Czy po diagnozie można zmienić ośrodek leczenia?

W pigułce

• Nie ma rejonizacji. Leczyć można się w każdym ośrodku z umową z NFZ, bez zgody dotychczasowego szpitala.
• Breast Cancer Unit oznacza doświadczenie i konsylium. 
• Pierwsza kopia dokumentacji jest bezpłatna. Poza opisami przydają się płyty z obrazami oraz wypożyczone bloczki parafinowe.
• Nowe konsylium. Powtarzana bywa ocena preparatów i starsze badania obrazowe.
• W trakcie chemioterapii warto ustalić z onkologiem moment przeprowadzki, by nie przerywać cyklu.
• Zamiast pełnej zmiany czasem wystarczy druga opinia w ośrodku referencyjnym.

W leczeniu onkologicznym w Polsce nie ma rejonizacji. Pacjentka z rakiem piersi może leczyć się w każdym ośrodku, który ma umowę z NFZ — niezależnie od miejsca zamieszkania. Na danym etapie karta DiLO jest przypisana do jednej placówki. W razie zmiany ośrodka. dotychczasowa placówka zamyka kartę, a lekarz w nowym szpitalu wystawia kartę do kontynuacji leczenia. To trochę jak przekazanie sprawy do innego urzędu: dokumentacja pozostaje ważna, ale sprawę trzeba formalnie zamknąć w jednym miejscu i otworzyć w drugim.

Zmiana ośrodka nie wymaga niczyjej zgody

Podstawą jest ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Daje ona prawo wyboru świadczeniodawcy spośród tych, którzy mają kontrakt z Funduszem. Nie ma obowiązku uzasadniania decyzji. Nie jest potrzebna zgoda dotychczasowego szpitala ani lekarza, który prowadził diagnostykę.

Warto wiedzieć, że wizyta w poradni onkologicznej nie wymaga skierowania. Można więc umówić konsultację w innym ośrodku, zanim zapadnie decyzja o przenosinach.

Czasem pojawia się obawa: „czy oni się obrażą?”. To zrozumiała myśl, zwłaszcza gdy zespół był miły i pomocny. Zmiana ośrodka nie jest niczym nielojalnym. Szpitale robią to rutynowo, także same odsyłając pacjentki do ośrodków o wyższym stopniu referencyjności.

Karta DiLO 

Karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego to dokument otwierający szybką ścieżkę onkologiczną. Kolejne etapy leczenia mogą być prowadzone w różnych ośrodkach, ale zmiana placówki wymaga uporządkowania karty DiLO. Stary ośrodek zamyka swoją kartę, a nowy wystawia kartę do dalszego leczenia. Wyniki badań i plan leczenia nie tracą przez to ważności; trzeba je przekazać nowemu zespołowi. Obecnie trwa okres przejściowy w cyfryzacji tego dokumentu. Karta może być prowadzona w postaci papierowej albo elektronicznej, a docelowo przewidziana jest wyłącznie wersja elektroniczna. Termin pełnego wdrożenia e-DiLO planowany jest do końca 2026 roku. Jeśli karta jest papierowa, pomocne bywa zrobienie zdjęcia obu stron telefonem — na wypadek zgubienia.

Co daje Breast Cancer Unit

Breast Cancer Unit to wyspecjalizowany zespół, który koordynuje leczenie raka piersi: od diagnostyki, przez operację i leczenie lekami lub radioterapią, po rehabilitację. Część świadczeń może odbywać się w placówkach współpracujących. W Polsce kompleksową organizację opieki finansuje NFZ w ramach KON-pierś. 

Europejskie wymagania dla specjalistycznych ośrodków leczenia raka piersi opisali Biganzoli i wsp. w czasopiśmie „Breast” w 2020 r. Dokument EUSOMA wskazuje między innymi co najmniej 150 nowych przypadków wczesnego raka piersi rocznie oraz co najmniej cotygodniowe spotkanie zespołu wielodyscyplinarnego. Chodzi o doświadczenie i współpracę lekarzy różnych specjalizacji. 

