Zmiana na skórze, która nie znika – kiedy warto pokazać ją lekarzowi?

W pigułce

• Większość zmian skórnych jest łagodna, ale nowa lub zmieniająca się zmiana zasługuje na uwagę.
• Niegojąca się, nawracająca lub krwawiąca ranka może być jednym z objawów raka skóry i wymaga oceny, jeśli utrzymuje się lub narasta.
• Reguła ABCDE pomaga obserwować znamiona, ale nie wykrywa każdego czerniaka.
• E jak ewolucja – czyli zmiana wyglądu lub zachowania znamienia – jest szczególnie ważnym sygnałem.
• Nowotwór skóry nie zawsze jest ciemny. Niektóre zmiany są różowe, czerwone, perłowe lub mają kolor skóry.
• Świąd i ból mogą towarzyszyć nowotworom skóry, ale są objawami nieswoistymi i znacznie częściej mają inne przyczyny.
• Zmiany mogą występować również na podeszwach stóp, pod paznokciami i na skórze głowy.
• Dermatoskopia poprawia trafność oceny zmian w porównaniu z oglądaniem ich wyłącznie gołym okiem.
• Badanie histopatologiczne usuniętej zmiany jest podstawą ostatecznego rozpoznania wielu nowotworów skóry.

Drobna ranka na ramieniu wciąż wygląda tak samo? Stary pieprzyk zaczął się powiększać, zmieniać kształt, swędzieć albo krwawić? W natłoku codziennych spraw takie sygnały łatwo przeoczyć. Większość zmian skórnych nie jest nowotworem, ale są cechy, które powinny skłonić do dokładniejszego przyjrzenia się skórze i konsultacji z lekarzem.

Znaczenie ma nie tylko wygląd zmiany, ale również to, czy jest nowa, zmienia się, nie goi albo zaczyna zachowywać się inaczej niż wcześniej.

Skóra nie jest tylko barierą ochronną

Skóra jest aktywnym narządem, w którym znajdują się również liczne komórki układu odpornościowego. Reagują one na zakażenia, uszkodzenia i nieprawidłowe sygnały pojawiające się w tkankach.

Można porównać ten system do straży granicznej: rozpoznaje wiele zagrożeń i próbuje na nie reagować, ale nie zawsze jest w stanie je zatrzymać. Nie należy więc traktować zaczerwienienia, guzka czy łuszczącej się plamki jako dowodu, że organizm „broni się przed nowotworem”. Takie zmiany mogą mieć bardzo wiele przyczyn – od podrażnienia i infekcji po choroby zapalne czy nowotworowe.

Dlatego ważniejsze od samodzielnego odgadywania mechanizmu jest obserwowanie, czy zmiana znika, czy przeciwnie – utrzymuje się lub ewoluuje.

Ranki i strupki, które nie chcą się goić

Skóra ma dużą zdolność regeneracji. Drobne zadrapania i otarcia zazwyczaj stopniowo się goją. Czasami jednak ranka, strupek lub niewielkie owrzodzenie utrzymują się, ponownie powstają w tym samym miejscu albo zaczynają krwawić nawet po niewielkim urazie.

Niegojąca się zmiana skórna jest jednym z objawów, które mogą występować w nowotworach skóry, szczególnie w raku podstawnokomórkowym i kolczystokomórkowym. Nie oznacza to oczywiście, że każda ranka, która goi się wolniej, jest rakiem.

Tempo gojenia zależy od wielu czynników – m.in. miejsca urazu, jego wielkości, zakażenia, ukrwienia, cukrzycy, stosowanych leków czy stanu odporności. Dlatego nie ma jednej granicy czasu, po której ranka automatycznie staje się podejrzana.

Jeżeli jednak zmiana przez kilka tygodni nie wykazuje tendencji do gojenia, stale pokrywa się strupkiem, powiększa się, sączy lub krwawi, jej przyczynę powinien ocenić lekarz.

ABCDE – na co zwracać uwagę przy znamionach?

Jednym z najbardziej znanych sposobów obserwowania znamion barwnikowych jest reguła ABCDE. Jej podstawy – ABCD – opisali w latach 80. Richard Friedman, Darrell Rigel i Alfred Kopf, a później do zestawu dodano literę E oznaczającą ewolucję zmiany. Obecnie regułę tę popularyzują m.in. organizacje dermatologiczne.

