Jak wypożyczyć preparaty i bloczki parafinowe 

W pigułce

• Bloczki parafinowe i preparaty histopatologiczne są przechowywane co najmniej 20 lat od daty badania.
• Możesz je wypożyczyć na pisemny wniosek — bez zgody lekarza i bez uzasadniania decyzji.
• Podstawa prawna: § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 grudnia 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 2435).
• Materiał wydaje się z obowiązkiem zwrotu wraz z wynikiem drugiej oceny.
• Bloczek pozwala wykonać nowe badania, w tym HER2 i testy molekularne. 
• Materiał z biopsji jest nieodnawialny — warto ustalić z nowym ośrodkiem, co dokładnie jest potrzebne.
• Kluczowa informacja we wniosku to numer badania histopatologicznego z nagłówka wyniku.
• Czas konsultacji ustala konkretny ośrodek. Część innych badań może odbywać się równolegle.

Decyzja o tym, czy druga ocena histopatologiczna jest w Twojej sytuacji zasadna, warta jest omówienia z lekarzem prowadzącym lub z ośrodkiem, który ma poprowadzić leczenie.

Co jest przechowywane w archiwum

Podczas biopsji gruboigłowej lekarz pobiera cienkie wałeczki tkanki. Trafiają one do zakładu patomorfologii, gdzie są utrwalane i zatapiane w parafinie. Powstaje bloczek parafinowy – fragment Twojej tkanki zatopiony w kostce parafiny, w plastikowej kasetce z numerem oraz preparat histopatologiczny — bardzo cienki skrawek ścięty z bloczka, naklejony na szkiełko i zabarwiony.

Wynik histopatologiczny, który dostajesz na kartce, to opis tego, co patomorfolog zobaczył pod mikroskopem. Weryfikacja oznacza obejrzenie tego samego materiału przez inną osobę.

Bloczki i szkiełka są przechowywane przez 20 lat. 

Dlaczego druga ocena bywa ważniejsza niż druga rozmowa

Rozpoznanie z biopsji piersi nie jest odczytem z automatu. To ocena obrazu przez człowieka, a niektóre obrazy są obiektywnie trudne. Pokazało to duże badanie zespołu Joann Elmore, opublikowane w JAMA w 2015 roku. Grupa 115 patomorfologów oceniała zestawy preparatów z biopsji piersi. Ich rozpoznania porównano z opinią panelu ekspertów. Wyniki badania:

• Zgodność ogólna wyniosła 75,3%.
• Dla raka naciekającego zgodność była wysoka — 96%.
• Dla atypii (nieprawidłowe komórki, które nie są rakiem) zgodność wyniosła tylko 48%.
• W przypadku raka przewodowego in situ (DCIS) niedoszacowanie zdarzało się w 13% ocen.

Jeśli w Twoim wyniku jest jednoznaczny rak naciekający, ryzyko pomyłki co do samego rozpoznania jest niskie. Jeśli w opisie pojawia się atypia, zmiana graniczna, DCIS albo sformułowanie “obraz niejednoznaczny” — to właśnie te obszary, w których doświadczeni lekarze najczęściej się różnią.

Druga ocena może obejmować również biomarkery, takie jak ER, PR, HER2 i Ki-67. Pomagają one dobrać leczenie, ale lekarze biorą pod uwagę także wielkość i stopień zaawansowania guza, stan węzłów, inne cechy mikroskopowe oraz sytuację pacjentki.

Prawo do wypożyczenia materiału

Sprawę reguluje rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 grudnia 2017 r. w sprawie standardów organizacyjnych opieki zdrowotnej w dziedzinie patomorfologii (Dz.U. 2017 poz. 2435). Kluczowy jest § 4, z którego wynika:

• Zakład patomorfologii udostępnia bloczki i preparaty na pisemny wniosek.
• Wniosek może złożyć sam pacjent, jego przedstawiciel ustawowy albo osoba przez niego upoważniona.
• Może go też złożyć placówka, której lekarz zlecił badanie, oraz inna placówka prowadząca dalsze leczenie.
• Materiał wydaje się za potwierdzeniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu.
• Ten, kto materiał wypożyczył, oddaje go razem z postawionym rozpoznaniem — czyli z wynikiem drugiej oceny.
• Zakład prowadzi ewidencję wypożyczeń: kto, kiedy, jakie numery i kiedy zwrócił.

