzią organizmu i nowymi danymi. Dlatego wspólna decyzja specjalistów może wracać na różnych etapach.
Dlaczego wspólna decyzja kilku specjalistów ma znaczenie
Tu warto sięgnąć po fakty. Zespół Mariusa Freytaga z Uniwersytetu w Bonn opublikował w 2020 roku analizę w czasopiśmie BMC Cancer. Badacze porównali parami 454 pacjentów z 66 typami nowotworów. Chorzy, których przypadek omówiono na konsylium trzy razy lub więcej, mieli istotnie lepsze przeżycie całkowite niż ci, których nie omawiano wcale. Joan Prades i współpracownicy przeanalizowali w 2015 roku 51 prac naukowych (czasopismo Health Policy). Praca zespołów wielodyscyplinarnych wiązała się z lepszymi wynikami leczenia w wielu nowotworach. Co istotne, konsylia często zmieniały wcześniejsze decyzje diagnostyczne i terapeutyczne.
Pierwszy moment powrotu: badania kontrolne pokazują zmianę
Leczenie onkologiczne idzie w parze z badaniami kontrolnymi. To tomografia, rezonans, badania krwi czy markery. Ich celem jest sprawdzenie, jak organizm odpowiada na terapię. Czasem wynik jest inny niż oczekiwano. Guz nie kurczy się tak, jak zakładano. Albo zmniejsza się tak dobrze, że otwiera nowe możliwości, na przykład operację. Każda z tych sytuacji to naturalny punkt powrotu konsylium.
Wznowa choroby: nowa karta, nowe konsylium
Wznowa oznacza, że nowotwór wrócił po zakończonym leczeniu, czasem już po zamknięciu karty DiLO. Jeśli choroba wraca, pacjent otrzymuje nową kartę DiLO. Wtedy zbiera się nowe konsylium i ustala kolejny plan. Sytuacja jest inna, gdy karta nie została jeszcze zamknięta. Jeśli badania kontrolne potwierdzają, że nowotwór wciąż jest obecny, dalsze zabiegi mogą toczyć się w ramach tej samej karty.
Zmiana etapu leczenia: gdy plan wymaga aktualizacji
Leczenie to często sekwencja: operacja, potem chemioterapia, potem radioterapia. Albo odwrotnie. Kolejność zależy od typu i zaawansowania nowotworu. Przejście między etapami bywa momentem powrotu konsylium. Po operacji znany jest wynik badania histopatologicznego. To dokładny opis usuniętej tkanki. Czasem zmienia on obraz choroby i wcześniejsze założenia. Wtedy pojawia się pytanie o leczenie uzupełniające. Czy potrzebna jest chemioterapia po operacji? Jaki rodzaj radioterapii pasuje najlepiej? Część chorych decyduje się dopytać o taką naradę właśnie przy zmianie etapu. To rozsądny odruch. Świeży wynik badania to dobry materiał do rozmowy zespołu.
Nowa opcja na horyzoncie: badania molekularne, immunoterapia, badanie kliniczne
Onkologia zmienia się szybko. Pojawiają się terapie celowane, immunoterapia i nowe badania kliniczne. Wiele z nich zależy od cech molekularnych konkretnego guza. Badania molekularne i genetyczne sprawdzają czy w komórkach nowotworu są konkretne zmiany. Obecność takiej zmiany bywa „kluczem” do leczenia dopasowanego właśnie do niej. Niektóre leki działają tylko wtedy, gdy guz ma odpowiedni „zamek”. Bez badania nie wiadomo, czy ten zamek istnieje. A jego wykrycie potrafi otworzyć drzwi do nowej terapii. Wynik badania molekularnego to częsty powód, by temat wspólnej decyzji wrócił. Pomocne bywa zapytanie, czy w Twoim przypadku takie badanie jest zasadne i czy jego wynik mógłby zmienić plan.
Twoje prawo: możesz poprosić o konsylium lub drugą opinię
Konsylium nie musi wracać wyłącznie z inicjatywy lekarza. Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 6) daje choremu prawo żądania zwołania konsylium lub zasięgnięcia opinii innego lekarza. Pacjent nie musi tego uzasadniać.
Warto znać też drugą stronę tego przepisu. Lekarz może odmówić, jeśli uzna prośbę za bezzasadną w świetle wiedzy medycznej. Ma jednak obowiązek odnotować w dokumentacji zarówno prośbę pacjenta, jak i swoją odmowę. To zostaje na piśmie.
Obok konsylium istnieje prawo do drugiej opinii. Chory może poprosić, by jego sytuację ocenił inny specjalista. To powszechne i akceptowane podejście, a nie wyraz braku zaufania.
Jak to wygląda w Krajowej Sieci Onkologicznej
Od 1 kwietnia 2025 roku w Polsce działa Krajowa Sieć Onkologiczna (KSO). KSO porządkuje ośrodki w trzy poziomy. To tak zwane SOLO I, II i III. Im wyższy poziom, tym szerszy zakres leczenia. Ważne jest, że ośrodki mają współpracować. Jeśli mniejszy ośrodek nie ma wszystkich specjalistów, może doprosić ich z ośrodka wyższego poziomu. Konsylium może odbyć się stacjonarnie lub zdalnie.
