W pigułce
- Nikotyna obkurcza żyły, co utrudnia pobieranie krwi i zakładanie wenflonów.
- Palenie (zarówno tradycyjne, jak i e-papierosy) przed badaniami krwi może sztucznie podwyższyć poziom leukocytów i zaburzyć poziom glukozy.
- Przed badaniem PET-CT obowiązuje całkowity zakaz palenia. Kaszel i praca mięśni oddechowych fałszują obraz na skanach.
- Dym tytoniowy może podrażniać drogi oddechowe i żołądek. Przy gastroskopii, bronchoskopii, badaniach z sedacją lub podaniem kontrastu najbezpieczniej jest trzymać się instrukcji przygotowania, bo nudności, kaszel lub treść w żołądku mogą utrudnić bezpieczne wykonanie procedury.
- E-papierosy działają na naczynia krwionośne równie negatywnie jak tradycyjny tytoń, ze względu na obecność wkładów z nikotyną.
- Żucie gum (w tym nikotynowych) jest zabronione przed badaniami jamy brzusznej i PET-CT ze względu na pracę mięśni i połykanie powietrza.
Dlaczego nikotyna przed badaniem to kłopot?
Przed większością badań obrazowych i laboratoryjnych w diagnostyce onkologicznej obowiązuje zasada powstrzymania się od palenia papierosów i e-papierosów. Nikotyna oraz substancje smoliste silnie wpływają na naczynia krwionośne, pracę serca i metabolizm całego organizmu. Nawet jeden “dymek” wypuszczony tuż przed wejściem do gabinetu może zafałszować wynik. To z kolei niesie ryzyko wydłużenia drogi do postawienia właściwej diagnozy i rozpoczęcia leczenia.
Badania dowodzą, że nikotyna działa na nasze naczynia krwionośne jak zacisk. Nikotyna powoduje nagły wyrzut adrenaliny do krwiobiegu. To z kolei prowadzi do gwałtownego zwężenia żył i tętnic obwodowych. Z tego powodu trudniej jest założyć wenflon lub pobrać krew u osoby, która przed chwilą paliła. Ponadto obkurczone naczynia oznaczają słabsze krążenie, a to sprawia, że krew płynie wolniej i gęstnieje. W efekcie, pobrana próbka może być gorszej jakości i badanie trzeba powtórzyć.
Wpływ dymu na wyniki krwi
Dym tytoniowy zawiera tlenek węgla, który trwale łączy się z hemoglobiną. Wypiera on tlen z czerwonych krwinek, u palaczy naturalnie rośnie liczba białych krwinek (leukocytów). Wzrost leukocytów to sygnał, że organizm walczy z ciągłym stanem zapalnym wywołanym przez dym. Dla lekarza onkologa analizującego wyniki, podwyższone leukocyty mogą być mylące. Trudno wtedy ocenić, czy to efekt palenia, czy też rozwijającej się infekcji. A infekcja bywa powodem przesunięcia terminu chemioterapii.
Co więcej, palenie wpływa na gospodarkę cukrową organizmu, powodując przejściowe wahania poziomu glukozy. Jeśli pacjent czeka na badanie poziomu cukru we krwi na czczo, zapalenie papierosa może zaburzyć ten parametr. Warto rozważyć całkowite odstawienie wyrobów tytoniowych w poranek poprzedzający wizytę w punkcie pobrań.
PET-CT – wymóg wstrzemięźliwości
W przypadku badania PET-CT (Pozytonowa Tomografia Emisyjna) , rezygnacja z palenia przed podaniem radioznacznika jest obowiązkowa. Badanie to opiera się na śledzeniu metabolizmu glukozy. Komórki nowotworowe zużywają jej bardzo dużo, co pozwala je odnaleźć na skanach. Palenie może wywołać kaszel i napięcie mięśni oddechowych, a w badaniu FDG PET/CT problemem jest każda aktywność mięśni po podaniu znacznika. Takie mięśnie zużywają więcej glukozy i mogą być widoczne w obrazie, a fałszywie dodatni obraz potrafi skierować lekarzy na błędny trop. Wiele pracowni medycyny nuklearnej działających w ramach NFZ odmawia wykonania drogiego badania, jeśli pacjent nie zastosował się do przygotowań. A czas oczekiwania na kolejny termin PET-CT bywa długi.
Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny
Przed badaniami takimi jak tomografia komputerowa (TK) czy rezonans magnetyczny (MRI) również warto zrezygnować z palenia. Dotyczy to szczególnie badań z użyciem dożylnego środka cieniującego, czyli tak zwanego kontrastu. Kontrast to specjalny płyn, który pozwala lepiej uwidocznić narządy wewnętrzne. Podanie kontrastu samo w sobie może wywołać uczucie gorąca i przejściowe mdłości, a palenie bezpośrednio przed badaniem podrażnia śluzówkę żołądka i nasila produkcję kwasów. Zwiększa to ryzyko wystąpienia nudności, a w skrajnych przypadkach nawet wymiotów podczas leżenia w tubie aparatu.
