Plan leczenia się zmienia

W pigułce

• Zmiana planu leczenia nie zawsze oznacza pogorszenie — często to dopasowanie do nowych wyników badań.
• Art. 9 Ustawy o prawach pacjenta daje Ci prawo do przystępnej, zrozumiałej informacji o leczeniu i rokowaniu.
• Trzy pytania (opcje — korzyści i ryzyka — prawdopodobieństwo u mnie) porządkują rozmowę. To model AskShareKnow.
• Stres i mgła mózgowa utrudniają pamięć. Pomaga bliska osoba na wizycie, nagranie za zgodą i notatka.
• Koordynator onkologiczny pomaga zrozumieć kolejne kroki i umówić badania.
• Masz prawo do drugiej opinii — to akceptowana praktyka, nie brak zaufania.
• Przy sporze pomaga infolinia 800 190 590 oraz wniosek do Rzecznika Praw Pacjenta.

Lekarz mówi: „Zmieniamy plan”. Masz prawo zrozumieć, co i dlaczego się zmienia.

Dlaczego plan leczenia w ogóle się zmienia

Plan onkologiczny przypomina nawigację samochodową. Trasa przelicza się po drodze, gdy zmieniają się warunki. Powody zmiany bywają różne: nowe wyniki badań, reakcja guza na dotychczasowe leczenie — lepsza lub słabsza od oczekiwanej lub pojawienie się działań niepożądanych. Zmiana nie zawsze oznacza pogorszenie. Czasem chodzi o lepszą odpowiedź na leczenie, niż zakładano. Wtedy zespół może skrócić terapię lub zmienić jej kolejność.

Kto podejmuje decyzję?

W wielu sytuacjach w onkologii, zwłaszcza w ścieżce DiLO i w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej, plan leczenia jest ustalany zespołowo. Najczęściej omawia go konsylium, czyli zespół specjalistów różnych dziedzin. Nie każda drobna korekta leczenia wymaga jednak osobnego formalnego konsylium – dlatego warto zapytać lekarza, czy zmiana wynika z ustaleń zespołu, czy z decyzji lekarza prowadzącego.

Twoje prawo do zrozumiałej informacji

Artykuł 9 Ustawy o prawach pacjenta z 2008 roku mówi, że pacjent ma prawo do przystępnej informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu oraz możliwych metodach leczenia. Dotyczy to także dających się przewidzieć następstw oraz rokowania. Informacja ma być podana językiem, który rozumiesz. Jeśli padają same skróty i terminy medyczne, możesz poprosić o tłumaczenie na prostsze słowa. Po wysłuchaniu informacji masz prawo przedstawić lekarzowi własne zdanie. Rozmowa o leczeniu to nie monolog.

Trzy pytania, które porządkują rozmowę

Zespół Heather Shepherd opisał w 2011 roku badanie, w którym sprawdzano, pytania pomagają pacjentom uzyskać od lekarza pełniejsze informacje o opcjach leczenia. Później ten sposób rozmowy rozwijano jako model AskShareKnow. Pacjenci pytali kolejno:

• Jakie mam opcje?
• Jakie są korzyści i ryzyka każdej z nich?
• Jak prawdopodobne są te korzyści i ryzyka u mnie?

Okazało się, że te trzy pytania poprawiały jakość informacji, jaką lekarze przekazywali, i zwiększały udział pacjenta w rozmowie. Nie musisz znać medycyny, by dobrze pokierować rozmową. Wystarczą trzy pytania zapisane na kartce lub w telefonie. Gdy plan się zmienia, do listy warto dodać czwarte pytanie: „Co by się stało, gdybyśmy tego nie zrobili?”. 

Pamięć płata figle: jak nie wyjść z gabinetu z pustką w głowie

Wychodzisz z gabinetu i w windzie nie pamiętasz połowy rozmowy. To nie kwestia inteligencji. Silny stres, a czasem tzw. mgła mózgowa (chemo-brain) utrudniają zapamiętywanie. Kilka prostych rzeczy zwykle pomaga.

• Pomocne bywa zabranie bliskiej osoby na wizytę. Dwie pary uszu słyszą więcej.
• Część pacjentów prosi o zgodę na nagranie rozmowy telefonem. 
• Wielu chorym pomaga notatka z kluczowymi datami i nazwami leków.