A – asymetria. Jedna część znamienia różni się kształtem od drugiej.

B – brzegi. Mogą być nierówne, nieregularne, postrzępione lub niewyraźne.

C – kolor. Niepokojąca może być niejednorodność barwy – występowanie w jednej zmianie różnych odcieni brązu, czerni, czerwieni, bieli czy niebieskiego.

D – średnica. Większą uwagę zwracają znamiona o średnicy przekraczającej około 6 mm, ale czerniak może być również mniejszy. Sama wielkość nie pozwala więc ani rozpoznać, ani wykluczyć nowotworu.

E – ewolucja. To szczególnie ważna cecha: znamię zaczyna rosnąć, zmienia kolor, kształt, powierzchnię lub w inny sposób różni się od swojego wcześniejszego wyglądu.

Reguła ABCDE pomaga zauważać zmiany wymagające oceny, ale nie jest testem diagnostycznym. Badanie Duarte i współpracowników z 2021 roku pokazało, że poszczególne cechy ABCDE mogą pomagać osobom bez specjalistycznego przygotowania w rozpoznawaniu podejrzanych zmian, ale nie każdy wczesny czerniak spełnia wszystkie te kryteria.

Dlatego szczególnie ważna jest litera E – zmiana w czasie. Jeśli znamię zaczyna wyglądać inaczej niż wcześniej, dobrze je pokazać lekarzowi nawet wtedy, gdy nie spełnia pozostałych kryteriów.

Nie każdy rak skóry jest ciemnym pieprzykiem

Myśląc o nowotworach skóry, często wyobrażamy sobie ciemne, nieregularne znamię. Tymczasem podejrzana zmiana może wyglądać zupełnie inaczej.

Rak podstawnokomórkowy może przyjmować postać m.in. niewielkiego różowego lub perłowego guzka, niegojącego się owrzodzenia albo zmiany przypominającej bliznę. Rak kolczystokomórkowy może wyglądać jak łuszcząca się, zaczerwieniona plama, zgrubienie, guzek lub niegojąca się rana.

Istnieje również czerniak amelanotyczny, czyli czerniak zawierający bardzo mało melaniny lub pozbawiony widocznego ciemnego zabarwienia. Może być różowy, czerwony lub mieć kolor zbliżony do otaczającej skóry.

Niepokoi więc nie tylko ciemny kolor. Znaczenie ma również to, że zmiana jest nowa, rośnie, krwawi, tworzy nawracający strupek, zmienia powierzchnię albo nie znika.

Czy swędzący pieprzyk oznacza nowotwór?

Świąd, pieczenie, tkliwość czy ból mogą towarzyszyć niektórym nowotworom skóry, ale są objawami bardzo nieswoistymi. Znacznie częściej mają inne przyczyny – np. podrażnienie, przesuszenie skóry, stan zapalny lub otarcie.

W badaniu opublikowanym w „JAMA Dermatology” świąd i ból występowały u części pacjentów z rozpoznanymi rakami skóry. Nie oznacza to jednak, że swędzące znamię jest prawdopodobnie nowotworem ani że brak świądu pozwala raka wykluczyć.

Większe znaczenie ma nowa zmiana zachowania znamienia. Jeśli miejsce, które przez lata pozostawało niezmienne, zaczyna rosnąć, krwawić, tworzyć strupek lub jednocześnie pojawia się uporczywy świąd czy ból, dobrze pokazać je lekarzowi.

Gdzie jeszcze trzeba oglądać skórę?

Zmiany nowotworowe nie występują wyłącznie na twarzy, dekolcie, ramionach czy innych miejscach najbardziej wystawionych na słońce. Dlatego podczas samokontroli dobrze obejrzeć również skórę głowy pod włosami, plecy, pośladki, okolice za uszami, przestrzenie między palcami oraz podeszwy stóp.

Czerniak może pojawić się również pod paznokciem. Szczególną postacią jest czerniak akralny, występujący na dłoniach, podeszwach stóp i w obrębie aparatu paznokciowego. Jego związek z promieniowaniem UV jest znacznie mniej oczywisty niż w przypadku wielu czerniaków rozwijających się w innych lokalizacjach.

