Obrzęk ręki, piersi lub ściany klatki po latach

W pigułce

• Obrzęk może pojawić się wiele lat po leczeniu.
• Nowy, nagły obrzęk zasługuje na ocenę lekarską. Wyklucza się wtedy nawrót w pasze, zakrzepicę i zakażenie skóry.
• Róża i zapalenie tkanki łącznej to najgroźniejsze czynniki nasilające. 
• Kompresja pozostaje podstawą leczenia. Rękaw powinien być dobrany do kształtu kończyny, stopnia obrzęku, stanu skóry pacjentki. Wyroby płaskodziane, na miarę są często wybierane przy nieregularnym lub zaawansowanym obrzęku.
• Rękawy uciskowe podlegają refundacji NFZ na podstawie zlecenia na wyroby medyczne.
• Badanie PAL (NEJM, 2009) pokazało, że stopniowany trening siłowy nie nasila obrzęku i zmniejsza liczbę zaostrzeń.
• Manualny drenaż limfatyczny może przynosić dodatkową korzyść części osób, zwłaszcza przy łagodnym lub umiarkowanym obrzęku. 
• Obrzęk piersi lub ściany klatki piersiowej może wystąpić po leczeniu oszczędzającym albo mastektomii. Wymaga indywidualnego leczenia; u części osób objawy się zmniejszają, ale dowody dotyczące najlepszych metod terapii są ograniczone.
• Lęk przed nawrotem uruchamiany przez obrzęk to powszechne doświadczenie. 

W analizie zespołu dr Tracey DiSipio (Lancet Oncology, 2013) obrzęk ramienia rozwinął się u jednej na pięć kobiet po leczeniu raka piersi. Ryzyko rosło jeszcze przez dwa lata i dłużej po zakończeniu terapii. Obrzęk, który przychodzi po latach oznacza, że układ chłonny wyczerpał swoją rezerwę.

Dlaczego obrzęk potrafi pojawić się dopiero po latach

Układ chłonny działa jak system melioracyjny. Naczynia limfatyczne odprowadzają nadmiar płynu z tkanek, a węzły chłonne są punktami przepompowni. Operacja pachy i radioterapia usuwają lub bliznowacą część tych kanałów. Organizm zwykle sobie z tym radzi: otwiera połączenia zapasowe, a pozostałe naczynia pracują intensywniej. To stan nazywany rezerwą czynnościową układu chłonnego. Problem pojawia się, gdy przybywa obciążeń. Przyrost masy ciała, infekcja skóry, uraz, długotrwałe unieruchomienie albo nowe leczenie zwiększają ilość płynu do odprowadzenia. Wtedy równowaga się załamuje i pojawia się obrzęk.

Warto też wiedzieć, że blizna po radioterapii dojrzewa latami. Włóknienie tkanki podskórnej postępuje powoli i potrafi ujawnić się długo po zakończeniu napromieniania. Późne zmiany popromienne i włóknienie mogą utrudniać odpływ chłonki. 

Nowy obrzęk

Kilka przyczyn obrzęku wymagające innego postępowania i szybszej reakcji.

Róża i zapalenie tkanki łącznej. Skóra jest gorąca, żywoczerwona, boli, często pojawia się gorączka lub dreszcze. To stan zapalny wymagający antybiotyku, zwykle pilnie. Róża może wyraźnie nasilić obrzęk, a nawracające zakażenia są związane z cięższym przebiegiem choroby. 

Zakrzepica żył głębokich kończyny górnej. Obrzęk narasta szybko, w ciągu godzin lub dni. Ręka bywa sina, ciężka, poszerzają się żyły powierzchowne. To sytuacja pilna.

Nawrót w pasze lub w okolicy nadobojczykowej. Powiększone węzły mogą uciskać naczynia chłonne i żylne. Sygnałem bywa obrzęk pojawiający się nagle, zwłaszcza z bólem, drętwieniem ręki lub osłabieniem siły chwytu.

Przyczyny ogólne. Niewydolność serca, choroby nerek, niedoczynność tarczycy, niektóre leki na nadciśnienie. Wskazówką bywa obrzęk obu nóg albo obu rąk, a nie tylko strony operowanej.

Nowy, jednostronny obrzęk powinien być oceniony przez lekarza, ponieważ przed rozpoznaniem obrzęku limfatycznego trzeba wykluczyć m.in. zakrzepicę, zakażenie i przeszkodę nowotworową. Takie podejście jest zgodne z konsensusem ISL oraz zaleceniami NCCN dotyczącymi wczesnego wykrywania i oceny obrzęku

Obrzęk piersi i ściany klatki piersiowej 

Po leczeniu oszczędzającym z radioterapią obrzęk zachowanej pierisi to częste zjawisko. Drogi chłonne z piersi i skóry klatki prowadzą do węzłów pachowych. Po ich usunięciu lub napromienieniu odpływ z tej okolicy również jest ograniczony.

