W pigułce
- Wtórna cytoredukcja (operacja wznowy) ma sens medyczny tylko wtedy, gdy chirurg jest w stanie usunąć wszystkie widoczne ogniska choroby.
- Zgodnie z badaniami (np. DESKTOP III), operacja przynosi największą korzyść pacjentkom w dobrym stanie ogólnym, bez wodobrzusza i po doszczętnej pierwszej operacji.
- Jeśli zmian nowotworowych jest dużo lub leżą one w miejscach uniemożliwiających pełne usunięcie, operacja nie poprawi rokowania, a naraża na powikłania i opóźnia leczenie. W takiej sytuacji standardem jest szybkie wdrożenie leczenia farmakologicznego.
- Podstawą leczenia nawrotu wrażliwego na platynę pozostaje chemioterapia. U części pacjentek po jej zakończeniu włącza się leczenie podtrzymujące inhibitorem PARP — lekiem, który nie zatrzymuje podziałów komórek, ale odbiera komórce nowotworowej możliwość naprawiania uszkodzeń własnego DNA. Uszkodzenia się kumulują i komórka obumiera.
- Decyzję o ścieżce leczenia zawsze warto skonsultować w ramach wielodyscyplinarnego konsylium, najlepiej w wyspecjalizowanym ośrodku.
Czym jest wtórna cytoredukcja?
Operację wykonywaną przy nawrocie raka jajnika nazywa się wtórną cytoredukcją. Jej głównym celem jest usunięcie wszystkich widocznych ognisk nowotworu. Można to porównać do precyzyjnego oczyszczania ogrodu. Jeśli na trawniku wyrosły dwa duże chwasty, wyciągnięcie ich w całości ma sens. Jeśli jednak nasiona rozsypały się na dużej powierzchni, ręczne wyrywanie pojedynczych roślin niewiele zmieni. Wtedy skuteczniejsze stają się środki działające na całą glebę. Podobnie jest z leczeniem onkologicznym. Ponowny zabieg chirurgiczny przynosi wymierne korzyści tylko w ściśle określonych sytuacjach klinicznych. W wielu innych przypadkach to nowoczesne leczenie farmakologiczne daje organizmowi najlepsze wsparcie.
Kiedy operacja przynosi korzyści?
Najwięcej informacji przyniosło badanie DESKTOP III, przeprowadzone przez niemiecką grupę badawczą AGO i opublikowane w 2021 roku . Kobiety wybrane do operacji żyły średnio około 54 miesiące, a te leczone samą chemioterapią — około 46 miesięcy. Najlepszy wynik, około 62 miesiące, osiągnęły pacjentki, u których chirurg usunął wszystkie widoczne zmiany. Operacja pomaga wtedy, gdy da się usunąć wszystkie widoczne zmiany nowotworowe (tzw. resekcja R0). Dla pacjentki oznacza to, że zabieg ma sens głównie wtedy, gdy nawrót ogranicza się do niewielkiej liczby miejsc w organizmie. Ważne: dwa inne duże badania nie wykazały wydłużenia życia po operacji, dlatego lekarze wciąż precyzują, dla kogo dokładnie ten zabieg jest korzystny.
Kryteria kwalifikacji – model AGO
Kryteria te powstały w dwóch poprzedzających badaniach tej samej grupy (DESKTOP I i DESKTOP II). W badaniu DESKTOP III służyły już do wybierania pacjentek, które mogły wziąć w nim udział. Kryteria są trzy: pierwsza operacja zakończyła się usunięciem całego widocznego guza, pacjentka jest w bardzo dobrej formie (w pełni samodzielna, bez ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu) i w brzuchu nie zbiera się płyn. Jeśli wszystkie trzy warunki są spełnione, chirurgowi udaje się usunąć wszystkie zmiany u około trzech pacjentek na cztery.
Dlaczego czasem leczenie systemowe jest bezpieczniejszym wyborem?
