W pigułce
- Ból i drętwienie klatki piersiowej po usunięciu guza wynikają najczęściej z mechanicznego uszkodzenia nerwów, a nie z postępu choroby.
- Ból neuropatyczny (pieczenie, prądy) różni się od zwykłego bólu i można go łagodzić za pomocą specjalnych leków celowanych w układ nerwowy.
- Zaburzenia czucia wokół blizny, w tym nadwrażliwość na dotyk, zazwyczaj słabną wraz z regeneracją włókien nerwowych.
- Uczucie ciasnego gorsetu i blokady oddechu to często efekt zrostów pooperacyjnych, z którymi radzi sobie fizjoterapia.
- Osoby zmagające się z przewlekłym bólem po torakotomii mają prawo do leczenia w specjalistycznych Poradniach Leczenia Bólu w ramach NFZ.
Zespół bólu potorakotomijnego – co kryje się pod tą nazwą?
Wielu pacjentów odczuwa ból w klatce piersiowej długo po wygojeniu rany chirurgicznej. Medycyna nazywa to zjawisko zespołem bólu potorakotomijnego (PTPS). Metaanaliza z 2014 roku, która zebrała wyniki kilkunastu badań, pokazała, że ból utrzymuje się jeszcze pół roku po klasycznym otwarciu klatki piersiowej u około połowy operowanych – i że odsetek ten nie spadł od lat 90. Skąd ten ból się bierze, wyjaśniają z kolei prace poświęcone samemu mechanizmowi: głównym podejrzanym jest uszkodzenie nerwów międzyżebrowych. Przy klasycznym otwarciu klatki piersiowej chirurg musi rozchylić żebra, żeby dotarł do płuca. Nerwy międzyżebrowe biegną w rowku na dolnym brzegu każdego żebra, więc podczas rozchylania są przyciskane, rozciągane, a czasem przerywane. Badania przewodnictwa nerwowego pokazały, że po użyciu rozwieracza sygnał w nerwie przy nacięciu przestaje przechodzić u niemal wszystkich operowanych. Nerw zachowuje się wtedy jak przygnieciony kabel: przestaje przewodzić czysty sygnał, a jego naprawa liczona jest w miesiącach.
U większości osób ból utrzymujący się po operacji nie ma nic wspólnego z powrotem choroby – jego źródłem są podrażnione nerwy i gojące się tkanki. Jeśli ból pojawia się w nowym miejscu, systematycznie narasta, budzi w nocy albo towarzyszą mu chudnięcie czy duszność, trzeba to zgłosić lekarzowi. Zasada jest prosta: ból „stary i znany” zwykle jest bólem nerwów, ból „nowy i inny” wymaga sprawdzenia.
Ból neuropatyczny, czyli dlaczego czujesz pieczenie i prąd
Ból, którego źródłem jest uszkodzony nerw, leczy się inaczej niż zwykły ból po zabiegu. Wytyczne europejskie (ESMO) zalecają, aby do dotychczasowych leków przeciwbólowych dołączyć preparaty działające na przewodzenie sygnałów w układzie nerwowym – zwykle leki przeciwpadaczkowe lub przeciwdepresyjne.
Zwykłe leki przeciwbólowe dostępne w aptece bez recepty często nie przynoszą ulgi. Uszkodzony nerw przypomina zepsuty kabel, który wysyła do mózgu chaotyczne i nieadekwatne sygnały. Lekarze specjaliści dobierają w takich sytuacjach substancje, które potrafią skutecznie zablokować te fałszywe alarmy płynące z klatki piersiowej. O każdej zmianie decyduje lekarz – żadnego leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Przeczulica i drętwienie – skóra, która reaguje inaczej
Zmienione czucie wokół blizny pooperacyjnej to bardzo powszechne doświadczenie. Czasami skóra staje się zdrętwiała i w dotyku przypomina kawałek drewna. Innym razem zachodzi proces odwrotny i nawet dotyk materiału wywołuje ból. Medycyna określa tę nadwrażliwość mianem allodynii i przeczulicy. Organizm po rozległym urazie tkankowym staje się nadmiernie czujny. System alarmowy ciała reaguje na zwykły dotyk ubrania tak, jakby był to bodziec groźny dla zdrowia. Z biegiem czasu, gdy układ nerwowy się regeneruje, ta nadwrażliwość zazwyczaj stopniowo słabnie.