Pierś bywa cięższa, twardsza, wyraźnie większa niż druga, skóra przypomina skórkę pomarańczy, bo płyn zbiera się wokół mieszków włosowych. Pojawia się pieczenie, uczucie napięcia i tkliwość, zwykle nasilona wieczorem.

Podobnie działa obrzęk ściany klatki piersiowej po mastektomii. Płyn gromadzi się nad żebrami, pod pachą i w okolicy bocznej. Wiele osób opisuje to jako „wałek pod stanikiem” albo uczucie ciasnego pasa.

Leczenie obrzęku piersi lub ściany klatki piersiowej dobiera się indywidualnie. Może obejmować odpowiednio dopasowaną kompresję, ćwiczenia, pielęgnację skóry i — u części osób — terapię manualną. Bywa też, że pomaga sama zmiana bielizny na model bez fiszbin, z szerszym pasem pod biustem.

Zmiana zapalna wygląda inaczej. Jeśli skóra piersi jest zaczerwieniona, gorąca, a zmiana szybko się powiększa, sensowna jest szybka konsultacja. Trzeba wtedy odróżnić stan zapalny od rzadkiej postaci nawrotu skórnego.

Co nasila obrzęk

Masa ciała. To jeden z najlepiej udokumentowanych czynników. W badaniu z randomizacją opublikowanym przez zespół dr Clare Shaw (Cancer, 2007) kobiety z obrzękiem po raku piersi, które schudły w ramach programu redukcji masy ciała, uzyskały istotne zmniejszenie objętości obrzękniętej ręki w porównaniu z grupą kontrolną. Tkanka tłuszczowa zwiększa ilość płynu do odprowadzenia i sprzyja przewlekłemu stanowi zapalnemu, a układ chłonny po leczeniu nie ma zapasu mocy.

Przerwy w kompresji. Mogą u części osób prowadzić do ponownego narastania obrzęku, ale tempo i skala zmiany są indywidualne. Jeśli rękaw jest źle tolerowany lub objawy wracają, warto sprawdzić jego dopasowanie z fizjoterapeutą.

Długie unieruchomienie w jednej pozycji. Wielogodzinna praca przy biurku z opuszczoną ręką, gips, chory bark, długa podróż bez ruchu.

Nowe leczenie onkologiczne. Część leków, w tym niektóre taksany i terapie hormonalne, sprzyja zatrzymywaniu płynów i sztywności stawów.

Upał. Część osób zauważa większe nasilenie objawów w upale. Warto unikać przegrzewania, obserwować skórę i stosować kompresję zgodnie z indywidualnym planem. 

Mity: pomiar ciśnienia, pobranie krwi, samolot

Przez lata pacjentki dostawały długą listę zakazów. Część z nich nie wytrzymała konfrontacji z badaniami. Zespół dr Chantal Ferguson z Massachusetts General Hospital opublikował w  2016 r. wyniki obserwacji 632 kobiet po leczeniu raka piersi. Sprawdzano, czy pobrania krwi, zastrzyki, pomiary ciśnienia po stronie operowanej oraz podróże samolotem zwiększają objętość ręki. Nie wykazano istotnego związku żadnej z tych czynności ze wzrostem obrzęku. Istotny związek wykazano natomiast dla przebytego zapalenia tkanki łącznej.

Kompresja: najważniejsze narzędzie

Kompresja działa mechanicznie. Zewnętrzny ucisk podnosi ciśnienie w tkance i zmniejsza przesączanie płynu z naczyń krwionośnych. Jednocześnie skurcze mięśni pod materiałem działają jak pompa, wspierając przepływ chłonki. Rękaw zużywa się. Po kilku miesiącach traci sprężystość i przestaje działać, mimo że wygląda dobrze. Wiele osób ma dwa komplety do rotacji.

Rodzaj kompresji dobiera się indywidualnie. W fazie zmniejszania obrzęku stosuje się bandażowanie wielowarstwowe u fizjoterapeuty. W Polsce rękawy i rękawice uciskowe podlegają refundacji NFZ. Zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne wystawia m.in. lekarz onkolog, chirurg, lekarz rehabilitacji medycznej, a dokument jest potwierdzany elektronicznie w systemie eZWM. Limity i częstotliwość wymiany zmieniają się w rozporządzeniach, więc pomocne bywa sprawdzenie aktualnych zasad w oddziale wojewódzkim NFZ lub w sklepie realizującym zlecenia.