Pokazuje to badanie GOG-0213, przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych i Korei Południowej, opublikowane w 2019 roku. Wzięło w nim udział 485 kobiet, u których chirurg uznał, że usunięcie wszystkich zmian jest wykonalne. Okazało się, że dodanie operacji do chemioterapii nie wydłużyło im życia — kobiety leczone samą chemioterapią żyły nawet nieco dłużej. Praktyczny wniosek dla pacjentki: możliwość zoperowania nie znaczy jeszcze, że operacja się opłaci. Jeśli zmian jest wiele albo leżą blisko jelit, rośnie ryzyko powikłań i długiego gojenia, co może opóźnić podanie leków. W takiej sytuacji lekarze zwykle zaczynają od leczenia systemowego.
Rola nowoczesnych leków w leczeniu wznowy
Leczenie farmakologiczne przeszło w ostatnich latach ogromną metamorfozę. Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ESMO), zaktualizowanymi w 2026 roku, po chemioterapii u części pacjentek włącza się leczenie podtrzymujące inhibitorami PARP. Blokują one komórkom nowotworowym możliwość naprawy ich własnego uszkodzonego DNA. Gdy komórka raka nie może się zregenerować – obumiera. Leki te podaje się przede wszystkim po pierwszej chemioterapii, a nie przy każdym kolejnym nawrocie. W Polsce program lekowy NFZ finansuje jedną taką linię leczenia podtrzymującego, dlatego lekarz planuje jego wykorzystanie w najkorzystniejszym momencie. Nowoczesne leki z programu lekowego NFZ może podać każdy szpital, który ma na ten program podpisaną umowę. Warto o to zapytać w swojej placówce.
Znaczenie wyspecjalizowanych ośrodków
Decyzja o ponownej operacji zapadają podczas wielodyscyplinarnego konsylium. Część pacjentek decyduje się skonsultować lub kontynuować leczenie w ośrodku, który zajmuje się rakiem jajnika szczególnie często. W Polsce nie ma osobnej, tworzonej przez NFZ sieci ośrodków dla raka jajnika — takiej, jaka istnieje dla raka piersi. Jest natomiast międzynarodowy certyfikat Europejskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej (ESGO) dla ośrodków operujących zaawansowanego raka jajnika, potocznie nazywanych Ovarian Units. Pierwsze polskie placówki uzyskały go w 2020 roku (Białystok, następnie Gdynia) i do dziś jest ich tylko kilka. Doświadczenie zespołu ma duże znaczenie, bo operacje raka jajnika bywają wielogodzinne i technicznie trudne.
Prawo do drugiej opinii medycznej
Diagnoza wznowy to czas podwyższonego stresu, każdy pacjent ma prawo skonsultować swój przypadek z innym zespołem specjalistów. Zasięgnięcie drugiej opinii w ośrodku referencyjnym to normalne i uzasadnione działanie. Wielu chorym przynosi ulgę świadomość, że niezależni eksperci proponują podobną ścieżkę. Pozwala to upewnić się, że wybrana metoda jest w danej chwili najbardziej racjonalna.
Konkretne Kroki
- Zgromadź dokumentację z poprzedniego leczenia. Najważniejsze dla chirurga będą dwa dokumenty: protokół z pierwszej operacji oraz wynik badania histopatologicznego.
- Skompletuj aktualne badania obrazowe. Upewnij się, że posiadasz płyty CD z najnowszym badaniem tomografii komputerowej (TK) lub rezonansu magnetycznego (MRI). Sam papierowy opis to dla chirurga często zbyt mało, by zaplanować zabieg.
- Przygotuj się do wizyty. Zapisz na kartce pytania do lekarza prowadzącego. Warto zapytać: „Czy w moim przypadku usunięcie wszystkich zmian jest możliwe?” oraz „Jakie są ryzyka związane z operacją w porównaniu do samej chemioterapii?”.
