Rak jajnika — Karboplatyna i paklitaksel: dlaczego to częsty schemat po operacji lub przed operacją cytoredukcyjną

W pigułce

• Karboplatyna i paklitaksel to standard leczenia raka jajnika, który łączy niszczenie DNA guza
• Podanie chemioterapii przed operacją (neoadjuwantowo) pomaga obkurczyć guz, co ułatwia chirurgom jego całkowite usunięcie i zmniejsza ryzyko powikłań.
• Leczenie uzupełniające po zabiegu (adjuwantowe) ma na celu zniszczenie niewidocznych gołym okiem mikroprzerzutów i zapobieganie nawrotom.
• Paklitaksel może powodować przejściową utratę włosów oraz neuropatię obwodową 
• Karboplatyna obciąża szpik kostny, dlatego przed każdym wlewem konieczne jest wykonanie badań morfologicznych krwi.
• Czas przyjmowania wlewów to moment na zrobienie badań genetycznych (BRCA), które otwierają drogę do nowoczesnego leczenia podtrzymującego.

Jak działa ten sprawdzony duet?

Karboplatyna z paklitakselem to podstawa chemioterapii raka jajnika na całym świecie. Warto wiedzieć, skąd się wzięła. Prawdziwym przełomem lat 90. było dodanie paklitakselu do cisplatyny. Pacjentki leczone dwoma lekami żyły dłużej niż leczone starszym schematem. Później sprawdzono, czy cisplatynę można zamienić na łagodniejszą karboplatynę — okazało się, że działa równie dobrze, a jest znacznie lepiej znoszona. Dziś, u wielu pacjentek do chemioterapii dołącza się bewacyzumab, a po zakończeniu wlewów — tabletki z grupy inhibitorów PARP.

Karboplatyna i paklitaksel to leki o odmiennym, ale uzupełniającym się działaniu. Oba leki uderzają w komórkę nowotworową w dwóch różnych punktach, dlatego stosuje się je razem. Karboplatyna należy do grupy leków opartych na platynie. Jej zadaniem jest uszkodzenie DNA komórki nowotworowej. Z kolei paklitaksel to lek z grupy taksanów, który całkowicie blokuje możliwość podziału i namnażania się komórki.

Zazwyczaj schemat ten podaje się w cyklach co trzy tygodnie. Wiele pacjentek obawia się toksyczności tego połączenia. Leki osłonowe, podawane przed wlewem, redukują ryzyko reakcji alergicznych i nudności.

Chemioterapia przed operacją (neoadjuwantowa)

W niektórych sytuacjach lekarze proponują rozpoczęcie leczenia od chemioterapii, a dopiero potem planują operację. Chemioterapia wstępna pozwala na obkurczenie guza. Dzięki temu późniejsza operacja jest mniej rozległa, krótsza i obarczona mniejszym ryzykiem powikłań. Guz zmniejszony chemioterapią to dla chirurga mniejszy zakres prac i mniejsze ryzyko, że coś pójdzie nie tak. Dla pacjentki oznacza to często szybszy powrót do sił na oddziale pooperacyjnym. Zmniejszenie masy nowotworu ułatwia też chirurgom osiągnięcie tzw. całkowitej cytoredukcji. Jest to sytuacja, w której okiem chirurga nie widać już żadnych zmian nowotworowych w jamie brzusznej.

 Jeśli chirurg ocenia, że potrafi od razu usunąć całość widocznego nowotworu, a pacjentka jest w stanie znieść taką operację, to operacja jest pierwszym krokiem. Chemioterapię na początku proponuje się wtedy, gdy tego warunku nie da się spełnić — bo zmian jest zbyt wiele, są w trudno dostępnych  miejscach albo obciążenie zabiegiem byłoby dla organizmu zbyt duże. Decyzję podejmuje konsylium na podstawie tomografii, oceny chirurga (nierzadko po diagnostycznej laparoskopii) i stanu ogólnego.