Ruch i siła: badanie, które zmieniło zalecenia

Przez dekady mówiono kobietom po mastektomii, żeby nie obciążały ręki po operowanej stronie. Ten dogmat obalił zespół dr Kathryn Schmitz z University of Pennsylvania. W badaniu PAL, opublikowanym w New England Journal of Medicine (2009), kobiety z obrzękiem limfatycznym po raku piersi losowo przydzielono do programu stopniowanego treningu siłowego albo do grupy bez ćwiczeń. Po roku w grupie ćwiczącej nie stwierdzono nasilenia obrzęku. Odnotowano natomiast mniej zaostrzeń wymagających interwencji oraz mniejsze nasilenie objawów i większą siłę mięśni.

Zasada stosowana w programach obrzękowych brzmi: bardzo małe obciążenia, powolne zwiększanie, obserwacja reakcji przez 24 godziny. Jeśli po ćwiczeniu ręka jest cięższa przez cały następny dzień, następnym razem sensowne bywa cofnięcie się o krok.

Dobrze tolerowane bywają też pływanie i ćwiczenia w wodzie. Ciśnienie hydrostatyczne działa wtedy jak naturalna kompresja rozłożona na całą kończynę. 

Fizjoterapia obrzękowa w Polsce

• rehabilitacja ambulatoryjna na NFZ ze skierowaniem od lekarza,
• ośrodek rehabilitacji dziennej,
• rehabilitacja w ramach Breast Cancer Unit, jeśli leczenie odbywało się w takim ośrodku,
• turnusy rehabilitacyjne organizowane przez kluby Amazonek,
• prywatny fizjoterapeuta z certyfikatem terapii obrzękowej.

Przy szukaniu specjalisty pomocne bywa pytanie o ukończony kurs terapii obrzękowej. 

Istnieje też opcja chirurgiczna, choć dostępna w nielicznych ośrodkach. Zabiegi zespoleń limfatyczno-żylnych i przeszczepu węzłów chłonnych bywają rozważane u wybranych pacjentek, zwykle po wyczerpaniu leczenia zachowawczego. Kwalifikacja wymaga oceny w ośrodku zajmującym się chirurgią limfatyczną.

Skóra: najtańsza i najbardziej niedoceniana ochrona

Codzienna pielęgnacja skóry ma tu konkretny sens. Pomocne bywa natłuszczanie emolientem bez substancji zapachowych, najlepiej wieczorem, po delikatnym osuszeniu skóry. Warto zwracać uwagę na przestrzenie między palcami i fałd pod pachą, gdzie łatwo o maceracje.

Skóra i tkanki objęte obrzękiem limfatycznym są bardziej podatne na zakażenia, dlatego nawet niewielkie skaleczenia warto oczyścić i obserwować. Sensowne bywa też unikanie mikrourazów. Rękawice do prac ogrodowych i sprzątania, naparstek przy szyciu, ostrożność przy skórkach wokół paznokci, ochrona przed poparzeniem przy piekarniku.

Grzybica międzypalcowa i wrastające paznokcie to częste bramy wejścia dla zakażenia. Ich leczenie bywa niedoceniane, a ma realne znaczenie profilaktyczne. Osoby z nawracającą różą mogą rozmawiać z lekarzem o profilaktyce antybiotykowej. U części pacjentów z powtarzającymi się epizodami stosuje się przewlekłe podawanie penicyliny, co ogranicza nawroty. Decyzja jest indywidualna i wymaga oceny lekarskiej.

Konkretne kroki

• Zdjęcie obu rąk lub obu piersi w tym samym ustawieniu. Lekarzowi łatwiej ocenić dynamikę zmiany niż jej obraz z jednego dnia.
• Wizyta u onkologa prowadzącego, gdy obrzęk pojawił się nagle. Chodzi o wykluczenie nawrotu, zakrzepicy i infekcji.
• Zaczerwienienie, gorąca skóra i gorączka to czas na kontakt z lekarzem tego samego dnia. 
• Rozmowa z lekarzem o skierowaniu na fizjoterapię obrzękową i o zleceniu na rękaw uciskowy. 
• Pytanie do fizjoterapeuty o certyfikat terapii obrzękowej To odróżnia pełną terapię przeciwobrzękową od zwykłego masażu.
• Ruch wprowadzany stopniowo, w rękawie. Małe ciężary, powolne zwiększanie obciążenia i obserwacja reakcji ręki przez następną dobę.
• Codzienna ochrona skóry. Emolient bez zapachu wieczorem, rękawice do prac domowych i ogrodowych.
• Przegląd garderoby. Ciasna bielizna z fiszbinami, wąskie mankiety i zegarek po stronie operowanej potrafią działać jak opaska uciskowa w złym miejscu.
• Rozmowa o masie ciała z dietetykiem klinicznym.
• Osobny plan na lato. W upale pomocne bywa chłodzenie ręki, unoszenie jej w czasie odpoczynku i noszenie kompresji mimo temperatury.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 12.10.2026

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Decyzje dotyczące diagnostyki i leczenia obrzęku warto podejmować wspólnie z lekarzem prowadzącym oraz fizjoterapeutą obrzękowym, w oparciu o indywidualną sytuację zdrowotną.