Podłużne przebarwienie paznokcia ma wiele możliwych przyczyn i zwykle nie oznacza czerniaka. Nowa, poszerzająca się lub zmieniająca ciemna smuga, zwłaszcza obejmująca również skórę przy paznokciu, wymaga jednak oceny dermatologicznej.

Plecy i skóra głowy są trudne do samodzielnego obejrzenia. Można wykorzystać dwa lustra, zrobić zdjęcie albo poprosić bliską osobę o pomoc.

Jak obserwować znamiona bez ciągłego niepokoju?

Nie ma potrzeby codziennie analizować każdego pieprzyka. Przydatniejsza jest spokojna, okresowa obserwacja własnej skóry i znajomość zmian, które były na niej już wcześniej.

Pomocne mogą być zdjęcia. Jeśli jakieś znamię budzi wątpliwości, można sfotografować je w podobnym oświetleniu i z zachowaniem skali, np. z linijką. Dzięki temu łatwiej ocenić, czy rzeczywiście zmienia się w czasie.

Fotografia z telefonu nie zastępuje jednak dermatoskopii. Jeżeli zmiana już teraz ma niepokojące cechy, nie ma sensu czekać miesiąc tylko po to, żeby zrobić kolejne zdjęcie.

Do jakiego lekarza zgłosić zmianę skórną?

Podejrzaną zmianę można w pierwszej kolejności pokazać lekarzowi POZ lub dermatologowi. W ramach NFZ do poradni dermatologicznej potrzebne jest skierowanie.

Jeżeli lekarz podejrzewa nowotwór złośliwy, może – zgodnie z obowiązującymi zasadami – wystawić kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego, czyli DiLO. Karta DiLO nie jest jednak potrzebna do każdej konsultacji podejrzanego znamienia i nie zastępuje skierowania do dermatologa. Jej wystawienie zależy od medycznego podejrzenia choroby nowotworowej.

Możliwa jest również konsultacja prywatna. Nie oznacza ona jednak automatycznie przejścia do dalszego leczenia w ramach NFZ bez wymaganych procedur i skierowań.

Co dermatolog widzi przez dermatoskop?

Dermatoskop to urządzenie pozwalające obejrzeć zmianę skórną w powiększeniu i ocenić struktury niewidoczne podczas zwykłego oglądania skóry. Lekarz może dzięki niemu analizować m.in. rozmieszczenie barwnika, struktury naczyniowe i inne cechy pomagające odróżnić zmiany łagodne od podejrzanych.

Badanie jest nieinwazyjne i zazwyczaj bezbolesne. Dermatoskop może być przykładany bezpośrednio do skóry lub używany bez kontaktu ze zmianą, zależnie od rodzaju urządzenia.

Dermatoskopia zwiększa trafność oceny zmian barwnikowych w porównaniu z oglądaniem ich wyłącznie gołym okiem, szczególnie gdy badanie wykonuje osoba odpowiednio przeszkolona. Nie należy jednak sprowadzać tej korzyści do jednego uniwersalnego procentu, ponieważ skuteczność zależy m.in. od doświadczenia badającego, rodzaju zmiany i sposobu przeprowadzenia badania.

Dermatoskopia pomaga zdecydować, czy zmianę można obserwować, czy wymaga ona usunięcia i badania histopatologicznego.

Kiedy potrzebne jest wycięcie zmiany?

Jeśli wygląd zmiany budzi podejrzenie czerniaka, lekarz może zalecić jej chirurgiczne wycięcie i przekazanie do badania histopatologicznego.

W przypadku podejrzenia czerniaka standardowym postępowaniem jest zazwyczaj biopsja wycinająca, czyli usunięcie całej zmiany z niewielkim marginesem niezmienionej skóry, jeśli jest to technicznie możliwe. Postępowanie może wyglądać inaczej przy innych rodzajach nowotworów skóry lub zmianach znajdujących się w szczególnych lokalizacjach.

Zabieg najczęściej wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Pobrana tkanka trafia następnie do pracowni patomorfologii.

Patomorfolog ocenia zmianę pod mikroskopem i określa jej charakter. Badanie histopatologiczne jest podstawą ostatecznego rozpoznania wielu nowotworów skóry i daje lekarzom największą dostępną pewność diagnostyczną.

Samo skierowanie na wycięcie zmiany nie oznacza więc rozpoznania raka. Jest sposobem na ustalenie, czym rzeczywiście jest podejrzana tkanka.