Dokumentacja: kopie, płyty i bloczki parafinowe

Ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta daje prawo dostępu do własnej dokumentacji medycznej. Pierwsza kopia dokumentacji w żądanym zakresie jest bezpłatna. Do nowego ośrodka przydaje się zwykle komplet:

• wynik badania histopatologicznego z biopsji, wraz z oznaczeniami receptorów (ER, PR, HER2) i wskaźnikiem Ki-67,
• opisy i płyty CD z mammografii, USG, rezonansu — same opisy zwykle nie wystarczą, ponieważ radiolog w nowym ośrodku ocenia obrazy samodzielnie,
• karta informacyjna z konsylium lub pobytu,
• wyniki badań krwi i ocena kardiologiczna, jeśli była wykonana.

Preparaty histopatologiczne i bloczki parafinowe, to szkiełka i kostki parafiny z fragmentem guza, przechowywane w pracowni patomorfologii. Nowy ośrodek często prosi o ich wypożyczenie, żeby ponownie ocenić materiał i powtórzyć oznaczenia. Pracownie zwykle wydają je na pisemny wniosek i za pokwitowaniem.

To nie jest formalność. W badaniu Staradub i wsp. ponowna ocena preparatów zmieniła planowane leczenie chirurgiczne w 7,8% przypadków, czyli u mniej więcej 8 na 100 pacjentek. Nie oznacza to, że taki sam odsetek wystąpi w każdym szpitalu, ale pokazuje, że dla części osób druga ocena materiału może mieć realne znaczenie.

Nowe konsylium: co się powtórzy, a co nie

Ośrodek, który przejmuje leczenie, zwołuje własne konsylium. To wymóg organizacyjny, nie brak zaufania do poprzedników. Nowy ośrodek najpierw przegląda dotychczasowe wyniki, obrazy i preparaty. Badania powtarza się wtedy, gdy są niepełne, słabej jakości, wzajemnie sprzeczne albo nie pokazują już aktualnej sytuacji. 

Osobna sytuacja to zmiana ośrodka w trakcie leczenia — na przykład w środku chemioterapii przedoperacyjnej. Tu ciągłość podawania leków ma znaczenie kliniczne, a przerwa między cyklami bywa niekorzystna. Część pacjentek decyduje się wtedy dokończyć bieżący etap w dotychczasowym miejscu i przenieść się przed operacją. Pomocne bywa omówienie z onkologiem: „w jakim momencie przeprowadzka będzie najmniej ryzykowna?”.

Kiedy zmiana ma sens, a kiedy kosztuje czas

Decyzja o zmianie ośrodka ma charakter medyczny, dlatego warto omówić ją z lekarzem prowadzącym lub onkologiem w ośrodku, który miałby przejąć leczenie.

Argumenty, które często przemawiają za zmianą:

• dotychczasowy szpital nie prowadzi kompleksowego leczenia raka piersi i wymaga dojazdów do trzech różnych placówek,
• brak możliwości rekonstrukcji piersi podczas tej samej operacji,
• termin operacji lub rozpoczęcia leczenia odległy o wiele tygodni,
• brak dostępu do programów lekowych albo badań klinicznych, które w danym podtypie raka mogą mieć znaczenie,
• poczucie, że pytania pozostają bez odpowiedzi, a rozmowa jest niemożliwa.

Argumenty za pozostaniem: leczenie już się rozpoczęło i idzie zgodnie z planem, dojazdy do nowego ośrodka byłyby bardzo trudne, a różnica w standardzie opieki jest niewielka.

Bywa też, że zamiast pełnej przeprowadzki wystarczy jednorazowa druga opinia. Wytyczne ESMO zalecają, aby leczenie raka piersi planował wyspecjalizowany zespół złożony z lekarzy różnych dziedzin. Dodatkowa konsultacja może być pomocna, gdy rozpoznanie lub plan leczenia jest niejasny, złożony albo gdy pacjentka chce potwierdzić ważną decyzję.

