W pigułce
- Biopsja fuzyjna nakłada obraz z rezonansu na obraz z USG na żywo, dzięki czemu igła trafi w konkretne podejrzane miejsce.
- W badaniu PRECISION biopsja celowana rezonansem wykryła istotnego raka u 38% mężczyzn, a klasyczna u 26%.
- Zabieg zwykle odbywa się w znieczuleniu miejscowym i trwa kilkanaście do trzydziestu minut.
- Najbardziej nieprzyjemne bywa wprowadzenie sondy i podanie znieczulenia.
- Dostęp przez krocze omija jelito, więc niesie niższe ryzyko infekcji i lepiej sięga przedniej części gruczołu.
- Dostęp przezodbytniczy jest szybszy i nieco mniej bolesny, ale wiąże się z większym ryzykiem zakażenia.
- Niewielka ilość krwi w moczu jest częsta i zwykle ustępuje w ciągu kilku dni. Krew w nasieniu może utrzymywać się dłużej – nawet kilka tygodni. Obfite krwawienie, duże skrzepy albo trudność z oddaniem moczu wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.
- Gorączka powyżej 38°C, dreszcze lub brak możliwości oddania moczu wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.
- Rezonans wykonany przed biopsją daje czytelniejszy obraz niż rezonans po niej.
- Dostępność biopsji fuzyjnej w ramach NFZ różni się między ośrodkami — warto zapytać o to w rejestracji.
Na czym polega „fuzja” i dlaczego zmienia wynik
W klasycznej biopsji lekarz pobierał zwykle 10–12 wycinków z ustalonych z góry punktów gruczołu. Ognisko raka mogło leżeć pomiędzy nimi i zostać przeoczone. Fuzja działa trochę jak nawigacja samochodowa. Rezonans jest mapą z zaznaczonym celem. USG pokazuje obraz na żywo, czyli „gdzie teraz jesteś”. Oprogramowanie nakłada jedno na drugie, więc lekarz widzi cel w czasie rzeczywistym.
Badanie PRECISION, opublikowane w „New England Journal of Medicine” w 2018 roku przez zespół Veerana Kasivisvanathana, porównało obie drogi u ponad 500 mężczyzn. Biopsja celowana rezonansem wykryła istotnego klinicznie raka u 38% badanych, a biopsja standardowa u 26%. Jednocześnie rzadziej wykrywała nowotwory nieistotne klinicznie — u 9% wobec 22%.
Biopsja celowana zwiększa szansę wykrycia raka, który może wymagać leczenia, i zmniejsza ryzyko znalezienia zmian o małej agresywności. Wcześniejsze badanie PROMIS (Hashim Ahmed i wsp., „The Lancet”, 2017) pokazało, że rezonans przed biopsją wykrywał istotnego raka z czułością 93%, podczas gdy klasyczna biopsja pod kontrolą USG — 48%. Część mężczyzn z prawidłowym rezonansem mogła w ogóle uniknąć nakłucia.
Badanie krok po kroku
Zmiany PI-RADS 4 i 5 zwykle wymagają biopsji celowanej. PI-RADS 3 jest „żółtym światłem”: decyzja zależy również od gęstości PSA, wyniku badania lekarskiego, wieku, wcześniejszych biopsji i rodzinnego ryzyka raka prostaty.
Przed zabiegiem lekarz pyta o leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe, alergie oraz przebyte infekcje dróg moczowych. Przed biopsją przezodbytniczą ośrodek może zastosować odkażanie odbytnicy preparatem z jodem i profilaktykę antybiotykową. Przy biopsji przez krocze najważniejsze jest dokładne odkażenie skóry, a u części pacjentów antybiotyk nie jest potrzebny. Należy wykonać dokładnie zalecenia konkretnego ośrodka.
Samo badanie najczęściej odbywa się w znieczuleniu miejscowym. Pacjent leży na plecach z nogami na podpórkach albo na boku. Lekarz wprowadza sondę USG do odbytnicy, aby na bieżąco widzieć gruczoł. Lekarz pobiera wycinki z miejsca wskazanego w rezonansie, a często również z jego otoczenia. Czasem dodaje szersze pobrania systematyczne. Na wynik histopatologiczny czeka się zwykle od kilkunastu dni do kilku tygodni.
Czy to boli? Dane zamiast zapewnień
Znieczulenie miejscowe działa na tkanki wokół prostaty. Sam gruczoł ma niewiele zakończeń bólowych, więc pobranie wycinka bywa odczuwane jako mocne stuknięcie lub skurcz, a nie ostry ból. Najbardziej nieprzyjemne dla wielu mężczyzn są dwa momenty: wprowadzenie sondy do odbytnicy oraz podanie samego znieczulenia. Potem dyskomfort zwykle wyraźnie maleje.