Koordynator to osoba, która prowadzi chorego przez kolejne etapy leczenia. Do jej zadań należy między innymi ustalanie terminów konsyliów, także między ośrodkami.
Jak sprawić, by temat konsylium wrócił w rozmowie
Sama rozmowa bywa najtrudniejszą częścią. Pomocne bywa wcześniejsze przygotowanie kilku zdań. Na przykład: „Czy w mojej sytuacji moja sprawa może wrócić na konsylium?”. Albo: „Czy ten nowy wynik zmienia plan na tyle, by omówił go zespół?”. Część pacjentów decyduje się zaangażować koordynatora. Pytanie „Czy może mi Pani/Pan pomóc ustalić termin konsylium?” bywa skuteczne.
Konkretne kroki
- Zapytaj wprost o powrót konsylium. Przy nowym wyniku badania pomocne bywa zdanie: „Czy ten wynik może wrócić na konsylium?”.
- Skorzystaj z koordynatora. To on ustala terminy narad, także między ośrodkami. Poproś go o pomoc w zorganizowaniu konsylium lub o wyjaśnienie, na jakim etapie jest Twoja sprawa.
- Powołaj się na swoje prawo. Możesz poprosić o zwołanie konsylium lub o opinię innego lekarza. Podstawą jest art. 6 ustawy o prawach pacjenta. Prośby nie musisz uzasadniać, a lekarz odnotowuje ją w dokumentacji.
- Zapytaj o badania molekularne. Jeśli myślisz o nowej terapii pomocne bywa pytanie: „Czy badanie molekularne guza jest w moim przypadku zasadne i czy mogłoby zmienić plan?”.
- Zbierz na wizytę osobę bliską. To realne wsparcie przy mgle mózgowej i stresie.
- Pilnuj dokumentacji. Nawet przy wdrażaniu e-DiLO warto zabrać na wizytę najważniejsze wyniki badań, które są podstawą rozmowy o ponownej naradzie.
- Rozważ drugą opinię. Jeśli masz wątpliwości co do planu, możesz poprosić innego specjalistę o ocenę. To Twoje prawo, a nie wyraz braku zaufania.
Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Każdy przypadek jest inny, a decyzje o badaniach i leczeniu warto omówić ze swoim lekarzem prowadzącym lub z zespołem konsylium.
Autor: Redakcja FAQRAK
Data aktualizacji: 09.10.2026
Bibliografia
● Freytag M., Herrlinger U., Hauser S., Bauernfeind F.G., Gonzalez-Carmona M.A., Landsberg J. i wsp. Higher number of multidisciplinary tumor board meetings per case leads to improved clinical outcome. BMC Cancer. 2020;20(1):355. doi:10.1186/s12885-020-06809-1.
● Prades J., Remue E., van Hoof E., Borras J.M. Is it worth reorganising cancer services on the basis of multidisciplinary teams (MDTs)? A systematic review of the objectives and organisation of MDTs and their impact on patient outcomes. Health Policy. 2015;119(4):464-474. doi:10.1016/j.healthpol.2014.09.006.
● El Saghir N.S., Keating N.L., Carlson R.W., Khoury K.E., Fallowfield L. Tumor boards: optimizing the structure and improving efficiency of multidisciplinary management of patients with cancer worldwide. American Society of Clinical Oncology Educational Book. 2014;(34):e461-e466. doi:10.14694/EdBook_AM.2014.34.e461.
● Quero G., De Sio D., Fiorillo C., Menghi R., Rosa F., Massimiani G. i wsp. The role of the multidisciplinary tumor board (MDTB) in the assessment of pancreatic cancer diagnosis and resectability: a tertiary referral center experience. Frontiers in Surgery. 2023;10:1119557. doi:10.3389/fsurg.2023.1119557.
● Kelley S., Beck A.C., Weigel R.J., Howe J.R., Sugg S.L., Lal G. Influence of endocrine multidisciplinary tumor board on patient management and treatment decision making. The American Journal of Surgery. 2022;223(1):76-80. doi:10.1016/j.amjsurg.2021.07.013.
● Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Dz.U. 2009 nr 52 poz. 417 z późn. zm.; tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 581, art. 6.
● Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej. Dz.U. 2023 poz. 650 z późn. zm.; tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1208.
● Ministerstwo Zdrowia. Krajowa Sieć Onkologiczna. Serwis Gov.pl, dostęp: 19.06.2026.
● Narodowy Fundusz Zdrowia. Karta DiLO – ważne informacje dla pacjentów. Serwis NFZ, aktualizacja 08.06.2026, dostęp: 19.06.2026.
● Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Projekt ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej oraz niektórych innych ustaw. Serwis Gov.pl, 26.05.2026, dostęp: 19.06.2026.