Uczucie ciasnego gorsetu i ciągnięcie blizny
Tkanka bliznowata nie tworzy się wyłącznie na widocznej powierzchni skóry. Proces gojenia obejmuje również głębsze warstwy ciała, w tym opłucną i powięzie. Powięź to elastyczna siatka otaczająca nasze mięśnie, żebra i narządy wewnętrzne. Po operacji płuca często powstają w niej wewnętrzne zrosty, które tę elastyczność ograniczają. Część pacjentów opisuje to zjawisko jako uczucie noszenia za ciasnego gorsetu, który blokuje możliwość wzięcia głębokiego oddechu. Uczucie ciasnoty z czasem słabnie, a ruch i ćwiczenia oddechowe w tym pomagają – poprawiają ruchomość klatki piersiowej i pojemność oddechową. Nie wiemy dokładnie, czy zrosty „rozciągają się”, czy raczej ciało uczy się z nimi żyć i oddychać pełniej.
Fizjoterapia onkologiczna jako klucz do odzyskania swobody
Rehabilitacja jest jednym z zalecanych sposobów radzenia się z przewlekłym bólem po leczeniu onkologicznym. Wyspecjalizowany fizjoterapeuta może pokazać techniki mobilizacji blizny. Proces ten polega na umiejętnym uciskaniu i przesuwaniu tkanek w obrębie rany. Wielu pacjentów odczuwa ulgę po pracy z blizną, choć rzetelnych badań nad tą metodą jest mało i trudno obiecywać konkretny efekt. Pierwsze techniki powinien pokazać fizjoterapeuta, dopiero po wygojeniu rany i po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym. Praca z tkankami przyspiesza powrót do swobodnego, pełnego oddechu i ułatwia powrót do codziennych aktywności.
Farmakologia dostosowana do uszkodzonych nerwów
Odpowiednio spersonalizowana farmakoterapia ma ogromny wpływ na poprawę jakości życia po leczeniu chirurgicznym. Wytyczne ASCO z 2016 roku, opracowane przez ekspertów pod kierunkiem dr Judith Paice, wskazują optymalne ścieżki leczenia bólu neuropatycznego u pacjentów onkologicznych.
W bólu wywołanym uszkodzeniem nerwu lekarze najczęściej sięgają po leki, które nie są typowymi środkami przeciwbólowymi: niektóre leki przeciwpadaczkowe (gabapentyna, pregabalina) oraz wybrane leki przeciwdepresyjne (duloksetyna, wenlafaksyna, a także starsze leki trójpierścieniowe). Leki przeciwpadaczkowe działają trochę jak przyciszenie mikrofonu, który zbiera za dużo szumu; leki przeciwdepresyjne raczej wzmacniają własny „hamulec” bólu, którym mózg wygasza niepotrzebne sygnały. Trzeba wiedzieć dwie rzeczy: efekt pojawia się zwykle po kilku tygodniach stopniowego zwiększania dawki, a u części osób ulga jest tylko częściowa – i to nie znaczy, że coś zrobiono źle.
