Rak jajnika — Chirurgia cytoredukcyjna: dlaczego celem operacji jest usunięcie wszystkich widocznych ognisk choroby

W pigułce

• Chirurgia cytoredukcyjna to zabieg usuwający z brzucha widoczne guzy raka jajnika.
• Celem chirurgów jest osiągnięcie stanu “R0”, czyli całkowitego braku makroskopowych śladów raka.
• Chirurgiczne oczyszczenie jamy brzusznej sprawia, że chemioterapia uderza w raka precyzyjniej.
• Lekarze mogą zaproponować operację tuż po diagnozie lub po podaniu tzw. chemii wstępnej.
• Rozległość i trudność zabiegu wskazują, że korzystnie jest operować się w szpitalach z dużym doświadczeniem ginekologiczno-onkologicznym.

Co oznacza tajemnicze słowo „cytoredukcja”?

Chirurgia cytoredukcyjna to fundament leczenia zaawansowanego raka jajnika. Jej nadrzędnym celem jest operacyjne usunięcie z jamy brzusznej wszystkich widocznych zmian nowotworowych. Zabieg toruje drogę do skuteczniejszego działania leków onkologicznych.

Słowo „cytoredukcja” oznacza dosłownie zmniejszenie liczby komórek. Jest to niezwykle rozległa operacja chirurgiczna. Jej zadaniem nie jest usunięcie tylko jednej zmiany. Lekarze starają się wyciąć wszystkie widoczne gołym okiem guzy, które rozsypały się po jamie brzusznej. Na sali operacyjnej chirurdzy dążą do całkowitej cytoredukcji (tzw. stan R0). Oznacza to moment, w którym po skończonym zabiegu w ciele nie pozostaje żaden makroskopowy, widoczny ślad choroby. Pozostawienie nawet niewielkich zmian mocno obniża skuteczność całego procesu leczenia. Dlatego chirurdzy usuwają często macicę, jajniki, tak zwaną sieć większą, a niekiedy też fragmenty jelit.

Chemioterapia potrzebuje „czystego pola”

Duże guzy nowotworowe mają bardzo specyficzną budowę. W ich wnętrzu często znajdują się martwe strefy, które są słabo ukrwione. Leki onkologiczne, takie jak chemioterapia, docierają do komórek nowotworowych właśnie wraz z płynącą krwią, a do wnętrza dużej masy trafia jej mniej niż do drobnych ognisk. Usunięcie największych mas ma ten problem zmniejszyć. Po operacji, którą lekarze opisują jako doszczętną (R0), w brzuchu nie ma już zmian widocznych okiem. Prawie zawsze pozostają jednak pojedyncze komórki nowotworowe, których nie da się zobaczyć ani wyczuć — i właśnie na nie działa chemioterapia. Im mniej chorych tkanek zostawia chirurg, tym większa szansa, że leczenie farmakologiczne okaże się skuteczne. Nie jest to jednak gwarancja — dlatego po chemioterapii często stosuje się leczenie podtrzymujące, a pacjentka pozostaje pod regularną kontrolą.

Co o operacji mówią światowe wytyczne medyczne?

Standardy opieki nad pacjentkami z rakiem jajnika są ściśle wytyczone przez międzynarodowe autorytety. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej (ESGO) są tu bardzo jasne. Wyraźnie rekomendują one dążenie do operacji bez pozostawienia resztkowej masy guza. Dla pacjentki oznacza to, że zespół medyczny jest z reguły przygotowany na wielogodzinną pracę, której celem jest utorowanie j szansy na wieloletnią remisję choroby.

W 2009 roku zespół prof. Andreasa du Bois przeanalizował dane 3126 kobiet. Chore podzielono na trzy grupy: bez pozostawionych zmian, z resztkami do 1 cm oraz z resztkami większymi. Najdłużej żyły pacjentki, u których po operacji nie pozostał żaden widoczny guz. Pacjentki z doszczętną operacją funkcjonowały znacznie dłużej niż te, u których zostawiono resztki guza. To badanie do dziś kształtuje decyzje ginekologów-onkologów na całym świecie.

Kiedy czas na cięcie: na początku czy po chemioterapii?