Masz też prawo do kopii dokumentacji medycznej. 

Rola koordynatora onkologicznego

W Krajowej Sieci Onkologicznej rola koordynatora jest wzmacniana. Po wdrożeniu e-DiLO koordynator ma mieć łatwiejszy dostęp do informacji o tym, na jakim etapie leczenia jesteś i jakie decyzje już zapadły. Do czasu pełnego wdrożenia warto zapytać w swoim ośrodku, jak prowadzona jest karta DiLO i kto może pomóc odtworzyć harmonogram leczenia.

To dla Ciebie ważne, gdy plan leczenia się zmienia. Jeśli rozmowa z lekarzem była zbyt krótka, część pytań możesz kierować do koordynatora. Często to on rozpisze najbliższe kroki na zrozumiały harmonogram. Warto zapytać w swoim ośrodku, kto pełni tę funkcję i jak się z nim skontaktować. 

Druga opinia: jak o nią poprosić bez konfliktu

Druga opinia nie jest wotum nieufności. W onkologii to akceptowana praktyka, zwłaszcza przy rzadkich nowotworach lub trudnych decyzjach. Pomocne bywa zdanie: „Zależy mi na pełnym spokoju przed decyzją. Chciał(a)bym skonsultować plan z jeszcze jednym ośrodkiem”. Większość lekarzy przyjmuje takie zdanie ze zrozumieniem. Przyda się kopia dokumentacji medycznej: opis badań obrazowych, wynik histopatologiczny i dotychczasowy plan. Z tymi dokumentami inny ośrodek z Krajowej Sieci Onkologicznej może wydać opinię szybciej.

Pacjent może też poprosić lekarza o konsultację z innym lekarzem albo o zwołanie konsylium. Lekarz może odmówić, jeśli uzna prośbę za bezzasadną, ale taka odmowa powinna znaleźć się w dokumentacji. Niezależnie od tego pacjent może sam umówić konsultację w innym ośrodku, zabierając kopię wyników i dotychczasowy plan leczenia.

Gdy czujesz, że Twoje prawa nie są respektowane

Pod numerem Telefonicznej Informacji Pacjenta 800 190 590 dyżurują konsultanci NFZ i Biura Rzecznika Praw Pacjenta. Infolinia jest bezpłatna i tłumaczy, jakie kroki możesz podjąć. Gdy uważasz, że Twoje prawo pacjenta zostało naruszone, możesz też złożyć do Rzecznika wniosek o postępowanie wyjaśniające. Taki wniosek jest wolny od opłat.

Jeśli nie zgadzasz się z orzeczeniem lub opinią lekarza, artykuł 31 Ustawy o prawach pacjenta pozwala wnieść sprzeciw. Rozpatruje go Komisja Lekarska powoływana przez Rzecznika Praw Pacjenta.

Lęk, który wraca przy każdej zmianie

Każda zmiana planu leczenia usuwa poczucie gruntu pod nogami. Kiedy zrozumiesz, dlaczego coś się zmienia, lęk często łagodnieje. Nie znika — ale przestaje rosnąć. Emocji nie da się „wyłączyć”, ale konkretne pytania i konkretne odpowiedzi dają trochę oparcia. Część pacjentów korzysta też ze wsparcia psychoonkologa. W wielu ośrodkach onkologicznych taka pomoc jest dostępna w ramach NFZ.