Wypożyczenie materiału nie wymaga zgody lekarza prowadzącego ani uzasadniania swojej decyzji. Pisemny wniosek wystarczy.

Jak wygląda wniosek i czego można się spodziewać

Każda placówka ma własny wzór, zwykle dostępny w sekretariacie zakładu patomorfologii lub na stronie szpitala. Wniosek zawiera zazwyczaj:

• Twoje dane: imię i nazwisko, PESEL, data urodzenia, adres, telefon.
• Numer badania histopatologicznego (oznaczenie typu HP/…/2026) i datę badania.
• Wskazanie, o co prosisz: bloczki parafinowe, preparaty, czy jedno i drugie.
• Nazwę i adres placówki, do której materiał ma trafić.
• Sposób odbioru: osobiście, przez osobę upoważnioną albo wysyłką między placówkami.
• Twój podpis.

Numer badania przyspiesza odszukanie materiału, znajdziesz w nagłówku wyniku histopatologicznego. Gdy go nie masz, podaj pełne dane osobowe, przybliżoną datę biopsji i nazwę oddziału lub poradni oraz zapytaj archiwum, jakich dodatkowych informacji potrzebuje. Czas przygotowania materiału zależy od placówki i nie ma jednego ustawowego terminu podanego w dniach. Przy składaniu wniosku zapytaj o przewidywaną datę odbioru i poproś o kontakt, gdy materiał będzie gotowy.

Wydanie materiału jest zwykle bezpłatne. Część placówek pobiera opłatę za przesyłkę kurierską lub za przygotowanie dodatkowych skrawków. Materiał bywa wydawany do ręki pacjenta w zaplombowanej kopercie lub pudełku. Szkiełko można stłuc, a wysoka temperatura szkodzi parafinie – dbaj o wypożyczone materiały.

Bloczki czy same szkiełka — o co poprosić

Przy poważnych wątpliwościach wielu lekarzy prosi o komplet: bloczki i preparaty razem. Same szkiełka pozwalają drugiemu patomorfologowi obejrzeć to, co widział pierwszy. To wystarcza, gdy wątpliwość dotyczy samej interpretacji obrazu.

Z bloczka parafinowego można ściąć nowe skrawki i wykonać badania, których wcześniej nie zrobiono: barwienia immunohistochemiczne, ponowną ocenę HER2, badania molekularne czy testy genomowe. Gdy bloczka nie ma, niektóre badania nadal da się wykonać z niebarwionych szkiełek.

Preparaty w postaci cyfrowej — czyli zeskanowany obraz szkiełka. Część ośrodków w Polsce wykonuje takie skany i konsultuje je zdalnie. Warto o to zapytać, bo wtedy fizyczny materiał w ogóle nie opuszcza archiwum.

Jak nie opóźnić leczenia

Zapytaj nowy ośrodek, ile zwykle trwa konsultacja i które badania można wykonywać w tym samym czasie. Część działań da się prowadzić równolegle. Co pomaga:

• Karta DiLO (diagnostyki i leczenia onkologicznego) porządkuje terminy i nie przepada z powodu konsultacji materiału.
• W specjalistycznym ośrodku materiał z innej placówki może zostać ponownie oceniony, zwłaszcza gdy wynik wpływa na plan leczenia albo budzi wątpliwości. Zapytaj konkretny BCU, czy przegląd jest obowiązkowy w Twojej sytuacji i jaki materiał należy dostarczyć.
• Jeśli materiał ma trafić do nowego ośrodka, formalnie może wystąpić o niego ta placówka, a nie Ty osobiście. Bywa to szybsze i zdejmuje z Ciebie logistykę.

