Rak jajnika — inhibitory PARP przez miesiące lub lata: jak pogodzić tabletki, morfologię, kontrole i pracę zawodową

W pigułce

• Przyjmowanie inhibitorów PARP to przewlekłe leczenie podtrzymujące przy raku jajnika, które skutecznie blokuje naprawę uszkodzeń DNA w komórkach nowotworowych.
• Regularna morfologia to systemem wczesnego ostrzegania. Spadek hemoglobiny lub poziomu płytek krwi zdarza się często i przy dobrym samopoczuciu długo nie daje objawów — badanie wychwytuje zmiany w momencie, gdy można zmniejszyć dawkę albo zrobić przerwę. 
• Badania krwi służą też wykryciu rzadkich, ale poważnych powikłań ze strony szpiku. Dlatego termin badania warto traktować jako część leczenia, a nie formalność.
• Leki w Polsce odbiera się bezpłatnie w ramach programu B.50, co najczęściej wiąże się z wizytą w szpitalu raz w miesiącu.
• Uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ułatwia aktywność zawodową, dając dostęp do skróconego czasu pracy i dodatkowego urlopu.
• Codzienne zmęczenie (astenię) oraz nudności można skutecznie łagodzić poprzez dostosowanie planu dnia, krótkie przerwy i zmianę pory zażywania tabletek.

Poranna kawa, tabletka, a za chwilę spotkanie w pracy lub powrót do domowych obowiązków. Leczenie podtrzymujące inhibitorami PARP głęboko zmienia rytm życia z rakiem jajnika. Zamiast wielogodzinnych kroplówek w szpitalu, terapia przenosi się do domu i trwa miesiące, a czasem lata. To daje możliwość na powrót do aktywności zawodowej, ale jednocześnie rodzi praktyczne pytania.

Mechanizm działania, czyli dlaczego leczenie trwa tak długo

W badaniu klinicznym, którego wyniki opublikowano w 2017 roku, sprawdzano co daje kobietom z nawrotem raka jajnika i z mutacją w genie BRCA1 lub BRCA2 – codzienne przyjmowanie olaparybu (leku przeciwnowotworowego z grupy inhibitorów PARP). U pacjentek przyjmujących lek choroba nie rozwijała się wyraźnie dłużej niż u tych, które otrzymywały tabletki bez substancji czynnej. 

Każda komórka ma dwie “ekipy” naprawiające uszkodzenia DNA: główną i pomocniczą. Inhibitor PARP wyłącza tę pomocniczą — i robi to w całym organizmie, nie tylko w guzie. Zdrowa komórka nic na tym nie traci, bo ma jeszcze ekipę główną. Ale w komórce nowotworu z mutacją BRCA1/2 (albo z zaburzeniem zwanym HRD) główna ekipa już wcześniej przestała działać. Zabranie jej zmiennika zostawia taką komórkę bez żadnej ochrony: uszkodzenia się kumulują i komórka ginie.Dlatego przed rozpoczęciem leczenia wykonuje się badanie genetyczne: lek działa tam, gdzie nowotwór ma tę konkretną słabość.

Wnioski z badań są jasne: taka forma leczenia znacząco wydłuża czas bez postępu choroby. Dla wielu pacjentek oznacza to długie miesiące, a nawet lata stabilnego życia. Wiąże się to jednak z przyjmowaniem kapsułek każdego dnia. Warto jednak pamiętać, że to, czy dane leczenie jest odpowiednie w Twoim przypadku, zależy od wyniku badań genetycznych i przebiegu dotychczasowej terapii.

Morfologia krwi jako stały punkt w kalendarzu

Inhibitory PARP działają w całym organizmie, dlatego mogą wpływać na szpik kostny. Często pojawia się spadek poziomu hemoglobiny (anemia) lub mniejsza liczba płytek krwi. 