Leczenie uzupełniające po zabiegu chirurgicznym

Częsta jest również odwrotna kolejność: najpierw operacja, a potem chemioterapia. Taki rodzaj leczenia nazywamy terapią adjuwantową (uzupełniającą). Chemioterapia uzupełniająca jest standardem u większości pacjentek — ale nie u wszystkich. W najwcześniejszych stadiach, gdy nowotwór jest ograniczony do jajnika, o niskim stopniu złośliwości, a operacja objęła pełną ocenę stopnia zaawansowania, wystarczają obserwacja i regularne kontrole.

W większości przypadków, nawet jeśli chirurg z sukcesem usunął wszystkie widoczne zmiany, w organizmie mogą krążyć mikroskopijne komórki nowotworowe. Są one niewidoczne w badaniach obrazowych, takich jak USG czy tomografia. Karboplatyna z paklitakselem pełnią tu rolę systemowego „oczyszczania”. Można to przyrównać do sytuacji, w której chirurg wyrywa chwasty, a chemioterapia to oprysk, który neutralizuje niewidoczne zarodniki. Leki docierają z krwią niemal do każdego miejsca w ciele. Standardowo po operacji podaje się około 6 cykli chemioterapii. Zastosowanie tego schematu po zabiegu znacząco obniża ryzyko nawrotu choroby w przyszłości. Decyzja o liczbie cykli zapada na konsylium. 

Jak wygląda podanie leków?

Karboplatyna i paklitaksel to leki stosowane od dziesięcioleci, refundowane w ramach katalogu chemioterapii i dostępne w ośrodkach prowadzących leczenie systemowe. Sam wlew odbywa się najczęściej w trybie oddziału dziennego lub podczas krótkiej hospitalizacji. 

Przed każdym podaniem leków konieczne jest wykonanie badań z krwi. Pielęgniarka zakłada wkłucie (wenflon) lub podłącza kroplówkę do specjalnego portu naczyniowego, jeśli pacjentka taki posiada. Sam wlew trwa kilka godzin. Zaczyna się od tzw. premedykacji, czyli podania leków przeciwwymiotnych, sterydów i leków przeciwhistaminowych. Następnie podawany jest paklitaksel (zwykle przez około 3 godziny), a po nim karboplatyna (przez około godzinę). W trakcie wlewu pacjentka jest monitorowana. Warto zabrać ze sobą na ten czas książkę, słuchawki z muzyką.

Paklitaksel a układ nerwowy i włosy

Paklitaksel jest lekiem, który powoduje odwracalną utratę włosów (alopecję). Zazwyczaj włosy zaczynają wypadać około drugiego lub trzeciego tygodnia po pierwszym wlewie. Istnieje metoda ograniczania wypadania włosów polegająca na chłodzeniu skóry głowy — specjalny czepek obniża temperaturę. Niska temperatura zwęża naczynia, więc do cebulek włosów dopływa mniej leku. Metoda pomaga części pacjentek, ale nie wszystkim, i nie zapobiega utracie włosów całkowicie. W Polsce nie jest to świadczenie refundowane przez NFZ, a dostępność zależy od konkretnego szpitala i zwykle wiąże się z opłatą. Warto zapytać o to przed pierwszym wlewem, bo chłodzenie trzeba zaplanować od pierwszego cyklu.

Innym specyficznym objawem związanym z paklitakselem jest neuropatia obwodowa. Ponieważ lek ten działa na „rusztowanie” komórek, wpływa też na długie włókna nerwowe w dłoniach i stopach. Może to objawiać się mrowieniem, drętwieniem, uczuciem prądu lub zaburzeniami czucia. Badania pokazują, że objawy te nasilają się wraz z liczbą przyjętych cykli. Ważne jest, aby na bieżąco zgłaszać te odczucia. W razie nasilonej neuropatii lekarz może zmodyfikować dawkę leku, co nie przekreśla skuteczności leczenia, a chroni nerwy przed trwałym uszkodzeniem.