Konkretne kroki

1. Sprawdź, gdzie chcesz się leczyć. Wyszukiwarka świadczeniodawców NFZ oraz informator o terminach leczenia (terminyleczenia.nfz.gov.pl) pokazują ośrodki realizujące KON-pierś i orientacyjne terminy.
2. Zadzwoń do rejestracji wybranego ośrodka przed złożeniem jakichkolwiek papierów. Warto zapytać o dwie rzeczy: jaki jest najbliższy termin konsultacji i jakiej dokumentacji oczekują.
3. Złóż wniosek o kopię dokumentacji medycznej w dotychczasowej placówce. Pierwsza kopia w żądanym zakresie jest bezpłatna. Pomocne bywa poproszenie od razu o wersję na nośniku elektronicznym.
4. Poproś osobno o wypożyczenie preparatów i bloczków parafinowych. To odrębny wniosek, składany zwykle w pracowni patomorfologii lub w archiwum szpitala.
5. Poproś o kontakt do koordynatora w nowym ośrodku. To osoba odpowiedzialna za umawianie badań i nawigację między etapami.
6. Zapytanie o termin konsylium i listę badań do powtórzenia może ograniczyć niepotrzebne telefony, wizyty i opóźnienia. 
7. Jeśli leczenie już trwa, omów z onkologiem najbezpieczniejszy moment przeniesienia, zamiast przerywać cykl w połowie.
8. Gdy terminy z karty DiLO nie są dotrzymywane, można złożyć skargę do oddziału wojewódzkiego NFZ lub do Rzecznika Praw Pacjenta (800 190 590).
9. Uporządkuj sprawy formalne. Rozważ upoważnienie bliskiej osoby do dostępu do dokumentacji medycznej i do informacji o stanie zdrowia.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 13.10.2026

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje dotyczące diagnostyki i leczenia zapadają indywidualnie, w oparciu o pełną dokumentację i badanie pacjentki.

Bibliografia

1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity i późniejsze zmiany; w szczególności art. 29–30, art. 32a i art. 57).
2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 kwietnia 2025 r. w sprawie wzoru karty diagnostyki i leczenia onkologicznego, Dz.U. 2025 poz. 490.
3. Narodowy Fundusz Zdrowia. Masz podejrzenie nowotworu? Sprawdź czym jest szybka ścieżka onkologiczna i karta DiLO. Aktualność z 14 lipca 2026 r. (dostęp: 31 lipca 2026 r.).
4. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 581, z późn. zm.; w szczególności art. 23–28).
5. Rzecznik Praw Pacjenta. Prawa Pacjenta – Nawigator Pacjenta, sekcje dotyczące drugiej opinii i dokumentacji medycznej (dostęp: 31 lipca 2026 r.).
6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 maja 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego, Dz.U. 2019 poz. 1062 (KON-pierś; wejście w życie 1 października 2019 r.).
7. Biganzoli L., Cardoso F., Beishon M. i wsp. The requirements of a specialist breast centre. Breast. 2020;51:65–84. doi:10.1016/j.breast.2020.02.003.
8. Kesson E.M., Allardice G.M., George W.D., Burns H.J., Morrison D.S. Effects of multidisciplinary team working on breast cancer survival: retrospective, comparative, interventional cohort study of 13 722 women. BMJ. 2012;344:e2718. doi:10.1136/bmj.e2718.
9. Wolff A.C., Hammond M.E.H., Allison K.H. i wsp. Human Epidermal Growth Factor Receptor 2 Testing in Breast Cancer: American Society of Clinical Oncology/College of American Pathologists Clinical Practice Guideline Focused Update. Journal of Clinical Oncology. 2018;36(20):2105–2122. doi:10.1200/JCO.2018.77.8738.
10. Staradub V.L., Messenger K.A., Hao N., Wiley E.L., Morrow M. Changes in breast cancer therapy because of pathology second opinions. Annals of Surgical Oncology. 2002;9(10):982–987. doi:10.1007/BF02574516.
11. Loibl S., André F., Bachelot T. i wsp. Early breast cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology. 2024;35(2):159–182. doi:10.1016/j.annonc.2023.11.016.
12. Ministerstwo Zdrowia. Sejm uchwalił nowelizację ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej – eDiLO usprawni koordynację leczenia pacjentów. Komunikat z 23 lipca 2026 r. (dostęp: 31 lipca 2026 r.).