W badaniu TRANSLATE (Richard Bryant i wsp., „The Lancet Oncology”, 2025) porównano obie drogi dostępu u ponad 1000 mężczyzn w dziesięciu brytyjskich szpitalach. Biopsja przez krocze w znieczuleniu miejscowym była oceniana jako nieco bardziej bolesna i trwała dłużej niż przezodbytnicza. Część mężczyzn prosi o dodatkową dawkę znieczulenia w trakcie — to standardowa sytuacja. Pacjent ma prawo powiedzieć w trakcie zabiegu, że boli.
Krocze czy odbytnica — na czym polega różnica
Różnica dotyczy tego, przez co przechodzi igła.
Dostęp przezodbytniczy (TRUS): igła przebija ścianę odbytnicy, gdzie jest mnóstwo bakterii jelitowych, które igła może przenieść do prostaty i krwi. Zabieg jest szybszy i zwykle mniej dokuczliwy.
Dostęp przez krocze (przezkroczowy): igła wchodzi przez odkażoną skórę między moszną a odbytem. Nie przechodzi przez jelito, więc ryzyko poważnej infekcji jest wyraźnie niższe.
W badaniu PREVENT biopsja przez krocze bez rutynowego antybiotyku wykrywała istotnego raka podobnie często jak biopsja przezodbytnicza z profilaktyką antybiotykową, a zakażenia wystąpiły tylko w grupie przezodbytniczej. Dostęp kroczowy ułatwia też dotarcie do przedniej i szczytowej części prostaty. Te okolice trudno osiągnąć od strony odbytnicy. W badaniu TRANSLATE droga kroczowa wykryła istotnego raka u 5,7 punktu procentowego większej liczby mężczyzn niż droga przezodbytnicza.
Europejskie wytyczne EAU preferują biopsję przez krocze ze względu na mniejsze ryzyko zakażenia i możliwość ograniczenia antybiotyków.
Możliwe działania niepożądane i pierwsze dni po zabiegu
Niewielka domieszka krwi zwykle jest spodziewanym skutkiem nakłuć i sama nie pogarsza rokowania. Krew w moczu, w nasieniu i niewielkie krwawienie z odbytu po dostępie przezodbytniczym to częste zjawiska. Krew w nasieniu bywa brunatna lub rdzawa i potrafi utrzymywać się kilka tygodni.
Trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem, jeśli krwawienie jest obfite, narasta, pojawiają się duże skrzepy, zawroty głowy lub trudność z oddaniem moczu. Zatrzymanie moczu jest rzadkie i może wystąpić po obu drogach biopsji. Większe znaczenie niż sama droga wkłucia mogą mieć tu wielkość prostaty, liczba pobranych wycinków i wcześniejsze problemy z oddawaniem moczu.
Objawy, które wymagają pilnego kontaktu z lekarzem lub zgłoszenia się na SOR, to przede wszystkim: gorączka powyżej 38°C, dreszcze, brak możliwości oddania moczu oraz obfite krwawienie ze skrzepami. Posocznica po biopsji jest rzadka, ale rozwija się szybko.
Przez pierwszą dobę wielu mężczyznom pomaga picie większej ilości wody, odpoczynek i rezygnacja z dźwigania. Powrót do aktywności seksualnej zwykle jest możliwy po kilku dniach — konkretny termin warto ustalić z urologiem.
Dostępność, koszty, ścieżka NFZ
Klasyczna biopsja prostaty jest w Polsce świadczeniem finansowanym przez NFZ. Dostęp do biopsji fuzyjnej w ramach NFZ nie jest jednolity. Niektóre szpitale wykonują ją w ramach swojego kontraktu i hospitalizacji, a inne proponują wyłącznie badanie odpłatne. Przed zapisaniem się warto zapytać konkretny ośrodek, czy procedura, znieczulenie i badanie histopatologiczne są finansowane przez NFZ oraz czy potrzebna jest karta DiLO. Zielona Karta DiLO uruchamia szybką ścieżkę diagnostyki i leczenia onkologicznego. Zastępuje skierowanie w ramach tej ścieżki, ale nie jest „biletem” na dowolne badanie – o potrzebie biopsji i sposobie jej wykonania decyduje lekarz oraz możliwości danego ośrodka.
Warto też pamiętać o kolejności badań. Rezonans wykonany przed biopsją pozwala zaplanować celowane wkłucia. Rezonans po biopsji bywa trudniejszy do oceny, bo krwiaki po nakłuciach zaburzają obraz na kilka tygodni.