Są dwie drogi. Pierwsza to operacja krótko po rozpoznaniu, czyli cytoredukcja pierwotna. Druga to kilka kursów chemioterapii wstępnej, która ma zmniejszyć zmiany, a następnie operacja odroczona (interwałowa). Dwa duże badania — europejskie EORTC 55971 i brytyjskie CHORUS — pokazały, że u chorych z bardzo rozległym rozsiewem, druga droga daje podobne przeżycie i jest bezpieczniejsza z racji mniejszej liczby powikłań po operacji. Nie znaczy to jednak, że kolejność jest dowolna. Wytyczne europejskie nadal zalecają operację jako pierwszy krok wtedy, gdy zespół uznaje, że można usunąć wszystkie widoczne zmiany bez nadmiernego ryzyka. Chemioterapię wstępną wybiera się, gdy takiej możliwości nie ma albo gdy stan zdrowia nie pozwala na duży zabieg od razu.

Rola miejsca zabiegu, polskie realia

Chirurgia raka jajnika wymaga doświadczonego zespołu. Dziś najlepszym praktycznym wyznacznikiem jest doświadczenie ośrodka: liczba operacji cytoredukcyjnych wykonywanych w ciągu roku, obecność ginekologów onkologów i chirurgów potrafiących operować jelito, dostęp do oddziału intensywnej terapii, a w kilku placówkach także akredytacja ESGO w zakresie chirurgii raka jajnika. Statystyki potwierdzają, że szanse na pomyślną i doszczętną operację rosną w szpitalach o dużej liczbie wykonywanych zabiegów. Wielu ekspertów wskazuje, że leczenie w placówkach posiadających stały dostęp do chirurgów jelitowych oraz zaawansowanych oddziałów intensywnej terapii podnosi bezpieczeństwo pacjentek.

Zrozumienie wyników 

Po operacji chora otrzymuje dwa dokumenty. Wynik badania histopatologicznego, przygotowany przez patologa, mówi o tym, jaki dokładnie jest to nowotwór — jego typ i stopień złośliwości. Natomiast informacja o tym, czy udało się usunąć wszystkie widoczne zmiany, znajduje się w protokole (opisie) operacji, bo tylko chirurg widział wnętrze brzucha. Tam należy szukać zapisu o braku makroskopowych resztek choroby; bywa on zanotowany jako „R0”, „CC-0” albo opisany słowami. Jeśli resztki pozostały, w protokole powinna być podana ich wielkość i lokalizacja oraz powód, dla którego nie dało się ich usunąć. Gdy zapis jest niejasny, najprościej poprosić operatora o wyjaśnienie na wizycie kontrolnej.

Konkretne kroki

• Weryfikacja ośrodka: wiele pacjentek pyta, ile operacji cytoredukcyjnych raka jajnika wykonuje się w danym szpitalu w ciągu roku, czy zabieg prowadzi ginekolog onkolog, czy w razie potrzeby dostępny jest chirurg operujący jelito i czy szpital ma oddział intensywnej terapii. 
• Rozmowa z lekarzem: Warto zapytać chirurga, jakie ma przewidywania co do możliwości całkowitego usunięcia zmian w Twoim konkretnym przypadku. 
• Zrozumienie planu: Pomocne bywa upewnienie się, dlaczego lekarze proponują operację od razu lub sugerują najpierw chemioterapię. 
• Wsparcie logistyczne: Część pacjentów prosi bliskich o pomoc w znalezieniu placówki onkologicznej, która wykonuje najwięcej zabiegów cytoredukcyjnych w ich województwie.
• Porządek w dokumentach: Przydaje się podczas poszukiwania drugiej opinii lekarskiej.

Autor: Redakcja FAQRAK

Weryfikacja merytoryczna: Dr n. med. Dariusz Godlewski

Data aktualizacji: 14.10.2026

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje on profesjonalnej porady medycznej, diagnozy ani leczenia. Decyzje terapeutyczne konsultuj bezpośrednio ze swoim lekarzem prowadzącym.