- Rozważ konsultację w ośrodku o dużym doświadczeniu. Jeśli leczysz się w mniejszym szpitalu, warto umówić jednorazową konsultację na oddziale ginekologii onkologicznej, który wykonuje dużo operacji raka jajnika.
Autor: Redakcja FAQRAK
Weryfikacja merytoryczna: Dr n. med. Dariusz Godlewski
Data aktualizacji: 14.10.2026
Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje on profesjonalnej porady medycznej, diagnozy ani leczenia. Wszelkie decyzje dotyczące terapii należy zawsze konsultować z lekarzem onkologiem, który posiada pełną wiedzę o historii Twojej choroby.
Bibliografia
- Harter P, Sehouli J, Vergote I, et al.; DESKTOP III Investigators. Randomized Trial of Cytoreductive Surgery for Relapsed Ovarian Cancer (AGO DESKTOP III / ENGOT-ov20). N Engl J Med. 2021;385(23):2123–2131. DOI: 10.1056/NEJMoa2103294
- Harter P, du Bois A, Hahmann M, et al. Surgery in recurrent ovarian cancer: the Arbeitsgemeinschaft Gynaekologische Onkologie (AGO) DESKTOP OVAR trial. Ann Surg Oncol. 2006;13(12):1702–1710. DOI: 10.1245/s10434-006-9058-0
- Harter P, Sehouli J, Reuss A, et al. Prospective validation study of a predictive score for operability of recurrent ovarian cancer: the Multicenter Intergroup Study DESKTOP II. Int J Gynecol Cancer. 2011;21(2):289–295. DOI: 10.1097/IGC.0b013e31820aaafd
- Coleman RL, Spirtos NM, Enserro D, et al. Secondary Surgical Cytoreduction for Recurrent Ovarian Cancer (GOG-0213). N Engl J Med. 2019;381(20):1929–1939. DOI: 10.1056/NEJMoa1902626
- Shi T, Zhu J, Feng Y, et al. Secondary cytoreduction followed by chemotherapy versus chemotherapy alone in platinum-sensitive relapsed ovarian cancer (SOC-1): a multicentre, open-label, randomised, phase 3 trial. Lancet Oncol. 2021;22(4):439–449. DOI: 10.1016/S1470-2045(21)00006-1
- Jiang R, Feng Y, Chen Y, et al. Surgery versus no surgery in platinum-sensitive relapsed ovarian cancer: final overall survival analysis of the SOC-1 randomized phase 3 trial. Nat Med. 2024;30(8):2181–2188. DOI: 10.1038/s41591-024-02981-0
- González-Martín A, Harter P, Leary A, et al.; ESMO Guidelines Committee. Newly diagnosed and relapsed epithelial ovarian cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2023;34(10):833–848. DOI: 10.1016/j.annonc.2023.07.011
- González-Martín A, Ledermann JA; ESMO Guidelines Committee. ESMO Clinical Practice Guideline Express Update on the management of epithelial ovarian cancer. ESMO Open. 2026;11(2):106032. DOI: 10.1016/j.esmoop.2025.106032
- Pujade-Lauraine E, Selle F, Scambia G, et al.; OReO/ENGOT-ov38 investigators. Maintenance olaparib rechallenge in patients with platinum-sensitive relapsed ovarian cancer previously treated with a PARP inhibitor (OReO/ENGOT-ov38): a phase IIIb trial. Ann Oncol. 2023;34(12):1152–1164. DOI: 10.1016/j.annonc.2023.09.3110
- Program lekowy B.50 „Leczenie chorych na raka jajnika, raka jajowodu lub raka otrzewnej (ICD-10: C56, C57, C48)” — załącznik B.50 do obwieszczenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Ministerstwo Zdrowia, gov.pl (stan aktualny na 2026 r.).
- European Society of Gynaecological Oncology (ESGO). Accreditation and Certification Programme: Centres of Excellence in Advanced Ovarian Cancer Surgery — opis programu i wykaz certyfikowanych ośrodków. esgo.org.