Konkretne Kroki
- Poproś o opis rezonansu z liczbą PI-RADS. Skan warto mieć także na płycie, jeśli biopsja odbędzie się w innym ośrodku.
- Zapytaj: „Czy wykonują Państwo biopsję przez krocze, czy przez odbytnicę?”. Jeśli w grę wchodzą przebyte infekcje dróg moczowych lub wcześniejsze zakażenie po biopsji, warto o tym powiedzieć od razu.
- Zgłoś wszystkie leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe (np. acenokumarol, rywaroksaban, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy). Decyzję o ewentualnej przerwie podejmuje lekarz prowadzący, nie pacjent samodzielnie.
- Ustal, co robić przy gorączce.
- Zaplanuj transport. Prowadzenie auta po zabiegu bywa trudne z powodu bólu krocza.
- Zapytaj o termin wyniku i sposób odbioru.
- Na wizycie warto zapytać o: grupę stopnia złośliwości ISUP i wynik Gleasona, liczbę oraz stopień zajęcia wycinków, zgodność wyniku z rezonansem.
- Zapytaj o możliwość drugiej opinii patomorfologicznej, jeśli wynik jest niejednoznaczny. Preparaty można wypożyczyć na pisemny wniosek.
Autor: Redakcja FAQRAK
Weryfikacja merytoryczna: Dr n. med. Dariusz Godlewski
Data aktualizacji: 13.10.2026
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje dotyczące diagnostyki i leczenia podejmuje lekarz prowadzący, znający pełną dokumentację medyczną pacjenta.
Bibliografia
1. Kasivisvanathan V., Rannikko A.S., Borghi M. i wsp. MRI-Targeted or Standard Biopsy for Prostate-Cancer Diagnosis (PRECISION). New England Journal of Medicine. 2018;378(19):1767–1777. doi:10.1056/NEJMoa1801993. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1801993
2. Ahmed H.U., El-Shater Bosaily A., Brown L.C. i wsp. Diagnostic accuracy of multi-parametric MRI and TRUS biopsy in prostate cancer (PROMIS): a paired validating confirmatory study. The Lancet. 2017;389(10071):815–822. doi:10.1016/S0140-6736(16)32401-1. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(16)32401-1/fulltext
3. Bryant R.J., Marian I.R., Williams R. i wsp. Local anaesthetic transperineal biopsy versus transrectal prostate biopsy in prostate cancer detection (TRANSLATE): a multicentre, randomised, controlled trial. The Lancet Oncology. 2025;26(5):583–595. doi:10.1016/S1470-2045(25)00100-7. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40139210/
4. Hu J.C., Assel M., Allaf M.E. i wsp. Transperineal Versus Transrectal Magnetic Resonance Imaging-targeted and Systematic Prostate Biopsy to Prevent Infectious Complications: The PREVENT Randomized Trial. European Urology. 2024;86(1):61–68. doi:10.1016/j.eururo.2023.12.015. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38212178/
5. Hu J.C., Assel M., Allaf M.E. i wsp. Transperineal vs Transrectal Prostate Biopsy—The PREVENT Randomized Clinical Trial. JAMA Oncology. 2024;10(11):1590–1593. doi:10.1001/jamaoncol.2024.4000. https://jamanetwork.com/journals/jamaoncology/fullarticle/2823969
6. Mian B.M., Feustel P.J., Aziz A. i wsp. Complications Following Transrectal and Transperineal Prostate Biopsy: Results of the ProBE-PC Randomized Clinical Trial. The Journal of Urology. 2024;211(2):205–213. doi:10.1097/JU.0000000000003788. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37976319/
7. European Association of Urology. EAU Guidelines on Prostate Cancer: Diagnostic Evaluation. Wersja internetowa aktualna na dzień 3 sierpnia 2026 r. https://uroweb.org/guidelines/prostate-cancer/chapter/diagnostic-evaluation
8. American Urological Association; Society of Urologic Oncology. Early Detection of Prostate Cancer: AUA/SUO Guideline. Aktualizacja 2026. https://www.auanet.org/documents/Guidelines/PDF/2026%20Guidelines/EDPC%202026%20Unabridged%20FINAL.pdf
9. Narodowy Fundusz Zdrowia. Szybka ścieżka onkologiczna i karta DiLO. 14 lipca 2026 r. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/masz-podejrzenie-nowotworu-sprawdz-czym-jest-szybka-sciezka-onkologiczna-i-karta-dilo,8976.html