Poradnie Leczenia Bólu w systemie NFZ
W Polsce działają specjalistyczne Poradnie Leczenia Bólu, dedykowane osobom zmagającym się z przewlekłymi dolegliwościami. Wizyty w takich placówkach są finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Wymagają one jednak skierowania. Dokument ten może wystawić lekarz pierwszego kontaktu (POZ), onkolog kliniczny lub torakochirurg. W poradniach leczenia bólu pracują zespoły: anestezjolodzy, neurolodzy, lekarze medycyny paliatywnej oraz lekarze ze specjalizacją z medycyny bólu, a obok nich pielęgniarki, fizjoterapeuci i psycholodzy. Wynika to z natury bólu przewlekłego, który zwykle wymaga kilku metod naraz, a nie jednej recepty. Najpierw ból powinien być oceniony i leczony u lekarza rodzinnego, który ma zapisać jego natężenie w skali od 0 do 10. Jeśli leczenie nie działa, a ból nadal przekracza 5 w tej skali, jest to podstawa do skierowania do poradni leczenia bólu.
Konkretne kroki
- Rozważ konsultację z fizjoterapeutą onkologicznym w celu nauki bezpiecznej mobilizacji blizny i dobrania ćwiczeń oddechowych.
- Zwróć uwagę na charakter swojego bólu. Jeśli odczuwasz pieczenie, mrowienie lub prąd, przekaż tę informację lekarzowi prowadzącemu podczas najbliższej wizyty.
- Poproś lekarza POZ lub onkologa o wystawienie skierowania do Poradni Leczenia Bólu (na NFZ), jeśli dolegliwości utrudniają Ci sen i codzienność przez dłużej niż kilka tygodni.
- Pomocne bywa noszenie miękkiej, bezszwowej bielizny z naturalnych materiałów (np. bawełny), aby zminimalizować podrażnienia skóry w operowanym rejonie.
- Warto regularnie, ale delikatnie natłuszczać wygojoną bliznę maściami, co pomaga skórze odzyskać elastyczność i oswoić się z dotykiem.
Autor: Redakcja FAQRAK
Data aktualizacji: 13.10.2026
Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny. Każda zmiana leczenia, wprowadzanie nowych ćwiczeń lub niepokojące dolegliwości bólowe wymagają bezpośredniej konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Bibliografia
- Bayman, E. O., & Brennan, T. J. (2014). Incidence and severity of chronic pain at 3 and 6 months after thoracotomy: meta-analysis. The Journal of Pain, 15(9), 887–897. https://doi.org/10.1016/j.jpain.2014.06.005
- Wildgaard, K., Ravn, J., & Kehlet, H. (2009). Chronic post-thoracotomy pain: a critical review of pathogenic mechanisms and strategies for prevention. European Journal of Cardio-Thoracic Surgery, 36(1), 170–180. https://doi.org/10.1016/j.ejcts.2009.02.005
- Bendixen, M., Jørgensen, O. D., Kronborg, C., Andersen, C., & Licht, P. B. (2016). Postoperative pain and quality of life after lobectomy via video-assisted thoracoscopic surgery or anterolateral thoracotomy for early stage lung cancer: a randomised controlled trial. The Lancet Oncology, 17(6), 836–844. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(16)00173-X
- Paice, J. A., Portenoy, R., Lacchetti, C., Campbell, T., Cheville, A., Citron, M., … Bruera, E. (2016). Management of Chronic Pain in Survivors of Adult Cancers: American Society of Clinical Oncology Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Oncology, 34(27), 3325–3345. https://doi.org/10.1200/JCO.2016.68.5206
- Fallon, M., Giusti, R., Aielli, F., Hoskin, P., Rolke, R., Sharma, M., & Ripamonti, C. I. (2018). Management of cancer pain in adult patients: ESMO Clinical Practice Guidelines. Annals of Oncology, 29(Suppl. 4), iv166–iv191. https://doi.org/10.1093/annonc/mdy152
- Finnerup, N. B., Attal, N., Haroutounian, S., McNicol, E., Baron, R., Dworkin, R. H., … Wallace, M. (2015). Pharmacotherapy for neuropathic pain in adults: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Neurology, 14(2), 162–173. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(14)70251-0
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 lutego 2023 r. w sprawie standardu organizacyjnego leczenia bólu w warunkach ambulatoryjnych (Dz.U. 2023 poz. 271; tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 612).
