Ćwiczenia po mastektomii albo operacji oszczędzającej

W pigułce

• Sztywność barku zwykle narasta stopniowo. Ograniczanie ruchu może jej sprzyjać, ale nie każda pooperacyjna sztywność jest zamrożonym barkiem.
• W pierwszych dniach proponuje się ruchy poniżej poziomu barku; bardzo wczesne ćwiczenia większego zakresu mogą zwiększać czas odpływu płynu z drenu; wpływ na seromę zależy od rodzaju zabiegu.
• Badanie PROSPER (BMJ 2021) wykazało lepszą sprawność ręki po roku, u kobiet ćwiczących pod okiem fizjoterapeuty niż u tych z samą instrukcją.
• Sznury pod pachą (zespół pajęczyny pachowej) skutecznie blokują ruch, ale dobrze reagują na terapię manualną i zwykle ustępują.
• Włóknienie po radioterapii rozwija się miesiącami, dlatego rozciąganie ma sens długo po zagojeniu rany.
• Stopniowy trening siłowy nie nasila obrzęku limfatycznego.
• Nieleczony ból prowadzi do unieruchomienia ręki; ból neuropatyczny wymaga innych leków niż standardowe przeciwbólowe.
• Skierowanie na fizjoterapię na NFZ traci ważność po 30 dniach od wystawienia.
• Nagły wzrost obwodu ręki, zaczerwienienie z gorączką lub utrata zakresu ruchu mimo ćwiczeń zasługują na szybką konsultację.

Po operacji bark może stopniowo tracić ruchomość, zwłaszcza gdy ból i obawa przed ruchem sprawiają, że ręka jest długo oszczędzana. Badania nad funkcją kończyny górnej po raku piersi pokazują, że ograniczenia ruchu w barku zgłasza znaczna część kobiet – nawet kilka lat po zabiegu. 

Co dzieje się z barkiem po operacji piersi

„Zamrożony bark” to potoczna nazwa zarostowego zapalenia torebki stawowej. Staw ramienny otacza elastyczna torebka — coś w rodzaju miękkiego rękawa z tkanki łącznej. W zamrożonym barku torebka stawowa ulega zapaleniu, pogrubieniu i włóknieniu, przez co staw traci elastyczność. Długie unikanie ruchu może zwiększać sztywność. Blizna po stronie klatki piersiowej goi się przez skracanie tkanek — to naturalny etap gojenia, ale ogranicza ruch. Po usunięciu węzłów chłonnych pachowych dochodzi ból i mrowienie w okolicy pachy, które zniechęcają do unoszenia ręki.Powstaje błędne koło. Boli, więc ręka jest oszczędzana. Ręka jest oszczędzana, więc tkanki się skracają. Tkanki się skracają, więc boli jeszcze bardziej przy próbie ruchu.

Warto wiedzieć, że nie każde ograniczenie ruchu to zamrożony bark. Czasem to napięta blizna,osłabienie mięśni lub tzw. sznury pod pachą. Rozróżnienie ma znaczenie, bo każdy z tych problemów łagodzi się nieco inaczej. 

Pierwsze dni po zabiegu: ruch tak, ale w małym zakresie

Przegląd systematyczny Cochrane pod kierunkiem Margaret McNeely (2010) zebrał badania nad rehabilitacją ręki, po operacji raka piersi. Ćwiczenia rozpoczęte bardzo wcześnie szybciej poprawiały zgięcie barku, ale w części badań zwiększały ilość płynu odprowadzanego przez dren i wydłużały czas drenażu. Pierwsze dni to czas na delikatny ruch, nie na rozciąganie do granicy bólu. Przegląd zespołu Delvy R. Shamley (2005) wykazał, że odroczenie bardziej intensywnych ćwiczeń zmniejszało częstość seromy (nagromadzenia płynu pod skórą). Autorzy nie mogli jednak rozstrzygnąć, czy odroczenie wpływa na późniejszy zakres ruchu.

W pierwszym okresie po operacji, zwykle proponuje się ruchy poniżej poziomu barku. Zginanie i prostowanie łokcia. Zaciskanie i rozluźnianie dłoni. Krążenia nadgarstkiem. Delikatne unoszenie i opuszczanie barków, jakby się wzruszało ramionami w zwolnionym tempie. Zadaniem tego zestawu ruchów jest pobudzenie krążenia, przepływu chłonki oraz przypomnienie mózgowi, że ta ręka nadal istnieje. Start pełniejszych ćwiczeń zależy od rodzaju zabiegu, obecności drenu i rekonstrukcji. 