Bibliografia

1. DiSipio T., Rye S., Newman B., Hayes S. Incidence of unilateral arm lymphoedema after breast cancer: a systematic review and meta-analysis. Lancet Oncology. 2013;14(6):500–515. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(13)70076-7
2. Schmitz K.H., Ahmed R.L., Troxel A.B. i wsp. Weight lifting in women with breast-cancer-related lymphedema. New England Journal of Medicine. 2009;361(7):664–673. https://doi.org/10.1056/NEJMoa0810118
3. Ferguson C.M., Swaroop M.N., Horick N. i wsp. Impact of ipsilateral blood draws, injections, blood pressure measurements, and air travel on the risk of lymphedema for patients treated for breast cancer. Journal of Clinical Oncology. 2016;34(7):691–698. https://doi.org/10.1200/JCO.2015.61.5948
4. Asdourian M.S., Skolny M.N., Brunelle C. i wsp. Precautions for breast cancer-related lymphoedema: risk from air travel, ipsilateral arm blood pressure measurements, skin puncture, extreme temperatures, and cellulitis. Lancet Oncology. 2016;17(9):e392–e405. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(16)30204-2
5. Paramanandam V.S., Dylke E., Clark G.M. i wsp. Prophylactic use of compression sleeves reduces the incidence of arm swelling in women at high risk of breast cancer-related lymphedema: a randomized controlled trial. Journal of Clinical Oncology. 2022;40(18):2004–2012. https://doi.org/10.1200/JCO.21.02567
6. Shahid S., Moerahoe A., Boldt G., Maciver A. The effectiveness of prophylactic compression sleeves in reducing the risk of lymphedema in patients who receive breast cancer surgery: a systematic review. Current Oncology. 2025;32(12):660. https://doi.org/10.3390/curroncol32120660
7. Ezzo J., Manheimer E., McNeely M.L. i wsp. Manual lymphatic drainage for lymphedema following breast cancer treatment. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2015;(5):CD003475. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003475.pub2
8. Shaw C., Mortimer P., Judd P.A. A randomized controlled trial of weight reduction as a treatment for breast cancer-related lymphedema. Cancer. 2007;110(8):1868–1874. https://doi.org/10.1002/cncr.22994
9. Tsai C.-L., Hsu C.-Y., Chang W.-W., Lin Y.-N. Effects of weight reduction on the breast cancer-related lymphedema: a systematic review and meta-analysis. Breast. 2020;52:116–121. https://doi.org/10.1016/j.breast.2020.05.007
10. Executive Committee of the International Society of Lymphology. The diagnosis and treatment of peripheral lymphedema: 2023 Consensus Document of the International Society of Lymphology. Lymphology. 2023;56(4):133–151. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39207406/
11. Jørgensen M.G., Hermann A.P., Madsen A.R. i wsp. Cellulitis is associated with severe breast cancer-related lymphedema: an observational study of tissue composition. Cancers. 2021;13(14):3584. https://doi.org/10.3390/cancers13143584
12. Abouelazayem M., Elkorety M., Monib S. Breast lymphedema after conservative breast surgery: an up-to-date systematic review. Clinical Breast Cancer. 2021;21(3):156–161. https://doi.org/10.1016/j.clbc.2020.11.017
13. Simard S., Thewes B., Humphris G. i wsp. Fear of cancer recurrence in adult cancer survivors: a systematic review of quantitative studies. Journal of Cancer Survivorship. 2013;7(3):300–322. https://doi.org/10.1007/s11764-013-0272-z
14. Loibl S., André F., Bachelot T. i wsp.; ESMO Guidelines Committee. Early breast cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology. 2024;35(2):159–182. https://doi.org/10.1016/j.annonc.2023.11.016
15. National Comprehensive Cancer Network (NCCN). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Survivorship. Version 2.2025. Dostęp sprawdzono 21.07.2026. https://www.nccn.org/guidelines/guidelines-detail?category=3&id=1466
16. Minister Zdrowia. Obwieszczenie z dnia 16 czerwca 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie. Dz.U. 2025 poz. 1038. Stan prawny sprawdzono 21.07.2026. https://eli.gov.pl/eli/DU/2025/1038/ogl