Karboplatyna a parametry krwi i zmęczenie

Karboplatyna obciąża przede wszystkim szpik kostny, czyli “fabrykę krwi”. Najczęstszym skutkiem jej działania jest mielosupresja, czyli spadek liczby białych i czerwonych krwinek oraz płytek krwi. Z tego powodu przed każdym wlewem lekarz musi zobaczyć aktualną morfologię. Spadek białych krwinek (neutropenia) może tymczasowo obniżyć odporność na infekcje. Z kolei spadek czerwonych krwinek (anemia) bywa przyczyną zmęczenia, które często towarzyszy terapii.

Jeśli parametry krwi spadną poniżej bezpiecznego poziomu, lekarz może przesunąć wlew o kilka dni, co daje szpikowi czas na odnowę. W niektórych przypadkach onkolog decyduje się na podanie zastrzyków z tzw. czynnikiem wzrostu granulocytów (G-CSF). Pobudzają one szpik do szybszej produkcji białych krwinek. Warto pamiętać, że zmęczenie w trakcie tej chemioterapii wynika z pracy, jaką wykonuje organizm podczas naprawy zdrowych tkanek.

Znaczenie badań molekularnych (BRCA) w trakcie chemioterapii

Okres przyjmowania karboplatyny i paklitakselu to idealny moment na wykonanie badań genetycznych. Warto, aby każda pacjentka z nabłonkowym rakiem jajnika miała wykonane badanie w kierunku mutacji BRCA1 i BRCA2 — bez względu na wiek i na to, czy ktokolwiek w rodzinie chorował. Mowa tu o dwóch różnych badaniach. Pierwsze to badanie z krwi: sprawdza mutację odziedziczoną, która ma znaczenie nie tylko dla leczenia pacjentki, ale też dla jej córek, sióstr i matki. Jeśli wynik z krwi jest prawidłowy, warto zbadać jeszcze tkankę guza — bo i ten wynik może otworzyć drogę do nowoczesnego leczenia. Nowotwory jajnika powiązane z mutacją BRCA wykazują wysoką wrażliwość na leki z grupy platyny (karboplatynę). Wykrycie mutacji otwiera pacjentce drogę do tzw. leczenia podtrzymującego za pomocą inhibitorów PARP (np. olaparybu). W Polsce inhibitory PARP są finansowane w ramach programu lekowego B.50, prowadzonego w wyznaczonych ośrodkach. Wynik badania genetycznego wpływa na to, który lek można zastosować, ale jego brak nie oznacza automatycznie braku leczenia: olaparyb w pierwszej linii wymaga potwierdzonej mutacji BRCA1/2, natomiast niraparyb i rukaparyb mogą być stosowane również u pacjentek bez tej mutacji. Kryteria programów lekowych są aktualizowane co dwa miesiące, dlatego szczegóły zawsze trzeba sprawdzić.

Konkretne kroki

• Zorganizuj bezpieczny transport. Leki podawane w ramach premedykacji (m.in. przeciwhistaminowe) często wywołują senność i zawroty głowy. Rozważ poproszenie bliskiej osoby o podwiezienie do domu po wlewie. Samodzielne prowadzenie auta w tym dniu jest niewskazane.
• Dopytaj o profilaktykę neuropatii i czepki chłodzące. 
• Zadbaj o nawodnienie przed badaniem krwi. Wypicie 1,5 do 2 litrów wody w dniu poprzedzającym pobranie krwi ułatwia pielęgniarkom znalezienie żyły i założenie wenflonu.
• Upomnij się o badanie BRCA. Jeśli od momentu diagnozy nikt nie wspominał o badaniach genetycznych, warto wyjść z inicjatywą. To prawo każdej pacjentki z rakiem jajnika, które ma wpływ na dalsze etapy leczenia.
• Zapisuj objawy między cyklami. Ponieważ odczucia takie jak drętwienie palców mogą narastać stopniowo, zapisuj, w których pojawia się mrowienie lub osłabienie. Taka ściągawka ułatwi rozmowę z lekarzem przed kolejnym cyklem.