Konkretne kroki

1. Odszukaj numer badania histopatologicznego. Jest w nagłówku wyniku, zwykle w formacie HP/numer/rok. 
2. Zadzwoń do zakładu patomorfologii, numer znajdziesz na wyniku.
3. Zapytaj: czy jest własny wzór wniosku, ile trwa przygotowanie materiału i czy są jakiekolwiek opłaty.
4. Ustal z nowym ośrodkiem, czego potrzebuje. “Bloczki, preparaty, czy jedno i drugie? Czy przyjmują Państwo preparaty cyfrowe?”. Wpisz odpowiedź do wniosku.
5. Złóż wniosek na piśmie i zachowaj kopię z potwierdzeniem złożenia (data, pieczątka lub podpis przyjmującego). To Twój dowód w razie opóźnień.
6. Rozważ upoważnienie bliskiej osoby do odbioru materiału. Wystarczy pisemne upoważnienie z Twoim podpisem i danymi tej osoby.
7. Poproś nowy ośrodek o pisemną konsultację. Wynik drugiej oceny wraca do archiwum razem z materiałem i staje się częścią dokumentacji.
8. Zabezpiecz materiał w sztywnym opakowaniu i chroń go przed uderzeniem oraz wysoką temperaturą. Termin i sposób wysyłki ustal z ośrodkiem, który ma go przyjąć.
9. Zapytaj o termin zwrotu. Placówka, która wypożyczyła materiał, ma obowiązek go oddać wraz z postawionym rozpoznaniem. 
10. Jeśli spotkasz się z odmową, pomocne bywa powołanie się na § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 grudnia 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 2435). W dalszej kolejności pozostaje kontakt z Rzecznikiem Praw Pacjenta.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 13.10.2026

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Decyzje dotyczące diagnostyki i leczenia raka piersi warto podejmować wspólnie z lekarzem prowadzącym lub konsylium wielodyscyplinarnym.

Bibliografia

1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 grudnia 2017 r. w sprawie standardów organizacyjnych opieki zdrowotnej w dziedzinie patomorfologii (Dz.U. z 2017 r. poz. 2435), w szczególności § 3 ust. 6 oraz § 4.
2. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 581, z późn. zm.), art. 6 ust. 3–5 oraz art. 23–29.
3. Elmore J.G., Longton G.M., Carney P.A. i wsp. Diagnostic Concordance Among Pathologists Interpreting Breast Biopsy Specimens. JAMA. 2015;313(11):1122–1132. doi:10.1001/jama.2015.1405.
4. Wolff A.C., Somerfield M.R., Dowsett M. i wsp. Human Epidermal Growth Factor Receptor 2 Testing in Breast Cancer: ASCO–College of American Pathologists Guideline Update. J Clin Oncol. 2023;41(22):3867–3872. doi:10.1200/JCO.22.02864.
5. Allison K.H., Hammond M.E.H., Dowsett M. i wsp. Estrogen and Progesterone Receptor Testing in Breast Cancer: ASCO/CAP Guideline Update. J Clin Oncol. 2020;38(12):1346–1366. doi:10.1200/JCO.19.02309.
6. Nielsen T.O., Leung S.C.Y., Rimm D.L. i wsp. Assessment of Ki67 in Breast Cancer: Updated Recommendations From the International Ki67 in Breast Cancer Working Group. J Natl Cancer Inst. 2021;113(7):808–819. doi:10.1093/jnci/djaa201.
7. National Comprehensive Cancer Network. NCCN Guidelines for Poland: Breast Cancer, Version 3.2026, 21.05.2026; polska adaptacja dostępna w serwisie Krajowego Ośrodka Monitorującego, Narodowy Instytut Onkologii. Dostęp: 31.07.2026.
8. Biganzoli L., Cardoso F., Beishon M. i wsp. The Requirements of a Specialist Breast Centre. Breast. 2020;51:65–84. doi:10.1016/j.breast.2020.02.003.
9. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 6 września 2024 r. w sprawie kluczowych zaleceń w zakresie opieki onkologicznej dotyczących organizacji i postępowania klinicznego w raku piersi (Dz. Urz. Min. Zdrow. z 2024 r. poz. 71).
10. Woeste M.R., Jacob K., Duff M.B. i wsp. Impact of Routine Expert Breast Pathology Consultation and Factors Predicting Discordant Diagnosis. Surg Oncol. 2022;45:101860. doi:10.1016/j.suronc.2022.101860.
11. ARUP Laboratories. Anatomic Pathology Consultations / Consultation, Surgical Pathology, test 2013263. Aktualny katalog badań i wymagania dotyczące materiału. Dostęp: 31.07.2026.
12. ARUP Laboratories. ERBB2 (HER2/neu) (HercepTest) with Interpretation by Immunohistochemistry, Tissue, test 0049174. Aktualny katalog badań i wymagania transportowe. Dostęp: 31.07.2026.