Dlaczego zorganizowany program ćwiczeń działa lepiej niż sama kartka z instrukcją

W 2021 roku w „BMJ” opublikowano wyniki brytyjskiego badania PROSPER, prowadzonego przez zespół Julie Bruce. Wzięło w nim udział ponad 390 kobiet po operacji raka piersi z usunięciem węzłów pachowych lub napromienianiem pachy. Jedna grupa otrzymała standardową opiekę: informację i zalecenie ćwiczeń. Druga dodatkowo trafiła pod opiekę fizjoterapeuty, który uczył ćwiczeń rozciągających, wzmacniających i stopniowo zwiększał obciążenie podczas kilku wizyt. Po roku grupa ćwicząca pod okiem fizjoterapeuty miała wyraźnie lepszą sprawność ręki, mierzoną kwestionariuszem DASH. Zgłaszała też mniej dolegliwości bólowych. U kobiet po operacji bez rekonstrukcji, które miały podwyższone ryzyko problemów z barkiem, kilka wizyt u fizjoterapeuty i stopniowo rozwijany program ćwiczeń dawały po roku lepszą sprawność ręki niż sama standardowa instrukcja. 

Zestaw ćwiczeń w pierwszych tygodniach

Poniższe ćwiczenia są przykładami, a nie jednym schematem odpowiednim dla każdej pacjentki. Po rekonstrukcji, przy problemach z gojeniem lub przy drenie zakres i tempo mogą być inne. Wykonuj je tylko w granicach ustalonych przez zespół operujący lub fizjoterapeutę.

Wspinaczka po ścianie. Pozycja stojąc twarzą do ściany, palce dłoni wędrują w górę jak pająk. Zaznaczenie ołówkiem najwyższego punktu pozwala śledzić postęp z dnia na dzień.

Ruch wahadła. Lekki skłon w przód, zdrowa ręka opiera się o blat, operowana zwisa swobodnie. Ręka zatacza małe kółka, poruszana ruchem tułowia, nie siłą barku.

Ręce splecione nad głową. Leżąc na plecach, dłonie splecione, ramiona unoszone powoli w stronę czoła i dalej. Leżenie odciąża bark i ułatwia rozluźnienie.

Rozciąganie klatki w futrynie drzwi. Przedramiona oparte o framugę, ciało powoli przenosi ciężar do przodu. To ćwiczenie zwykle wprowadza się później, po zagojeniu rany.

Ręka na karku. Dłonie za głową, łokcie powoli rozchylane na boki. Ten ruch odtwarza rotację zewnętrzną, czyli tę, którą zamrożony bark traci najwcześniej.

Uczucie ciągnięcia i napięcia w bliźnie jest oczekiwane. Ostry, kłujący ból lub ból utrzymujący się kilka godzin po ćwiczeniu to sygnał, że zakres był za duży.

Sznury pod pachą, czyli zespół pajęczyny pachowej

Czasem po operacji pod pachą pojawia się wyczuwalny, napięty sznur. Biegnie od pachy w stronę łokcia, czasem aż do nadgarstka. Uwidacznia się przy unoszeniu ręki i potrafi mocno boleć. To zespół pajęczyny pachowej (ang. axillary web syndrome, potocznie „cording”). Dokładny mechanizm nie jest jeszcze całkowicie wyjaśniony. Badania wskazują, że sznur może być związany ze zmianą i zakrzepowym zamknięciem drobnego naczynia chłonnego po zabiegu w okolicy pachy. Wygląda to groźnie i bywa mylone z zakrzepicą lub wznową. W rzeczywistości w większości opisanych przypadków sznury ustępowały samoistnie w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy. Ten stan mocno hamuje ruch w barku. Ręka nie unosi się, bo sznur nie pozwala. Jeśli nikt tego nie rozpozna, powstaje mechanizm prowadzący do zesztywnienia. Fizjoterapeuci stosują tu delikatne rozciąganie i techniki manualne. Terapia powinna być delikatna; celem nie jest gwałtowne „zerwanie” sznura, a poprawa ruchomości bez uszkadzania tkanek. Warto wspomnieć o tym objawie lekarzowi lub fizjoterapeucie, zamiast czekać, aż samo minie.