Autor: Redakcja FAQRAK

Weryfikacja merytoryczna: Dr n. med. Dariusz Godlewski

Data aktualizacji: 14.10.2026

Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. Wszelkie decyzje dotyczące leczenia, modyfikacji dawek czy łagodzenia skutków ubocznych powinny być zawsze konsultowane z lekarzem onkologiem prowadzącym terapię.

Bibliografia

• Vergote, I., Tropé, C. G., Amant, F., Kristensen, G. B., Ehlen, T., Johnson, N., Verheijen, R. H. M., van der Burg, M. E. L., Lacave, A. J., Benedetti Panici, P., Kenter, G. G., Casado, A., Mendiola, C., Coens, C., Verleye, L., Stuart, G. C. E., Pecorelli, S. i Reed, N. S. (2010). Neoadjuvant chemotherapy or primary surgery in stage IIIC or IV ovarian cancer. New England Journal of Medicine, 363(10), 943–953. DOI: 10.1056/NEJMoa0908806
• Kehoe, S., Hook, J., Nankivell, M., Jayson, G. C., Kitchener, H., Lopes, T., Luesley, D., Perren, T., Bannoo, S., Mascarenhas, M., Dobbs, S., Essapen, S., Twigg, J., Herod, J., McCluggage, G., Parmar, M. i Swart, A.-M. (2015). Primary chemotherapy versus primary surgery for newly diagnosed advanced ovarian cancer (CHORUS): an open-label, randomised, controlled, non-inferiority trial. The Lancet, 386(9990), 249–257. DOI: 10.1016/S0140-6736(14)62223-6
• González-Martín, A., Harter, P., Leary, A., Lorusso, D., Miller, R. E., Pothuri, B., Ray-Coquard, I., Tan, D. S. P., Bellet, E., Oaknin, A. i Ledermann, J. A.; ESMO Guidelines Committee (2023). Newly diagnosed and relapsed epithelial ovarian cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology, 34(10), 833–848. DOI: 10.1016/j.annonc.2023.07.011
• González-Martín, A. i Ledermann, J. A.; ESMO Guidelines Committee (2026). ESMO Clinical Practice Guideline Express Update on the management of epithelial ovarian cancer. ESMO Open, 11(2), 106032. DOI: 10.1016/j.esmoop.2025.106032
• National Comprehensive Cancer Network (2026). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology (NCCN Guidelines): Ovarian Cancer / Fallopian Tube Cancer / Primary Peritoneal Cancer, wersja [numer wersji do uzupełnienia przy publikacji]. NCCN. Dostęp: nccn.org (wymagana bezpłatna rejestracja)
• Konstantinopoulos, P. A., Norquist, B., Lacchetti, C., Armstrong, D., Grisham, R. N., Goodfellow, P. J., Kohn, E. C., Levine, D. A., Liu, J. F., Lu, K. H., Sparacio, D. i Annunziata, C. M. (2020). Germline and Somatic Tumor Testing in Epithelial Ovarian Cancer: ASCO Guideline. Journal of Clinical Oncology, 38(11), 1222–1245. DOI: 10.1200/JCO.19.02960
• McGuire, W. P., Hoskins, W. J., Brady, M. F., Kucera, P. R., Partridge, E. E., Look, K. Y., Clarke-Pearson, D. L. i Davidson, M. (1996). Cyclophosphamide and cisplatin compared with paclitaxel and cisplatin in patients with stage III and stage IV ovarian cancer. New England Journal of Medicine, 334(1), 1–6. DOI: 10.1056/NEJM199601043340101
• Ozols, R. F., Bundy, B. N., Greer, B. E., Fowler, J. M., Clarke-Pearson, D., Burger, R. A., Mannel, R. S., DeGeest, K., Hartenbach, E. M. i Baergen, R.; Gynecologic Oncology Group (2003). Phase III trial of carboplatin and paclitaxel compared with cisplatin and paclitaxel in patients with optimally resected stage III ovarian cancer: a Gynecologic Oncology Group study. Journal of Clinical Oncology, 21(17), 3194–3200. DOI: 10.1200/JCO.2003.02.153