Gastroskopia i bronchoskopia – ryzyko powikłań
Endoskopia to kolejne badanie, przed którym obowiązuje bezwzględny zakaz palenia. Przygotowanie do gastroskopii czy kolonoskopii wymaga pustego żołądka. Dym tytoniowy zaciągany do płuc częściowo trafia też do układu pokarmowego. Substancje zawarte w papierosach stymulują soki żołądkowe. Żołądek zaczyna intensywnie pracować, produkując kwas, chociaż nie dostarczono mu żadnego jedzenia. Jeśli w żołądku znajduje się treść płynna, rośnie ryzyko zachłyśnięcia podczas wsuwania endoskopu. Podobnie wygląda sytuacja przy bronchoskopii, czyli oglądaniu dróg oddechowych. Świeży dym podrażnia tchawicę i oskrzela, wywołując silny odruch kaszlowy i produkcję gęstego śluzu. Lekarz przeprowadzający badanie ma wtedy gorszą widoczność. Śluz zatyka pole widzenia kamery, co obniża wartość diagnostyczną całej procedury.
Czy e-papierosy (vape) i podgrzewacze są bezpieczniejsze?
Często spotykanym mitem jest przekonanie, że e-papierosy to tylko “nieszkodliwa mgiełka wodna”. Badania zespołu prof. Macieja Goniewicza z Roswell Park Comprehensive Cancer Center udowadniają, że aerozole z e-papierosów, choć pozbawione substancji smolistych, nadal zawierają wysokie stężenia nikotyny oraz glikol propylenowy.
E-papierosy zawierające nikotynę również mogą wpływać na naczynia krwionośne i układ krążenia, dlatego przed badaniami warto traktować je z taką samą ostrożnością jak papierosy tradycyjne. Trudności z założeniem wenflonu czy pobraniem krwi będą identyczne. Dodatkowo substancje zapachowe z liquidów podrażniają nabłonek oddechowy, wywołując mikrostany zapalne.
Z punktu widzenia przygotowania do badań obrazowych (PET, TK, MRI) czy laboratoryjnych, urządzenia typu vape traktuje się tak samo jak zwykłe papierosy. Ich użycie przed badaniem może w równym stopniu zafałszować wynik.
Plastry i gumy nikotynowe w dniu badania
Używanie w dniu badania zastępczej terapii nikotynowej – plastrów, pastylek czy gumy do żucia także wymaga ostrożności. Ich głównym składnikiem jest czysta nikotyna, czyli one również wpłyną na ciśnienie krwi i obkurczenie żył obwodowych. Co ważne, żucie gumy (nawet bez nikotyny) przed badaniami takimi jak PET-CT, gastroskopia czy USG brzucha jest zazwyczaj całkowicie zakazane. Żucie pobudza wydzielanie śliny i soków żołądkowych, a także połykanie powietrza. Powietrze w jelitach zasłania narządy podczas USG, czyniąc badanie nieczytelnym. Z kolei w przypadku PET-CT, praca mięśni żuchwy przyciąga radioaktywną glukozę do twarzoczaszki, fałszując obraz szyi i głowy.
Radzenie sobie z głodem nikotynowym
Głód nikotynowy to realny stan fizjologiczny, a nie kwestia silnej woli. W obliczu diagnostyki onkologicznej i oczekiwania na wyniki, poziom lęku drastycznie rośnie. Dla wielu osób wyjście na papierosa to często sposób na chwilowe obniżenie napięcia. Jeśli lęk przed przetrwaniem poranka bez papierosa jest bardzo silny, warto porozmawiać o tym z lekarzem. Zdarza się, że lekarz proponuje zastosowanie leków wyciszających na czas badań, co pomaga przetrwać procedury medyczne.
Konkretne kroki
- Zadzwoń do rejestracji z wyprzedzeniem: Upewnij się, jakie są dokładne zasady przygotowania do badania. Szpitale mogą mieć własne, szczegółowe wytyczne dla pacjentów palących, zwłaszcza przed badaniami medycyny nuklearnej (PET).
- Pij wodę małymi łykami: Jeśli przed pobraniem krwi lub tomografią pojawia się silny głód nikotynowy, wielu pacjentom pomaga wypicie szklanki wody.
