W pigułce
- Niedrożność dwunastnicy to mechaniczna blokada przepływu pokarmu spowodowana wzrostem guza, powoduje wymioty i brak apetytu.
- Stent dwunastnicy pozwala na szybki powrót do jedzenia i krótki pobyt w szpitalu.
- Gastrojejunostomia (chirurgiczny objazd) wiąże się z dłuższą rekonwalescencją, ale daje trwalsze efekty i mniejsze ryzyko ponownego zablokowania.
- W Polsce pacjenci ze wskazaniami mają dostęp do refundowanego domowego żywienia pozajelitowego.
Skąd biorą się trudności z jedzeniem?
Trzustka znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie żołądka i dwunastnicy. Gdy guz w głowie trzustki powiększa się, często naciska na ścianę dwunastnicy. Działa to podobnie jak nadepnięcie na wąż ogrodowy. Przepływ treści pokarmowej zostaje mechanicznie zablokowany. Zjawisko to nazywa się zespołem niedrożności ujścia żołądka. Zjedzony pokarm nie ma możliwości przejścia do dalszych części jelit. U wielu pacjentów wywołuje to uczucie pełności po kilku kęsach, bóle brzucha oraz uporczywe wymioty. Mechaniczne odblokowanie tej drogi przynosi znaczną ulgę.
Stent dwunastniczy
Jednym z najczęstszych rozwiązań jest założenie stentu dwunastniczego. To niewielka, rozprężna rurka wykonana z metalowej siatki. Lekarz wprowadza ją endoskopowo, przez usta i żołądek. Po umieszczeniu w zwężonym miejscu stent rozszerza się, odpychając tkanki guza na boki i tworząc tunel.
Badanie kliniczne SUSTENT, opublikowane w 2010 roku przez zespół dr. S. Jeurninka w czasopiśmie “Gastrointestinal Endoscopy”, porównało stenty z leczeniem chirurgicznym. Wnioski: pacjenci z założonym stentem znacznie szybciej wznawiają jedzenie — po stencie zajmowało to średnio około 5 dni, po operacji około 8. Warto wiedzieć, że badanie objęło tylko 39 osób i zakończono je wcześniej, niż planowano, więc te liczby traktuje się jako orientacyjne. W praktyce oznacza to, że stent zwykle przynosi ulgę szybko, choć nie z dnia na dzień. Stenty, mogą z czasem ulec ponownemu zatkaniu przez rosnący guz lub resztki pokarmowe.
Gastrojejunostomia (zespolenie) — tworzenie nowego szlaku
To zabieg chirurgiczny, który polega na utworzeniu “objazdu”. Chirurg omija zablokowaną dwunastnicę i łączy żołądek bezpośrednio z dalszą częścią jelita cienkiego. Pokarm zyskuje nową, wolną od ucisku drogę.
Europejskie wytyczne ESMO z 2023 roku zalecają, by niedrożność dwunastnicy leczyć w pierwszej kolejności stentem zakładanym endoskopowo, i przedkładają go nad operację. Z kolei badania porównawcze — w tym SUSTENT i przeglądy zebrane w wytycznych ASGE — pokazują, że zespolenie chirurgiczne działa dłużej i rzadziej wymaga powtórnego zabiegu, choć powrót do formy po nim trwa dłużej i wiąże się z większym obciążeniem. Po zespoleniu droga pokarmu zatyka się ponownie rzadziej niż po stencie i rzadziej trzeba powtarzać zabieg. Nie znaczy to jednak, że problem znika na pewno. W pierwszych dniach po operacji żołądek często opróżnia się opornie i daje objawy przypominające niedrożność — zwykle mija to samo. Jeśli natomiast choroba postępuje, przeszkoda może z czasem pojawić się w innym miejscu jelita.
Dlatego nie ma jednej właściwej odpowiedzi dla wszystkich: lekarz waży stan ogólny pacjenta, rokowanie, planowane leczenie i możliwości ośrodka.