• Calvert, A. H., Newell, D. R., Gumbrell, L. A., O’Reilly, S., Burnell, M., Boxall, F. E., Siddik, Z. H., Judson, I. R., Gore, M. E. i Wiltshaw, E. (1989). Carboplatin dosage: prospective evaluation of a simple formula based on renal function. Journal of Clinical Oncology, 7(11), 1748–1756. DOI: 10.1200/JCO.1989.7.11.1748
• Loprinzi, C. L., Lacchetti, C., Bleeker, J., Cavaletti, G., Chauhan, C., Hertz, D. L., Kelley, M. R., Lavino, A., Lustberg, M. B., Paice, J. A., Schneider, B. P., Lavoie Smith, E. M., Smith, M. L., Smith, T. J., Wagner-Johnston, N. i Hershman, D. L. (2020). Prevention and Management of Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy in Survivors of Adult Cancers: ASCO Guideline Update. Journal of Clinical Oncology, 38(28), 3325–3348. DOI: 10.1200/JCO.20.01399
• Nangia, J., Wang, T., Osborne, C., Niravath, P., Otte, K., Papish, S., Holmes, F., Abraham, J., Lacouture, M., Courtright, J., Paxman, R., Rude, M., Hilsenbeck, S., Osborne, C. K. i Rimawi, M. (2017). Effect of a Scalp Cooling Device on Alopecia in Women Undergoing Chemotherapy for Breast Cancer: The SCALP Randomized Clinical Trial. JAMA, 317(6), 596–605. DOI: 10.1001/jama.2016.20939
• Moore, K., Colombo, N., Scambia, G., Kim, B.-G., Oaknin, A., Friedlander, M., Lisyanskaya, A., Floquet, A., Leary, A., Sonke, G. S., Gourley, C., Banerjee, S., Oza, A., González-Martín, A., Aghajanian, C., Bradley, W., Mathews, C., Liu, J., Lowe, E. S., Bloomfield, R. i DiSilvestro, P. (2018). Maintenance olaparib in patients with newly diagnosed advanced ovarian cancer (SOLO1). New England Journal of Medicine, 379(26), 2495–2505. DOI: 10.1056/NEJMoa1810858
• González-Martín, A., Pothuri, B., Vergote, I., DePont Christensen, R., Graybill, W., Mirza, M. R., McCormick, C., Lorusso, D., Hoskins, P., Freyer, G., Baumann, K., Jardon, K., Redondo, A., Moore, R. G., Vulsteke, C., O’Cearbhaill, R. E., Lund, B., Backes, F., Barretina-Ginesta, P., Haggerty, A. F. i in. (2019). Niraparib in patients with newly diagnosed advanced ovarian cancer (PRIMA/ENGOT-OV26/GOG-3012). New England Journal of Medicine, 381(25), 2391–2402. DOI: 10.1056/NEJMoa1910962
• Ray-Coquard, I., Pautier, P., Pignata, S., Pérol, D., González-Martín, A., Berger, R., Fujiwara, K., Vergote, I., Colombo, N., Mäenpää, J., Selle, F., Sehouli, J., Lorusso, D., Guerra Alía, E. M., Reinthaller, A., Nagao, S., Lefeuvre-Plesse, C., Canzler, U., Scambia, G., Lortholary, A. i in. (2019). Olaparib plus bevacizumab as first-line maintenance in ovarian cancer (PAOLA-1/ENGOT-ov25). New England Journal of Medicine, 381(25), 2416–2428. DOI: 10.1056/NEJMoa1911361
• Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej (Dz.U. 2023 poz. 650, z późn. zm.). ISAP — Internetowy System Aktów Prawnych.
• Obwieszczenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych — Załącznik B.50: Leczenie chorych na raka jajnika, raka jajowodu lub raka otrzewnej (ICD-10: C56, C57, C48). Ministerstwo Zdrowia [obwieszczenie aktualizowane co dwa miesiące — przy publikacji należy podać datę obowiązującej wersji].