- Nie ukrywaj faktu palenia przed personelem: Jeśli w drodze na badanie zdarzyło się zapalić z nerwów, poinformuj o tym. Personel medyczny oceni, czy badanie można wykonać zgodnie z planem, czy trzeba je przełożyć albo odnotować odstępstwo od przygotowania.
- Zabierz osobę towarzyszącą: Czekanie w poradniach onkologicznych bywa długie i stresujące. Rozmowa z kimś bliskim odwraca uwagę od odruchu sięgnięcia po papierosa lub e-papierosa.
- Skonsultuj plastry nikotynowe: Jeśli stosujesz uwalniające nikotynę systemy transdermalne (plastry), na dzień przed badaniem PET-CT lub USG zapytaj lekarza zlecającego, czy na czas wizyty w szpitalu możesz je bezpiecznie nosić.
Autor: Redakcja FAQRAK
Data aktualizacji: 08.10.2026
Informacje zawarte w tym artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Nie zastępują one profesjonalnej porady medycznej, diagnozy ani leczenia. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących stanu zdrowia lub przygotowania do konkretnych badań diagnostycznych, zawsze należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym lub pracownikiem placówki medycznej wykonującej badanie.
Bibliografia
1. Benowitz, N. L., & Burbank, A. D. (2016). Cardiovascular toxicity of nicotine: Implications for electronic cigarette use. Trends in Cardiovascular Medicine, 26(6), 515–523. doi:10.1016/j.tcm.2016.03.001
2. Simundic, A.-M., Bölenius, K., Cadamuro, J., Church, S., Cornes, M. P., van Dongen-Lases, E. C., et al. (2018). Joint EFLM-COLABIOCLI Recommendation for venous blood sampling. Clinical Chemistry and Laboratory Medicine, 56(12), 2015–2038. doi:10.1515/cclm-2018-0602
3. Yanbaeva, D. G., Dentener, M. A., Creutzberg, E. C., Wesseling, G., & Wouters, E. F. M. (2007). Systemic effects of smoking. Chest, 131(5), 1557–1566. doi:10.1378/chest.06-2179
4. Frati, A. C., Iniestra, F., & Ariza, C. R. (1996). Acute effect of cigarette smoking on glucose tolerance and other cardiovascular risk factors. Diabetes Care, 19(2), 112–118. doi:10.2337/diacare.19.2.112
5. Boellaard, R., Delgado-Bolton, R., Oyen, W. J. G., Giammarile, F., Tatsch, K., Eschner, W., et al. (2015). FDG PET/CT: EANM procedure guidelines for tumour imaging: version 2.0. European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging, 42, 328–354. doi:10.1007/s00259-014-2961-x
6. International Atomic Energy Agency. (2013). Standard Operating Procedures for PET/CT: A Practical Approach for Use in Adult Oncology. IAEA Human Health Series No. 26. Vienna: International Atomic Energy Agency.
7. Kapoor, V., McCook, B. M., & Torok, F. S. (2004). An introduction to PET-CT imaging. RadioGraphics, 24(2), 523–543. doi:10.1148/rg.242025724
8. Goniewicz, M. L., Knysak, J., Gawron, M., Kosmider, L., Sobczak, A., Kurek, J., et al. (2014). Levels of selected carcinogens and toxicants in vapour from electronic cigarettes. Tobacco Control, 23(2), 133–139. doi:10.1136/tobaccocontrol-2012-050859
9. ASGE Standards of Practice Committee; Early, D. S.; Lightdale, J. R.; Vargo, J. J.; Acosta, R. D.; Chandrasekhara, V.; et al. (2018). Guidelines for sedation and anesthesia in GI endoscopy. Gastrointestinal Endoscopy, 87(2), 327–337. doi:10.1016/j.gie.2017.07.018
10. Joshi, G. P., Abdelmalak, B. B., Weigel, W. A., Harbell, M. W., Kuo, C. I., Soriano, S. G., et al. (2023). 2023 American Society of Anesthesiologists Practice Guidelines for Preoperative Fasting: Carbohydrate-containing Clear Liquids with or without Protein, Chewing Gum, and Pediatric Fasting Duration – A Modular Update of the 2017 American Society of Anesthesiologists Practice Guidelines for Preoperative Fasting. Anesthesiology, 138(2), 132–151. doi:10.1097/ALN.0000000000004381
11. American College of Radiology. (2025). ACR Manual on Contrast Media. American College of Radiology.
12. Du Rand, I. A., Blaikley, J., Booton, R., Chaudhuri, N., Gupta, V., Khalid, S., et al. (2013). British Thoracic Society guideline for diagnostic flexible bronchoscopy in adults: accredited by NICE. Thorax, 68(Suppl 1), i1–i44. doi:10.1136/thoraxjnl-2013-203618