Radioterapia i włóknienie tkanek

Napromienianie klatki piersiowej lub okolicy pachy uruchamia proces gojenia, którego skutkiem ubocznym bywa włóknienie popromienne. Tkanka podskórna i powięzi stają się mniej elastyczne, sztywniejsze, mniej przesuwalne. Proces ten rozwija się powoli, przez miesiące, czasem lata po zakończeniu radioterapii. Dlatego ćwiczenia rozciągające zachowują sens długo po tym, jak rana się zagoi. Aktywne ćwiczenia oraz programy łączące ćwiczenia i rozciąganie mogą poprawiać zakres ruchu i zmniejszać ból. 

Obrzęk limfatyczny i podnoszenie ciężarów 

Przez dekady kobietom po usunięciu węzłów chłonnych odradzano dźwiganie czegokolwiek cięższego niż kilka kilogramów. Obawiano się, że wysiłek wywoła obrzęk limfatyczny — czyli utrwalone gromadzenie chłonki w ręce. W 2009 roku zespół Kathryn Schmitz opublikował w „New England Journal of Medicine” wyniki badania PAL (Physical Activity and Lymphedema). Kobiety z obrzękiem podzielono losowo na dwie grupy. Jedna prowadziła nadzorowany, stopniowo zwiększany trening siłowy. Druga nie zmieniała aktywności. Trening nie nasilił obrzęku. Kobiety ćwiczące miały mniej zaostrzeń objawów, mniejsze nasilenie dolegliwości i wyraźnie większą siłę mięśni. Rok później ten sam zespół opublikował w „JAMA” wyniki dotyczące kobiet bez obrzęku, ale po usunięciu węzłów. Także tutaj powolny trening siłowy nie zwiększył ryzyka — a w grupie z pięcioma lub więcej usuniętymi węzłami obrzęk pojawiał się rzadziej niż u niećwiczących.

Nie oznacza to jednak dowolnego dźwigania od razu po zabiegu — obciążenie zwiększa się małymi krokami, obserwując ból, obrzęk i gojenie.

Kiedy ból blokuje ruch

Po operacjach piersi opisuje się przewlekły ból pooperacyjny. Bierze się często z podrażnienia nerwów międzyżebrowo-ramiennych, które przebiegają przez pachę. Objawia się pieczeniem, mrowieniem, uczuciem „prądu” na wewnętrznej stronie ramienia.

Ten rodzaj bólu słabo reaguje na zwykłe leki przeciwbólowe. Skuteczniejsze bywają leki działające na przewodnictwo nerwowe, dobierane przez lekarza — na przykład w poradni leczenia bólu. Pacjentka ma prawo oczekiwać, że ból zostanie potraktowany poważnie. Nieleczony ból prowadzi do unieruchomienia ręki i do zesztywnienia barku. Jeśli ból blokuje ćwiczenia, zapytaj lekarza, czy możesz przyjąć zalecony lek przed ćwiczeniami i ile czasu wcześniej. Moment działania zależy od konkretnego preparatu.

Droga do fizjoterapeuty

Fizjoterapia ambulatoryjna na NFZ. Skierowanie wystawia lekarz — może to być chirurg onkolog, onkolog kliniczny, lekarz POZ lub rehabilitacji medycznej. Skierowanie warto zarejestrować w wybranej placówce w ciągu 30 dni od daty wystawienia, inaczej traci ważność. Fizjoterapia domowa. Przysługuje osobom, które nie mogą samodzielnie dotrzeć do placówki. To realna opcja w okresie okołooperacyjnym i przy gorszej kondycji po chemioterapii. Rehabilitacja lecznicza ZUS. Osoby ubezpieczone, zagrożone utratą zdolności do pracy, mogą zostać skierowane na turnus rehabilitacyjny w ramach prewencji rentowej. Wniosek wypełnia lekarz prowadzący. Pobyt jest bezpłatny, ZUS pokrywa też koszty dojazdu.

Kluby Amazonek. Federacja Stowarzyszeń „Amazonki” prowadzi w całej Polsce grupy z zajęciami ruchowymi dla kobiet po leczeniu raka piersi. Działają tam też ochotniczki po przeszkoleniu, odwiedzające pacjentki jeszcze na oddziale.