Dlatego przy przyjmowaniu olaparybu morfologię wykonuje się przed rozpoczęciem leczenia, potem co miesiąc przez pierwszy rok, a następnie okresowo; program B.50 wymaga kontroli co miesiąc, a przy niraparybie w pierwszym miesiącu nawet raz w tygodniu. Ale o ewentulanym osłabieniu, duszności czy łatwym siniaczeniu warto mówić od razu, nie czekając na termin badania.

Zazwyczaj onkolog wystawia skierowanie na morfologię przed każdą wizytą. Wiele pacjentek wykonuje te badania w lokalnym punkcie pobrań tuż przed wyjazdem do centrum onkologii, co oszczędza czas i siły.

Zmęczenie przy biurku – jak je złagodzić?

Przewlekły brak sił, który w onkologii nazywa się zmęczeniem związanym z chorobą nowotworową (w literaturze medycznej: cancer-related fatigue), to jedno z najczęstszych i najbardziej uciążliwych doświadczeń na tym etapie leczenia. To nie jest »zwykłe zmęczenie«, tylko rozpoznany, opisany objaw, na który są konkretne zalecenia. Dlatego warto zapamiętać tę nazwę, dzięki niej znajdziesz odpowiednie wytyczne, materiały dla pacjentów i badania na ten temat. 

Wytyczne ASCO dotyczące zmęczenia w chorobie nowotworowej — opracowane pod kierunkiem prof. Julienne Bower (aktualizacja 2024 r.) — podkreślają jedną rzecz: to zmęczenie nie zachowuje się jak np. zwykłe niewyspanie. Nie mija po dobrze przespanej nocy ani po wolnym weekendzie. Co ciekawe, najlepiej udokumentowane sposoby radzenia sobie z tym objawem to nie odpoczynek, a regularna, umiarkowana aktywność fizyczną oraz wsparcie psychologiczne.

Dodatkowo pomocne bywa wprowadzanie krótkich, 15-minutowych przerw w ciągu dnia pracy. Część chorych przenosi też najważniejsze obowiązki zawodowe na godziny poranne, kiedy poziom energii jest naturalnie najwyższy.

Program B.50 i logistyka odbioru leków 

Inhibitory PARP są bezpłatne w ramach programu lekowego B.50 — »Leczenie chorych na raka jajnika, raka jajowodu lub raka otrzewnej«. Program obejmuje trzy leki z tej grupy: olaparyb, niraparyb i rukaparyb, a olaparyb może być też podawany razem z bewacyzumabem. Który z nich zaproponuje lekarz, zależy między innymi od wyniku badania BRCA1/2 lub HRD oraz od tego, czy leczenie następuje po pierwszej chemioterapii, czy po nawrocie choroby. Jedna rzecz jest tu warta zapamiętania: program finansuje jedną linię leczenia podtrzymującego inhibitorem PARP — czyli korzysta się z niego raz.

Program lekowy przewiduje badania kontrolne co miesiąc — i ten rytm obowiązuje niezależnie od tego, jak dobrze się czujesz, bo spadek wskaźników morfologii długo nie daje żadnych objawów. Elastyczna może być natomiast organizacja tych wizyt: w części ośrodków krew pobiera się w laboratorium blisko domu, a apteka szpitalna wydaje lek na dłużej niż jeden miesiąc. Warto o to zapytać w poradni, bo to właśnie te ustalenia decydują, ile razy trzeba jechać do szpitala.

Praca zawodowa na własnych i bezpiecznych zasadach

Powrót do pracy stanowi dla wielu osób fundament powrotu do poczucia normalności. Jendka pełen etat może być zbyt obciążający fizycznie. Wystąpienie o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności to opcja, z której mogą starać się skorzystać pacjenci onkologiczni. 

Orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu daje podstawy do formalnego  skrócenia czasu pracy do 7 godzin dziennie bez obniżenia wynagrodzenia w stałej miesięcznej wysokości (art. 18). Ta skrócona norma nie zaczyna jednak obowiązywać automatycznie po otrzymaniu orzeczenia. Zgodnie z art. 15 ust. 2 Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej potrzebne jest dodatkowo zaświadczenie o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy, wydawane przez lekarza przeprowadzającego badania profilaktyczne pracowników, a w razie jego braku przez lekarza sprawującego opiekę nad pacjentką. 