Nowoczesne metody — EUS-GE (Zespolenie pod kontrolą USG)
Medycyna wciąż szuka rozwiązań łączących zalety obu wymienionych metod. Takim kompromisem jest gastroenterostomia pod kontrolą endoskopowego USG (EUS-GE). To innowacyjna technika, w której lekarz tworzy połączenie między żołądkiem a jelitem od wewnątrz, używając specjalnego stentu typu LAMS. Obywa się to bez otwierania powłok brzusznych.
Metodą tą zajmuje się Europejskie Towarzystwo Endoskopii Przewodu Pokarmowego (ESGE), które w wytycznych z 2022 roku opisało zasady jej wykonywania i zaleciło, by takie zabiegi prowadziły wyłącznie doświadczone ośrodki. Zebrane dotąd dane wyglądają obiecująco: w międzynarodowym porównaniu obejmującym ponad 200 chorych EUS-GE skuteczniej przywracało możliwość jedzenia niż zwykły stent dwunastniczy, a blokada wracała po nim znacznie rzadziej. Mówiąc prościej — to próba połączenia dwóch zalet w jednym zabiegu: szybkiego efektu jak po stencie i trwałości jak po operacji, bez otwierania brzucha. Metoda jest jednak młoda, wymaga specjalnego sprzętu i wprawy, więc dostępność w Polsce jest ograniczona do największych ośrodków.
Żywienie pozajelitowe — wsparcie, gdy zabieg nie jest możliwy
Jeśli mechanicznego odblokowania nie da się wykonać, kolejnym krokiem nie musi być od razu odżywianie dożylne. Dopóki jelito poniżej przeszkody pracuje, można podawać pokarm bezpośrednio do niego — przez cienki zgłębnik przeprowadzony za zwężenie albo przez przetokę odżywczą wyprowadzoną na skórę brzucha. Dopiero gdy ta droga jest zamknięta lub niewystarczająca, sięga się po żywienie pozajelitowe, czyli podawanie składników odżywczych wprost do krwi. Zasada jest prosta: jeśli przewód pokarmowy choć częściowo działa, warto z niego korzystać.
W Polsce funkcjonuje system Żywienia Pozajelitowego w Warunkach Domowych (ŻPWD). Jest on w całości refundowany przez NFZ. Opiekę nad pacjentem przejmuje ośrodek żywienia domowego — poradnia żywieniowa, zwykle przy szpitalu, która ma na to osobną umowę z NFZ. Jej zespół (lekarz, pielęgniarka, dietetyk) kwalifikuje pacjenta, szkoli jego i bliskich w obsłudze sprzętu — naukę zaczyna się jeszcze na oddziale, przed wyjściem do domu — wydaje pompę i osprzęt, dostarcza mieszaniny odżywcze i zleca okresowe badania kontrolne. Same mieszaniny przygotowuje apteka szpitalna, często według indywidualnej recepty. Żywienie Pozajelitowe w Warunkach Domowych pozwala to na przebywanie w domu, wśród bliskich, bez konieczności długotrwałych hospitalizacji.
Powrót do jedzenia — o czym warto pamiętać po zabiegu?
Niezależnie od wybranej metody, przewód pokarmowy potrzebuje czasu na adaptację. Znaczna część pacjentów zauważa, że porcje sprzed choroby są teraz zbyt duże. Spożywanie 5-6 bardzo małych objętościowo posiłków odciąża żołądek. W pierwszych dniach po udrożnieniu najlepiej sprawdzają się pokarmy płynne i półpłynne, takie jak zmiksowane zupy czy kisiele. Dokładne przeżuwanie każdego kęsa zapobiega mechanicznemu zatykaniu stentu. Cennym wsparciem bywają specjalistyczne preparaty odżywcze (typu ONS), które w małej objętości dostarczają dużo kalorii i białka.
Konkretne kroki
- Zgłoś lekarzowi częste wymioty, odbijanie i niemożność zjedzenia pełnego posiłku. To objawy, które można zdiagnozować za pomocą gastroskopii lub tomografii z kontrastem.
- Porozmawiaj z chirurgiem lub gastroenterologiem o dostępnych opcjach odblokowania żołądka.