Kolejki. Część pacjentek decyduje się na kilka wizyt prywatnych w pierwszych tygodniach — czyli wtedy, gdy nauka techniki ma największe znaczenie — a dalej ćwiczy samodzielnie w domu. Przy wyborze warto zapytać o doświadczenie w fizjoterapii onkologicznej i o certyfikat terapii obrzęku limfatycznego.

Sygnały, przy których warto skontaktować się z lekarzem

Nie każdy dyskomfort wymaga konsultacji, ale kilka objawów zasługuje na szybką ocenę. Nagły, wyraźny wzrost obwodu ręki lub uczucie ciasnoty pierścionka i rękawa. Zaczerwienienie, ocieplenie skóry i gorączka — może to być róża, czyli zakażenie skóry wymagające antybiotyku. Rosnące zgrubienie pod blizną, sugerujące seromę lub krwiaka. Ból utrzymujący się kilka godzin po ćwiczeniach albo narastający z tygodnia na tydzień. Utrata zakresu ruchu mimo regularnego ćwiczenia — to często pierwszy sygnał rozwijającego się zarostowego zapalenia torebki stawowej.

Wcześnie rozpoznany zamrożony bark leczy się znacznie łatwiej. W zaawansowanym stadium bywają potrzebne iniekcje sterydowe do stawu lub długa fizjoterapia.

Konkretne kroki

• Zapytaj przy wypisie o dwie daty. Kiedy można zacząć ruchy poniżej barku i kiedy wolno unosić rękę powyżej głowy. 
• Poproś o skierowanie na fizjoterapię jeszcze na oddziale. Chirurg onkolog może je wystawić przy wypisie. To oszczędza kilka tygodni czekania.
• Zarejestruj skierowanie w ciągu 30 dni. Można sprawdzić terminy w kilku placówkach, ale wolno być zapisanym tylko na jednej liście oczekujących. Gdy znajdziesz wcześniejszy termin, najpierw zrezygnuj z dotychczasowego miejsca, a następnie zapisz się w nowym.
• Zaznacz ołówkiem punkt na ścianie. Codzienna „wspinaczka palcami” z zaznaczaniem maksimum daje obiektywny obraz postępu, niezależny od samopoczucia danego dnia.
• Ustaw dwie stałe pory ćwiczeń. Rano i wieczorem, po 10 minut. 
• Obserwuj obie ręce: zwracaj uwagę na uczucie ciężkości, ciasnotę pierścionka lub rękawa oraz widoczną różnicę obwodu. Pojedynczy pomiar miarką w jednym miejscu może przeoczyć obrzęk, dlatego nie zastępuje oceny fizjoterapeuty. Jeśli wykonujesz pomiary, poproś specjalistę o pokazanie kilku stałych punktów i prawidłowej techniki.
• Zgłoś sznur pod pachą przy najbliższej wizycie. To zespół pajęczyny pachowej, który dobrze reaguje na terapię manualną i nie wymaga czekania.
• Poproś o konsultację w poradni leczenia bólu, jeśli ból blokuje ćwiczenia. Ból neuropatyczny po operacji piersi wymaga innych leków niż zwykłe przeciwbólowe.
• Sprawdź, czy w Twoim mieście działa Klub Amazonek. Zajęcia grupowe bywają bezpłatne, a znalezienie kogoś w podobnej sytuacji obniża opór przed ćwiczeniem.
• Rozważ wniosek o rehabilitację leczniczą ZUS, jeśli pracujesz zawodowo. Wniosek wypełnia lekarz prowadzący, pobyt i dojazd pokrywa ZUS.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 12.10.2026

Treści zawarte w tym artykule mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Zakres i moment rozpoczęcia ćwiczeń zależą od rodzaju zabiegu, przebiegu gojenia i ewentualnej rekonstrukcji — warto ustalić je z zespołem prowadzącym leczenie lub fizjoterapeutą.

Bibliografia

Bibliografia zweryfikowana i uzupełniona. Stan weryfikacji: 22 lipca 2026 r.

1. McNeely ML, Campbell K, Ospina M, et al. Exercise interventions for upper-limb dysfunction due to breast cancer treatment. Cochrane Database Syst Rev. 2010;2010(6):CD005211. doi: 10.1002/14651858.CD005211.pub2.

2. Shamley DR, Barker K, Simonite V, Beardshaw A. Delayed versus immediate exercises following surgery for breast cancer: a systematic review. Breast Cancer Res Treat. 2005;90(3):263–271. doi: 10.1007/s10549-004-4727-9.