Konkretne kroki

• Obejrzyj całą skórę, nie tylko pieprzyki. Zwróć uwagę również na nowe guzki, plamy, ranki, strupki i miejsca, które krwawią lub nie znikają.
• Przy znamionach pamiętaj o ABCDE, ale szczególnie zwracaj uwagę na zmianę w czasie. Nie każdy czerniak spełnia wszystkie kryteria.
• Nie ignoruj jasnych zmian. Podejrzana zmiana nie musi być czarna ani brązowa.
• Zrób zdjęcie zmiany, jeśli chcesz obserwować ją w czasie. Dobrze umieścić obok linijkę i wykonywać kolejne zdjęcia w podobnych warunkach.
• Nie czekaj na kolejne zdjęcie, jeśli zmiana już teraz szybko rośnie, krwawi, tworzy nawracający strupek lub wyraźnie się zmienia.
• Obejrzyj trudno dostępne miejsca. Poproś bliską osobę o pomoc przy kontroli pleców i skóry głowy oraz pamiętaj o podeszwach stóp, przestrzeniach między palcami i paznokciach.
• Przed wizytą przypomnij sobie, od kiedy masz zmianę i co się w niej zmieniło. Takie informacje mogą być dla lekarza równie ważne jak jej wygląd.
• Podejrzaną zmianę pokaż lekarzowi POZ lub dermatologowi. O potrzebie dermatoskopii, wycięcia zmiany lub dalszej diagnostyki decyduje lekarz na podstawie jej wyglądu i historii.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 09.10.2026

Bibliografia

American Academy of Dermatology Association. What to look for: ABCDEs of melanoma.

Friedman R.J., Rigel D.S., Kopf A.W. (1985). Early detection of malignant melanoma: the role of physician examination and self-examination of the skin. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 35(3), 130–151. DOI: 10.3322/canjclin.35.3.130.

Abbasi N.R., Shaw H.M., Rigel D.S. i wsp. (2004). Early diagnosis of cutaneous melanoma: revisiting the ABCD criteria. JAMA, 292(22), 2771–2776. DOI: 10.1001/jama.292.22.2771.

Duarte A.F., Sousa-Pinto B., Azevedo L.F. i wsp. (2021). Clinical ABCDE rule for early melanoma detection. European Journal of Dermatology, 31(6), 771–778. DOI: 10.1684/ejd.2021.4171.

Ho A.W., Kupper T.S. (2019). T cells and the skin: from protective immunity to inflammatory skin disorders. Nature Reviews Immunology, 19(8), 490–502. DOI: 10.1038/s41577-019-0162-3.

Quaresma J.A.S. (2019). Organization of the Skin Immune System and Compartmentalized Immune Responses in Infectious Diseases. Clinical Microbiology Reviews, 32(4), e00034-18. DOI: 10.1128/CMR.00034-18.

National Cancer Institute. (2025). Skin Cancer Treatment (PDQ®) – Patient Version. Signs of basal cell carcinoma and squamous cell carcinoma of the skin.

Cancer Research UK. Non melanoma skin cancer symptoms.

Yosipovitch G., Mills K.C., Nattkemper L.A. i wsp. (2014). Association of Pain and Itch With Depth of Invasion and Inflammatory Cell Constitution in Skin Cancer: Results of a Large Clinicopathologic Study. JAMA Dermatology, 150(11), 1160–1166. DOI: 10.1001/jamadermatol.2014.895.

DermNet NZ. Amelanotic melanoma.

MD Anderson Cancer Center. Amelanotic melanoma: 7 questions, answered.

Dinnes J., Deeks J.J., Chuchu N. i wsp. (2018). Dermoscopy, with and without visual inspection, for diagnosing melanoma in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews, 12, CD011902. DOI: 10.1002/14651858.CD011902.pub2.

Rutkowski P. i wsp. Wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego u chorych na czerniaki. Narodowy Instytut Onkologii.

Wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego u chorych na raki skóry. Narodowy Instytut Onkologii, aktualizacja 31.12.2024.

Pacjent.gov.pl. Skierowanie do specjalisty.

Pacjent.gov.pl. Pacjenci z podejrzeniem choroby nowotworowej.

Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, diagnostyki ani leczenia. Nową, zmieniającą się, krwawiącą lub niegojącą się zmianę skórną należy pokazać lekarzowi.