Bibliografia

• du Bois, A., Reuss, A., Pujade-Lauraine, E., Harter, P., Ray-Coquard, I., Pfisterer, J. (2009). Role of surgical outcome as prognostic factor in advanced epithelial ovarian cancer: a combined exploratory analysis of 3 prospectively randomized phase 3 multicenter trials (AGO-OVAR i GINECO). Cancer, 115(6), 1234–1244. DOI: 10.1002/cncr.24149. [Analiza eksploracyjna danych 3126 chorych z badań AGO-OVAR 3, 5 i 7; errata: Cancer 2024;130(17):3043–3045.]
• Kehoe, S., Hook, J., Nankivell, M., Jayson, G.C., Kitchener, H.C., Lopes, T., Luesley, D., Perren, T., i wsp. (2015). Primary chemotherapy versus primary surgery for newly diagnosed advanced ovarian cancer (CHORUS): an open-label, randomised, controlled, non-inferiority trial. The Lancet, 386(9990), 249–257. DOI: 10.1016/S0140-6736(14)62223-6.
• Vergote, I., Tropé, C.G., Amant, F., Kristensen, G.B., Ehlen, T., Johnson, N., i wsp. (2010). Neoadjuvant chemotherapy or primary surgery in stage IIIC or IV ovarian cancer (EORTC 55971). New England Journal of Medicine, 363(10), 943–953. DOI: 10.1056/NEJMoa0908806.
• Vergote, I., Coens, C., Nankivell, M., Kristensen, G.B., Parmar, M.K.B., Ehlen, T., i wsp. (2018). Neoadjuvant chemotherapy versus debulking surgery in advanced tubo-ovarian cancers: pooled analysis of individual patient data from the EORTC 55971 and CHORUS trials. The Lancet Oncology, 19(12), 1680–1687. DOI: 10.1016/S1470-2045(18)30566-7.
• Querleu, D., Planchamp, F., Chiva, L., Fotopoulou, C., Barton, D., Cibula, D., i wsp. (2017). European Society of Gynaecological Oncology (ESGO) Guidelines for Ovarian Cancer Surgery. International Journal of Gynecological Cancer, 27(7), 1534–1542. DOI: 10.1097/IGC.0000000000001041.
• Fotopoulou, C., Concin, N., Planchamp, F., Morice, P., Vergote, I., du Bois, A., Querleu, D. (2020). Quality indicators for advanced ovarian cancer surgery from the European Society of Gynaecological Oncology (ESGO): 2020 update. International Journal of Gynecological Cancer, 30(4), 436–440. DOI: 10.1136/ijgc-2020-001248.
• Colombo, N., Sessa, C., du Bois, A., Ledermann, J., McCluggage, W.G., McNeish, I., i wsp. (2019). ESMO–ESGO consensus conference recommendations on ovarian cancer: pathology and molecular biology, early and advanced stages, borderline tumours and recurrent disease. Annals of Oncology, 30(5), 672–705. DOI: 10.1093/annonc/mdz062.
• Bristow, R.E., Tomacruz, R.S., Armstrong, D.K., Trimble, E.L., Montz, F.J. (2002). Survival effect of maximal cytoreductive surgery for advanced ovarian carcinoma during the platinum era: a meta-analysis. Journal of Clinical Oncology, 20(5), 1248–1259. DOI: 10.1200/JCO.2002.20.5.1248.
• Wright, J.D., Chen, L., Hou, J.Y., Burke, W.M., Tergas, A.I., Ananth, C.V., i wsp. (2017). Association of Hospital Volume and Quality of Care With Survival for Ovarian Cancer. Obstetrics & Gynecology, 130(3), 545–553. DOI: 10.1097/AOG.0000000000002164.
• Chudecka-Głaz, A., Bidziński, M., Bodnar, L., Dańska-Bidzińska, A., Blecharz, P., Kowalik, A., i wsp. (2025). Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące diagnostyki i leczenia raka jajnika. Onkologia w Praktyce Klinicznej – Edukacja, 12, e04926025. (Wcześniejsza wersja: Curr Gynecol Oncol 2017;15(1):5–23, ptgo.pl.)
• European Society of Gynaecological Oncology. ESGO Centre Accreditations for Ovarian Cancer Surgery — wykaz akredytowanych ośrodków oraz wzór raportu operacyjnego ESGO. esgo.org (dostęp: sierpień 2026).
• Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy (2025). Informacja o pracach nad utworzeniem Ovarian Cancer Unit w strukturze Krajowej Sieci Onkologicznej. nio.gov.pl (dostęp: sierpień 2026).