Orzeczenie o stopniu znacznym lub umiarkowanym daje też prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 10 dni roboczych w roku. Prawo do pierwszego takiego urlopu nabywa się po przepracowaniu roku od dnia zaliczenia do stopnia niepełnosprawności, więc nie jest dostępny od razu. 

Do logistyki wizyt kontrolnych jeszcze bardziej przydaje się inne uprawnienie, o którym mówi się znacznie rzadziej: zwolnienie z pracy z zachowaniem wynagrodzenia na wykonanie badań specjalistycznych lub zabiegów leczniczych, jeśli nie da się ich wykonać poza godzinami pracy. Nie ma tu limitu dni — czas zwolnienia zależy od tego, ile trwa samo badanie i dojazd. Wizyta w programie lekowym zwykle mieści się właśnie w tej kategorii, warto więc nie zużywać na nią urlopu. Osobno przysługuje jeszcze do 21 dni roboczych raz w roku na turnus rehabilitacyjny.

Nudności, koncentracja i codzienne ułatwienia

Początki terapii mogą przynieść łagodne nudności oraz problemy z koncentracją, określane jako „chemo-brain”. Ten ostatni objaw pomagają zmniejszyć proste metody: tworzenie planów, papierowych list zadań i agendy w kalendarzach i telefonach.

Z kolei nudności przy inhibitorach PARP najczęściej pojawiają się na początku terapii i z czasem słabną. Zwykle udaje się je opanować: lekarz może dobrać lek przeciwwymiotny, zaproponować inną porę przyjmowania tabletki, a jeśli to nie wystarcza — zmniejszyć dawkę leku. Taka modyfikacja dawki jest wprost przewidziana zarówno w informacji o leku, jak i w programie lekowym, i wiele pacjentek kontynuuje terapię na dawce niższej niż początkowa. Najważniejsze, żeby nie przeczekiwać objawów — im wcześniej powiesz o nich lekarzowi, tym więcej możliwości przeciwdziałania tym objawom.

Jeśli przyjmujesz niraparyb, czyli lek podawany raz na dobę, oficjalne wskazania dopuszczają przesunięcie dawki na wieczór, przed snem. Wtedy najbardziej “nieprzyjemne” godziny wypadają w czasie snu. Przy olaparybie i rukaparybie tej możliwości niestety nie ma, bo przyjmuje się je dwa razy na dobę, w odstępie około 12 godzin — nie wolno łączyć obu dawek w jedną wieczorną. 

W obu przypadkach porę przyjmowania trzeba ustalić z lekarzem, a potem trzymać się jej codziennie: regularność ma tu znaczenie dla skuteczności leczenia.

Emocje i poczucie zawieszenia w czasie

Przyjmowanie innowacyjnego leku przez wiele lat to szansa zahamowania rozwoju choroby, ale równocześnie specyficzne obciążenie psychiczne. 

Badania, w których rozmawiano bezpośrednio z pacjentkami przyjmującymi inhibitory PARP, pokazują dwie rzeczy. Pierwsza: większość kobiet jest przekonana, że przerwanie leczenia oznaczałoby powrót choroby, więc każda pominięta dawka rodzi niepokój. Druga: otoczenie często nie wie, że leczenie w ogóle trwa. Skończyła się chemia, włosy odrosły, więc rodzina i koledzy z pracy zakładają, że temat jest zamknięty — a to może może rodzić poczucie samotnego radzenia sobie z problemem. Warto powiedzieć wprost choćby kilku osobom, że leczenie się nie skończyło, tylko zmieniło formę. I warto wiedzieć, że jednorazowe pominięcie dawki nie niweczy terapii: w takiej sytuacji przyjmuje się kolejną dawkę w zaplanowanej porze, bez jej podwajania.