3. Bruce J, Mazuquin B, Canaway A, et al.; PROSPER Study Group. Exercise versus usual care after non-reconstructive breast cancer surgery (UK PROSPER): multicentre randomised controlled trial and economic evaluation. BMJ. 2021;375:e066542. doi: 10.1136/bmj-2021-066542.

4. Schmitz KH, Ahmed RL, Troxel A, et al. Weight lifting in women with breast-cancer-related lymphedema. N Engl J Med. 2009;361(7):664–673. doi: 10.1056/NEJMoa0810118.

5. Schmitz KH, Ahmed RL, Troxel AB, et al. Weight lifting for women at risk for breast cancer-related lymphedema: a randomized trial. JAMA. 2010;304(24):2699–2705. doi: 10.1001/jama.2010.1837.

6. De Groef A, Van Kampen M, Dieltjens E, et al. Effectiveness of postoperative physical therapy for upper-limb impairments after breast cancer treatment: a systematic review. Arch Phys Med Rehabil. 2015;96(6):1140–1153. doi: 10.1016/j.apmr.2015.01.006.

7. Moskovitz AH, Anderson BO, Yeung RS, et al. Axillary web syndrome after axillary dissection. Am J Surg. 2001;181(5):434–439. doi: 10.1016/S0002-9610(01)00602-X.

8. Koehler LA, Haddad TC, Hunter DW, Tuttle TM. Axillary web syndrome following breast cancer surgery: symptoms, complications, and management strategies. Breast Cancer (Dove Med Press). 2019;11:13–19. doi: 10.2147/BCTT.S146635.

9. Campbell KL, Winters-Stone KM, Wiskemann J, et al. Exercise Guidelines for Cancer Survivors: Consensus Statement from International Multidisciplinary Roundtable. Med Sci Sports Exerc. 2019;51(11):2375–2390. doi: 10.1249/MSS.0000000000002116.

10. Ligibel JA, Bohlke K, May AM, et al. Exercise, Diet, and Weight Management During Cancer Treatment: ASCO Guideline. J Clin Oncol. 2022;40(22):2491–2507. doi: 10.1200/JCO.22.00687.

11. Sanft T, Day AT, Ansbaugh SM, et al. NCCN Guidelines® Insights: Survivorship, Version 2.2025. J Natl Compr Canc Netw. 2025;23(6):208–217. doi: 10.6004/jnccn.2025.0028.

12. Kelley MJ, Shaffer MA, Kuhn JE, et al. Shoulder pain and mobility deficits: adhesive capsulitis. J Orthop Sports Phys Ther. 2013;43(5):A1–A31. doi: 10.2519/jospt.2013.0302.

13. Davies C, Levenhagen K, Ryans K, Perdomo M, Gilchrist L. Interventions for Breast Cancer–Related Lymphedema: Clinical Practice Guideline From the Academy of Oncologic Physical Therapy of APTA. Phys Ther. 2020;100(7):1163–1179. doi: 10.1093/ptj/pzaa087.

14. Harris SR, Schmitz KH, Campbell KL, McNeely ML. Clinical practice guidelines for breast cancer rehabilitation: syntheses of guideline recommendations and qualitative appraisals. Cancer. 2012;118(8 Suppl):2312–2324. doi: 10.1002/cncr.27461.

15. Pacjent.gov.pl. Jak skorzystać z rehabilitacji w warunkach ambulatoryjnych. Serwis Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia. https://pacjent.gov.pl/artykul/jak-skorzystac-z-rehabilitacji-w-warunkach-ambulatoryjnych. Dostęp: 22.07.2026.

16. Narodowy Fundusz Zdrowia. Komunikat dla świadczeniodawców dotyczący list oczekujących na fizjoterapię ambulatoryjną. NFZ, 8.09.2020. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/komunikat-dla-swiadczeniodawcow,7806.html. Dostęp: 22.07.2026.

17. Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Kierowanie na rehabilitację leczniczą w ramach prewencji rentowej ZUS. ZUS. https://www.zus.pl/swiadczenia/prewencja-i-rehabilitacja/prewencja-rentowa/kierowanie-na-rehabilitacje-lecznicza-w-ramach-prewencji-rentowej-zus. Dostęp: 22.07.2026.