- Rozważ konsultację z dietetykiem wyspecjalizowanym w onkologii, który pomoże ułożyć jadłospis na czas bezpośrednio po zabiegu.
- Jeśli żywienie doustne okaże się niemożliwe, zapytaj o skierowanie do poradni żywieniowej. Czas oczekiwania zależy od konkretnego ośrodka. Im wcześniej lekarz prowadzący zacznie to organizować — najlepiej w trakcie hospitalizacji, a nie po wypisie — tym krótsza przerwa między wyjściem ze szpitala a rozpoczęciem żywienia w domu.
Autor: Redakcja FAQRAK
Weryfikacja merytoryczna: Dr n. med. Dariusz Godlewski
Data aktualizacji: 14.10.2026
Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Nie zastępuje on profesjonalnej porady medycznej, diagnozy ani leczenia. Każdą decyzję dotyczącą terapii i diety zawsze konsultuj ze swoim lekarzem prowadzącym.
Bibliografia
- Jeurnink, S. M., Steyerberg, E. W., van Hooft, J. E., van Eijck, C. H. J., Schwartz, M. P., Vleggaar, F. P., Kuipers, E. J., Siersema, P. D.; Dutch SUSTENT Study Group (2010). Surgical gastrojejunostomy or endoscopic stent placement for the palliation of malignant gastric outlet obstruction (SUSTENT study): a multicenter randomized trial. Gastrointestinal Endoscopy, 71(3), 490–499. DOI: 10.1016/j.gie.2009.09.042
- Conroy, T., Pfeiffer, P., Vilgrain, V., et al.; ESMO Guidelines Committee (2023). Pancreatic cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology, 34(11), 987–1002. DOI: 10.1016/j.annonc.2023.08.009
- ASGE Standards of Practice Committee; Jue, T. L., Storm, A. C., Naveed, M., et al. (2021). ASGE guideline on the role of endoscopy in the management of benign and malignant gastroduodenal obstruction. Gastrointestinal Endoscopy, 93(2), 309–322.e4. DOI: 10.1016/j.gie.2020.07.063
- van der Merwe, S. W., van Wanrooij, R. L. J., Bronswijk, M., et al. (2022). Therapeutic endoscopic ultrasound: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline. Endoscopy, 54(2), 185–205. DOI: 10.1055/a-1717-1391
- van Wanrooij, R. L. J., Vanella, G., Bronswijk, M., et al. (2022). Endoscopic ultrasound-guided gastroenterostomy versus duodenal stenting for malignant gastric outlet obstruction: an international, multicenter, propensity score-matched comparison. Endoscopy, 54(11), 1023–1031. DOI: 10.1055/a-1782-7568
- Tempero, M. A., Malafa, M. P., Al-Hawary, M., et al. (2021). Pancreatic Adenocarcinoma, Version 2.2021, NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Journal of the National Comprehensive Cancer Network, 19(4), 439–457. DOI: 10.6004/jnccn.2021.0017
- Kłęk, S., Jankowski, M., Kruszewski, W. J., Fijuth, J., Kapała, A., Kabata, P., Wysocki, P., Krzakowski, M., Rutkowski, P. (2015). Standardy leczenia żywieniowego w onkologii. Rekomendacje PTChO, PTO, PTOK oraz Polskiego Towarzystwa Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu (POLSPEN). Onkologia w Praktyce Klinicznej — Edukacja, 1(1), 19–36 (wersja angielska: Oncology in Clinical Practice, 2015, 11(4), 172–188).
- Muscaritoli, M., Arends, J., Bachmann, P., et al. (2021). ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer. Clinical Nutrition, 40(5), 2898–2913. DOI: 10.1016/j.clnu.2021.02.005
- Narodowy Fundusz Zdrowia. Zarządzenie Prezesa NFZ w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie — zakres „żywienie pozajelitowe w warunkach domowych” (wraz z załącznikiem „Karta dostaw — żywienie pozajelitowe w warunkach domowych”). nfz.gov.pl