Konkretne kroki

• Codzienna rutyna: Wielu pacjentom pomaga ustawienie w telefonie cyklicznych powiadomień lub pobranie prostej aplikacji przypominającej o lekach – to zdejmuje “z barków” konieczność ciągłego pamiętania o godzinach.
• Organizacja badań: Warto zapytać lekarza w poradni o zbiorcze skierowania na morfologię na kilka miesięcy do przodu. Pomocne jest też upewnienie się w rejestracji, czy szpital akceptuje wyniki z laboratorium położonego blisko Twojego domu.
• Wsparcie formalne: Część chorych decyduje się na złożenie wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Odpowiednie druki zazwyczaj udostępnia pracownik socjalny bezpośrednio na oddziale onkologicznym.
• Komunikacja z pracodawcą: Pomocna może być rozmowa z działem HR o możliwości pracy hybrydowej lub elastycznym czasie pracy w te dni, w których konieczna jest wizyta w programie lekowym B.50.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 14.10.2026

Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Wszelkie decyzje dotyczące leczenia, dawkowania, powrotu do pracy oraz radzenia sobie z objawami niepożądanymi zawsze konsultuj ze swoim lekarzem prowadzącym.

Bibliografia

• Pujade-Lauraine, E., Ledermann, J. A., Selle, F., i wsp. (2017). Olaparib tablets as maintenance therapy in patients with platinum-sensitive, relapsed ovarian cancer and a BRCA1/2 mutation (SOLO2/ENGOT-Ov21): a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. The Lancet Oncology, 18(9), 1274–1284. doi:10.1016/S1470-2045(17)30469-2
• Poveda, A., Floquet, A., Ledermann, J. A., i wsp. (2021). Olaparib tablets as maintenance therapy in patients with platinum-sensitive relapsed ovarian cancer and a BRCA1/2 mutation (SOLO2/ENGOT-Ov21): a final analysis of a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. The Lancet Oncology, 22(5), 620–631. doi:10.1016/S1470-2045(21)00073-5
• González-Martín, A., Harter, P., Leary, A., i wsp. (2023). Newly diagnosed and relapsed epithelial ovarian cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology, 34(10), 833–848. doi:10.1016/j.annonc.2023.07.011
• Bower, J. E., Bak, K., Berger, A., i wsp. (2014). Screening, assessment, and management of fatigue in adult survivors of cancer: an American Society of Clinical Oncology clinical practice guideline adaptation. Journal of Clinical Oncology, 32(17), 1840–1850. doi:10.1200/JCO.2013.53.4495
• Bower, J. E., Lacchetti, C., Alici, Y., i wsp. (2024). Management of fatigue in adult survivors of cancer: ASCO–Society for Integrative Oncology guideline update. Journal of Clinical Oncology. doi:10.1200/JCO.24.00541
• Poort, H., Fenton, A. T. H. R., Thompson, E., Dinardo, M. M., Liu, J. F., Arch, J. J., Wright, A. A. (2021). Lived experiences of women reporting fatigue during PARP inhibitor maintenance treatment for advanced ovarian cancer: A qualitative study. Gynecologic Oncology, 160(1), 227–233. doi:10.1016/j.ygyno.2020.10.034
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Lynparza (olaparyb) — Europejska Agencja Leków / AstraZeneca. Punkty 4.2 i 4.4: dawkowanie 2 × 300 mg na dobę, morfologia krwi wyjściowo, następnie co miesiąc przez pierwsze 12 miesięcy leczenia i okresowo później; ryzyko MDS/AML.
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Zejula (niraparyb) — Europejska Agencja Leków / GSK. Punkt 4.2: dawkowanie raz na dobę, możliwość przyjmowania wieczorem przed snem w razie nudności, postępowanie po pominięciu dawki.
• Załącznik B.50 do obwieszczenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych: „Leczenie chorych na raka jajnika, raka jajowodu lub raka otrzewnej (ICD-10: C56, C57, C48)”. Kryteria kwalifikacji, dawkowanie oraz zakres i częstość badań monitorujących (badania wykonuje się co 1 miesiąc).
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 1997 nr 123 poz. 776 z późn. zm.), art. 15 ust. 2 i 2a, art. 18, art. 19 i art. 20.