Konkretne Kroki

• Przed wizytą zapisz pytania na kartce lub w telefonie: jakie mam opcje, jakie korzyści i ryzyka prawdopodobne są u mnie.
• Dopisz czwarte pytanie na czas zmiany planu: „Co stałoby się, gdybyśmy tego nie zrobili?”.
• Poproś: „Czy może mi Pan/Pani wyjaśnić to prostszymi słowami?”. To Twoje prawo do przystępnej informacji.
• Zadaj pytanie wprost: „Czy ta zmiana to decyzja konsylium?” i poproś o krótkie uzasadnienie.
• Zabierz na wizytę bliską osobę albo poproś o zgodę na nagranie rozmowy.
• Po wizycie skontaktuj się z koordynatorem onkologicznym w swoim ośrodku po harmonogram kolejnych kroków.
• Złóż wniosek o kopię dokumentacji medycznej (opis badań obrazowych, wynik histopatologiczny, aktualny plan). Przyda się przy drugiej opinii.
• Rozważając drugą opinię, użyj spokojnego zdania: „Zależy mi na pełnym spokoju przed decyzją”.
• W razie wątpliwości co do swoich praw zadzwoń na Telefoniczną Informację Pacjenta: 800 190 590. To bezpłatny numer NFZ i Rzecznika Praw Pacjenta; aktualne godziny działania warto sprawdzić na pacjent.gov.pl lub nfz.gov.pl.
• Jeśli czujesz, że potrzebujesz wsparcia z emocjami, zapytaj w ośrodku o psychoonkologa dostępnego w ramach NFZ.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Decyzje o Twoim leczeniu zawsze warto omówić z zespołem prowadzącym, który zna pełen obraz Twojej sytuacji.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 09.10.2026

Bibliografia

Bibliografia zweryfikowana i uzupełniona. Dostęp do źródeł internetowych sprawdzono 19.06.2026 r.

• Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 581), w szczególności art. 6 ust. 3-5, art. 9 oraz art. 31.

• Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1208) oraz akty i komunikaty wykonawcze dotyczące działania KSO od 1 kwietnia 2025 r.

• Narodowy Portal Onkologiczny / pacjent.gov.pl, „Dostałem/-am kartę DiLO i co dalej?” oraz „Krajowa Sieć Onkologiczna” – informacje dla pacjentów, dostęp: 19.06.2026 r.

• Narodowy Fundusz Zdrowia, „Telefoniczna Informacja Pacjenta” oraz informacje o infolinii Krajowej Sieci Onkologicznej pod numerem 800 190 590, dostęp: 19.06.2026 r.

• Rzecznik Praw Pacjenta, informacje dla pacjentów: prawo do informacji, sprzeciw wobec opinii albo orzeczenia lekarza oraz kontakt z Telefoniczną Informacją Pacjenta, dostęp: 19.06.2026 r.

• Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, „Projekt ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej oraz niektórych innych ustaw” – informacja o przyjęciu projektu przez Radę Ministrów 26.05.2026 r. i skierowaniu do Sejmu 02.06.2026 r.; opis planowanego wdrożenia e-DiLO, dostęp: 19.06.2026 r.

• Gilligan T., Coyle N., Frankel R.M., Berry D.L., Bohlke K., Epstein R.M., Finlay E., Jackson V.A., Lathan C.S., Loprinzi C.L., Nguyen L.H., Seigel C., Baile W.F., „Patient-Clinician Communication: American Society of Clinical Oncology Consensus Guideline”, Journal of Clinical Oncology 2017; 35(31): 3618-3632. doi: 10.1200/JCO.2017.75.2311.

• Gilligan T., Bohlke K., Alpert A.B. i wsp., „Patient-Clinician Communication: ASCO Guideline Update”, Journal of Clinical Oncology 2026; 44(11): 1040-1057. doi: 10.1200/JCO-26-00118.

• Shepherd H.L., Barratt A., Trevena L.J., McGeechan K., Carey K., Epstein R.M., Butow P.N., Del Mar C.B., Entwistle V., Tattersall M.H.N., „Three questions that patients can ask to improve the quality of information physicians give about treatment options: A cross-over trial”, Patient Education and Counseling 2011; 84(3): 379-385. doi: 10.1016/j.pec.2011.07.022.

• Shepherd H.L., Barratt A., Jones A., Bateson D., Carey K., Trevena L.J., McGeechan K., Entwistle V., Butow P.N., Epstein R.M., Del Mar C.B., „Can consumers learn to ask three questions to improve shared decision making? A feasibility study of the ASK (AskShareKnow) Patient-Clinician Communication Model intervention in a primary health-care setting”, Health Expectations 2016; 19(5): 1160-1168. doi: 10.1111/hex.12409.

• Ask Share Know, materiały edukacyjne dotyczące trzech pytań wspierających rozmowę pacjenta z lekarzem: „What are my options?”, „What are the possible benefits and harms of those options?”, „How likely are each of those benefits and harms to happen to me?”, dostęp: 19.06.2026 r.