W pigułce
- Wodobrzusze wynika z obecności komórek nowotworowych w otrzewnej, które produkują płyn i blokują jego odpływ.
- Paracenteza (punkcja) to bezpieczny zabieg w znieczuleniu miejscowym, który przynosi natychmiastową ulgę.
- Powtarzające się punkcje obniżają poziom białka w organizmie, co powoduje osłabienie.
- Założenie stałego cewnika zwalnia z konieczności częstych wizyt na SOR-ze.
- U części chorych leczenie przeciwnowotworowe blokujące białko VEGF (np. bewacyzumab) sprawia, że płyn gromadzi się wolniej i punkcje są rzadsze — to obserwacja z badań na małych grupach.
Skąd bierze się woda w brzuchu?
Wodobrzusze w zaawansowanym raku jajnika to patologiczne gromadzenie się płynu w jamie brzusznej. Wynika ono z obecności komórek nowotworowych w błonie wyścielającej brzuch, czyli w otrzewnej. Ten stan często znacząco utrudnia oddychanie, jedzenie i codzienne funkcjonowanie. Rozsiew nowotworu w jamie brzusznej prowadzi do zjawiska, które lekarze nazywają rozsiewem otrzewnowym. Otrzewna to cienka błona, która otacza nasze narządy wewnętrzne. Gdy pojawiają się na niej komórki raka jajnika, zaczynają one produkować nadmierną ilość płynu. Jednocześnie blokują drobne naczynia chłonne. Płyn nie ma gdzie odpłynąć, więc gromadzi się w brzuchu, powodując ucisk na żołądek i przeponę. Dlatego samo usunięcie płynu, choć daje szybką ulgę, nie zatrzymuje procesu jego powstawania. Lekarz dobiera metodę indywidualnie, kierując się tym, co łagodzi objawy u konkretnej chorej, a nie sztywnym schematem.
Punkcja (paracenteza)
Podstawową metodą usuwania płynu jest punkcja, profesjonalnie nazywana paracentezą. Wielu pacjentów odczuwa lęk przed nakłuciem brzucha, ale jest to zabieg stosunkowo prosty i przynoszący bardzo szybką ulgę. Lekarz, najczęściej pod kontrolą aparatu USG, wybiera miejsce na brzuchu. Następnie podaje znieczulenie miejscowe, przypominające to u dentysty. Przez niewielkie nakłucie wprowadza cienką rurkę, przez którą płyn spływa do specjalnego worka lub butli. Uczucie duszności i ucisku często znika jeszcze w trakcie trwania zabiegu.
Dlaczego płyn nawraca?
Punkcja usuwa objawy, ale nie likwiduje przyczyny problemu. U znacznej części pacjentek z zaawansowanym rakiem jajnika płyn po pewnym czasie gromadzi się ponownie. Częste nakłucia wiążą się z dodatkowym wyzwaniem dla organizmu. Płyn z brzucha jest bogaty w białko, przede wszystkim w albuminy — te same, których organizm potrzebuje do pracy mięśni i odporności. Przy każdym upuszczeniu kilku litrów, część tego białka odpływa razem z płynem. Niskie stężenie albumin we krwi wiąże się z gorszym rokowaniem, dlatego lekarz zwykle kontroluje ten parametr w badaniach. Czasem po upuszczeniu dużej ilości płynu lekarz podaje kroplówkę z albuminami. Jest to jednak decyzja indywidualna, a nie reguła. Mocne dowody na skuteczność takich wlewów pochodzą z wodobrzusza w chorobach wątroby; w wodobrzuszu nowotworowym odpowiednich badań brakuje. Ważne jest ściąganie płynu w rozsądnej objętości, kontrola ciśnienia po zabiegu i dbanie o białko w diecie. Jeśli po punkcji odczuwasz zawroty głowy albo wyraźną słabość, powiedz o tym zespołowi — to sygnał, że tempo lub objętość drenażu warto zmienić.
Cewniki
Gdy płyn zbiera się bardzo szybko, codzienne funkcjonowanie bywa podporządkowane wizytom na izbie przyjęć. Alternatywą dla częstych punkcji jest założenie cewnika (np. systemu PleurX). Jest to miękka, silikonowa rurka, którą lekarz umieszcza w brzuchu na stałe, działa ona jak kranik, który można otworzyć w domu. Płyn ściąga się do próżniowych butelek. Doświadczenia z cewnikami stałymi są zachęcające, w badaniu z udziałem 34 chorych wzdęcie i dyskomfort w brzuchu wyraźnie zmalały już po dwóch tygodniach, a 85% osób nie potrzebowało w ciągu trzech miesięcy ani jednej dodatkowej punkcji. Pacjentki rzadziej jeżdżą do szpitala i odzyskują kontrolę nad czasem — płyn ściąga się wtedy, kiedy jest to potrzebne. Wielu chorym cewnik przypomina jednak o chorobie i jest źródłem lęku o zakażenie.
Farmakologia i leczenie systemowe w walce z wodobrzuszem
Leki moczopędne (np. spironolakton), często stosowane w innych chorobach, w wodobrzuszu nowotworowym bywają mniej skuteczne. Komórki raka jajnika uwalniają białko o nazwie VEGF (naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu), które sprawia, że naczynia krwionośne stają się “nieszczelne” i przepuszczają wodę do brzucha. Bewacyzumab to lek, który blokuje to białko. W dużym badaniu GOG-0218 dodanie bewacyzumabu do chemioterapii wydłużyło czas do nawrotu choroby (z około 10 do 14 miesięcy), choć nie wydłużyło samego życia. Osobne, znacznie mniejsze obserwacje — czasem obejmujące kilka pacjentek — opisują, że u części chorych po bewacyzumabie płyn gromadzi się wyraźnie wolniej i punkcje są rzadsze.
Jak uzyskać pomoc?
W polskich warunkach częste punkcje na Szpitalnych Oddziałach Ratunkowych (SOR) bywają dla pacjentek wyczerpujące ze względu na długi czas oczekiwania. Warto wiedzieć, że chora z rozsianym rakiem jajnika ma prawo do objęcia opieką przez hospicjum domowe lub poradnię medycyny paliatywnej. Skierowanie do hospicjum domowego lub do poradni medycyny paliatywnej może wystawić każdy lekarz mający umowę z NFZ — onkolog, lekarz rodzinny, także lekarz wypisujący ze szpitala. Decyzję o przyjęciu podejmuje lekarz hospicjum po ocenie stanu chorej. Bardzo ważne: objęcie opieką paliatywną nie oznacza rezygnacji z leczenia onkologicznego — można równolegle korzystać z ambulatoryjnej chemioterapii paliatywnej i z poradni specjalistycznych, a od kwietnia 2024 r. NFZ finansuje te świadczenia bez limitu. