W pigułce

• Pusty żołądek to gwarancja bezpieczeństwa pacjenta i bardzo dobrej widoczności dla lekarza badającego śluzówkę.
• Ostatni posiłek na 6 do 8 godzin przed planowaną godziną badania endoskopowego.
• Klarowne płyny, takie jak woda lub słaba herbata, pije się do dwóch godzin przed zabiegiem.
• Dzień wcześniej warto wykluczyć ze swojej diety nasiona, drobne pestki.
• Ewentualne odstawienie leków przeciwcukrzycowych wymaga zgody i instrukcji od specjalisty.
• Odruch wymiotny jest naturalną reakcją organizmu, którą można złagodzić się sprayem z lidokainą oraz spokojnym oddechem.

Gastroskopia to główne badanie w diagnostyce chorób żołądka, trwające zazwyczaj od pięciu do dziesięciu minut. Puste pole widzenia pozwala lekarzowi dostrzec najmniejsze zmiany w błonie śluzowej. 

Dlaczego żołądek przed badaniem powinien być pusty?

Zwykle żołądek opróżnia się z posiłku w ciągu kilku godzin, ale u części osób trwa to dłużej. Najczęstsze przyczyny to cukrzyca z uszkodzeniem nerwów, niektóre leki (silne leki przeciwbólowe z grupy opioidów oraz nowoczesne leki na cukrzycę i otyłość, takie jak semaglutyd) albo guz, który zwęża ujście żołądka. Dlatego jeśli przyjmujesz takie leki albo miewasz uczucie zalegania po jedzeniu, powiedz o tym przed badaniem – lekarz może zalecić dłuższy post lub lekką dietę dzień wcześniej. 

Badanie wykonuje się co najmniej 6 godzin od ostatniego lekkiego posiłku i 2 godziny od klarownych płynów. Inaczej resztki jedzenia ograniczają pole widzenia i lekarz musi je najpierw spłukać i odessać. Endoskopista ogląda ścianę żołądka przez bardzo małą kamerę. Jeśli pacjent zjadł niedługo przed badaniem, to próba oceny błony śluzowej jest jak szukanie monety w mętnej wodzie. Dodatkowo, jeśli w żołądku zostaje jedzenie, istnieje niewielkie, ale realne ryzyko, że jego treść cofnie się do gardła i zostanie wciągnięta do płuc – to tak zwane zachłyśnięcie, które może skończyć się zapaleniem płuc. Przy planowanych badaniach zdarza się to rzadko, a post ma to ryzyko dodatkowo zmniejszyć. 

Ostatni posiłek i dozwolone płyny

Wytyczne medyczne sugerują powstrzymanie się od jedzenia na sześć do ośmiu godzin przed zaplanowaną gastroskopią. Jeśli badanie odbywa się w godzinach porannych, pacjenci najczęściej po prostu omijają śniadanie. Ostatni wieczorny posiłek warto zjeść wcześniej, wybierając lekkostrawne produkty. Klarowne płyny można pić do dwóch godzin przed zabiegiem. Jeśli pracownia poda Ci inną, dłuższą przerwę – trzymaj się jej instrukcji, bo bywa dostosowana do organizacji pracy i Twojego stanu zdrowia. Klarowny płyn to taki, przez który można bez problemu przeczytać tekst w gazecie. Oznacza to przede wszystkim niegazowaną wodę lub jasną, słabą herbatę bez żadnych dodatków, które szybko opuszczają żołądek. Kefir, koktajle, mleko i gęste soki z miąższem zachowują się bardziej jak posiłek – organizm musi je strawić, więc obowiązuje dla nich ta sama, sześciogodzinna przerwa. Europejskie wytyczne anestezjologiczne dopuszczają wprawdzie herbatę lub kawę z odrobiną mleka (do jednej piątej objętości), ale w praktyce polskie pracownie proszą o ograniczenie się do picia wody i dobrze jest się tego trzymać – stawką jest przesunięcie terminu badania.

Czego unikać na dobę przed badaniem?

Część pacjentów rezygnuje w tym czasie z dań bogatych w naturalny błonnik. Chodzi tu głównie o grube kasze, pieczywo pełnoziarniste czy surowe, twarde warzywa. Pomocne bywa również odstawienie owoców pestkowych, ziaren oraz wszelkiego rodzaju twardych orzechów. Drobne fragmenty takiego pożywienia potrafią przykleić się do ścian opróżnionego żołądka. Lekarz nie pomyli pestki z chorobą – rozpozna ją od razu. Kłopot polega na tym, że resztki zasłaniają fragmenty śluzówki i trzeba je najpierw spłukać wodą i odessać, co wydłuża badanie. 

Poranne leki – które połknąć, a które pominąć?

Kwestia przyjmowania porannych leków budzi sporo wątpliwości przed wizytą w pracowni endoskopowej. Utarło się przekonanie, że leki przyjmowane na stałe pacjenci popijają wcześnie rano niewielkim łykiem wody. Dotyczy to w szczególności codziennych preparatów nasercowych oraz leków obniżających ciśnienie tętnicze. Leki przeciwzakrzepowe, potocznie nazywane rozrzedzającymi krew, to temat do rozmowy z lekarzem. Wbrew obiegowej opinii, przed gastroskopią najczęściej nie trzeba odstawiać leków przeciwzakrzepowych. Europejskie wytyczne (BSG/ESGE 2021) uznają gastroskopię – nawet z pobraniem wycinków – za zabieg o niskim ryzyku krwawienia. Przy warfarynie (Sintrom, Warfin) zwykle kontynuuje się leczenie, sprawdzając wcześniej wynik INR; przy nowszych lekach, takich jak rywaroksaban, apiksaban czy dabigatran, najczęściej pomija się tylko dawkę poranną w dniu badania. Zamiana tabletek na zastrzyki z heparyny nie zmniejsza ryzyka krwawienia i nie jest rutynowym rozwiązaniem – stosuje się ją wyjątkowo, u osób z bardzo wysokim ryzykiem zakrzepicy. O tym, co zrobić w Twoim przypadku, decyduje lekarz kierujący lub kardiolog – nigdy nie odstawiaj tych leków samodzielnie. 

Preparaty żelaza barwią stolec na czarno i mogą pozostawiać ciemny osad, dlatego zwykle odstawia się je przed kolonoskopią. Przed gastroskopią nie ma takiego zalecenia. Jeśli w skierowaniu nie ma o tym słowa, nie przerywaj przyjmowania żelaza na własną rękę – zapytaj o to w rejestracji.

Leki przeciwcukrzycowe i bezpieczeństwo glikemiczne

Długotrwały post stopniowo obniża poziom glukozy we krwi pacjenta. Stwarza to podwyższone ryzyko wystąpienia niedocukrzenia, czyli hipoglikemii. Postępowanie z lekami przeciwcukrzycowymi ustala się indywidualnie przed badaniem. Najczęściej pomija się rano tabletki obniżające cukier oraz insulinę doposiłkową, ale insulinę długodziałającą zwykle przyjmuje się dalej – często w zmniejszonej dawce. Osobno trzeba omówić nowsze leki, takie jak flozyny i semaglutyd, bo opóźniają opróżnianie żołądka. Zapytaj o to diabetologa lub lekarza kierującego, a na badanie zabierz glukometr, leki i przekąskę na czas po zabiegu. Po gastroskopii i odczekaniu wskazanego przez personel czasu, można bezpiecznie zjeść posiłek i przyjąć pominiętą rano dawkę leku wyrównującego poziom glukozy. 

Odruch wymiotny – fizjologia, a nie powód do wstydu

Odruch wymiotny w trakcie wprowadzania endoskopu to naturalna obronna reakcja organizmu. Nerw błędny, który unerwia gardło i przełyk, reaguje na dotyk obcego elementu. Ciało odruchowo stara się usunąć przeszkodę, by chronić drogi oddechowe. Z badań nad tolerancją gastroskopii wykonywanej bez sedacji wiadomo, że im większy lęk, tym trudniej pacjentowi znieść badanie: napięte mięśnie gardła i szybki, urywany oddech nasilają odruch wymiotny. Zrozumienie, że ciało reaguje naturalnie, często pozwala pacjentom obniżyć napięcie nerwowe. Standardem przed gastroskopią jest miejscowe znieczulenie gardła przy pomocy sprayu z dodatkiem lidokainy, która blokuje przewodzenie bodźców w zakończeniach nerwowych gardła. Odruch staje się słabszy i łatwiej spokojnie oddychać. Badania pokazują poprawę komfortu i łatwiejsze wykonanie gastroskopii po zastosowaniu sprayu z lidokainą, ale nie pełne wyłączenie odruchu wymiotnego. 

Techniki oddechowe i opcje znieczulenia 

Gdy spray znieczulający okazuje się niewystarczający, częstą opcją bywa sedacja, czyli dożylne podanie leków. W ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) głębsza sedacja z udziałem anestezjologa jest dostępna, jeśli istnieją ku temu wskazania medyczne. W placówkach prywatnych pacjenci znacznie częściej wybierają badanie w tak zwanym śnie farmakologicznym, by zredukować stres. Jeśli jednak badanie odbywa się tylko w znieczuleniu miejscowym, ogromną rolę odgrywa praca własnym, spokojnym oddechem. Rytmiczne, dość miarowe oddychanie przez otwarte usta lub nos pozwala dobrze ustabilizować przeponę i złagodzić odruchy obronne. Pomaga też skupienie wzroku na jednym punkcie. To odwraca uwagę od okolicy przełyku. Wytyczne dotyczące sedacji w endoskopii (ESGE/ESGENA, ASGE) kładą duży nacisk na rozmowę przed badaniem: pacjent powinien znać przebieg procedury, dostępne opcje znieczulenia i móc zgłosić swoje obawy. Warto powiedzieć: „boję się”, „mam silny odruch wymiotny”. Zespół nie odbierze tego jako słabości – to konkretna informacja, na podstawie której może dobrać znieczulenie i sposób prowadzenia badania.

Konkretne kroki

• Zrób listę przyjmowanych leków. Warto spisać wszystkie regularnie zażywane tabletki i pokazać listę lekarzowi kierującemu, aby ustalić, co przyjąć rano przed badaniem.
• Zaplanuj posiłki na dzień przed badaniem. Wybierz jasne pieczywo, bulion warzywny lub delikatny ryż, aby nie obciążać żołądka błonnikiem.
• Przygotuj transport powrotny. Jeśli rozważasz sedację (znieczulenie dożylne), prowadzenie samochodu po zabiegu jest zabronione. Warto poprosić o asystę w drodze do domu.
• Zabierz niezbędne leki ze sobą. Pacjenci chorujący na cukrzycę często zabierają swoje poranne leki oraz przekąskę. Pozwala to na szybkie wyrównanie cukru po zakończeniu badania.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 15.10.2026

Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny. Wszelkie decyzje o zmianie dawkowania leków lub przygotowaniu do zabiegu medycznego warto zawsze omawiać ze swoim lekarzem prowadzącym.

Bibliografia

• Smith I., Kranke P., Murat I. i wsp.; European Society of Anaesthesiology, Perioperative fasting in adults and children: guidelines from the European Society of Anaesthesiology, European Journal of Anaesthesiology, 2011; 28(8): 556–569. DOI: 10.1097/EJA.0b013e3283495ba1.
• ASGE Standards of Practice Committee (Early D.S. i wsp.), Guidelines for sedation and anesthesia in GI endoscopy, Gastrointestinal Endoscopy, 2018; 87(2): 327–337 (PII: S0016-5107(17)32111-9).
• Dumonceau J.-M., Riphaus A., Schreiber F. i wsp., Non-anesthesiologist administration of propofol for gastrointestinal endoscopy: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE), European Society of Gastroenterology and Endoscopy Nurses and Associates (ESGENA) Guideline – Updated June 2015, Endoscopy, 2015; 47(12): 1175–1189. DOI: 10.1055/s-0034-1393414.
• Veitch A.M., Radaelli F., Alikhan R. i wsp., Endoscopy in patients on antiplatelet or anticoagulant therapy: British Society of Gastroenterology (BSG) and European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) guideline update, Endoscopy, 2021; 53(9): 947–969 (współpublikacja: Gut, 2021; 70(9): 1611–1628). DOI: 10.1055/a-1547-2282; 10.1136/gutjnl-2021-325184.
• Fujimoto K., Fujishiro M., Kato M. i wsp.; Japan Gastroenterological Endoscopy Society, Guidelines for gastroenterological endoscopy in patients undergoing antithrombotic treatment, Digestive Endoscopy, 2014; 26(1): 1–14. DOI: 10.1111/den.12183. Aneks: Kato M. i wsp., Guidelines for gastroenterological endoscopy in patients undergoing antithrombotic treatment: 2017 appendix on anticoagulants including direct oral anticoagulants, Digestive Endoscopy, 2018; 30(4): 433–440. DOI: 10.1111/den.13184.
• Evans L.T., Saberi S., Kim H.M., Elta G.H., Schoenfeld P., Pharyngeal anesthesia during sedated EGDs: is „the spray” beneficial? A meta-analysis and systematic review, Gastrointestinal Endoscopy, 2006; 63(6): 761–766. DOI: 10.1016/j.gie.2005.11.059.
• Hassan C., East J., Radaelli F. i wsp., Bowel preparation for colonoscopy: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline – Update 2019, Endoscopy, 2019; 51(8): 775–794. DOI: 10.1055/a-0959-0505. (Dokument dotyczy kolonoskopii – patrz uwagi.)
• Lordick F., Carneiro F., Cascinu S. i wsp.; ESMO Guidelines Committee, Gastric cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up, Annals of Oncology, 2022; 33(10): 1005–1020. DOI: 10.1016/j.annonc.2022.07.004.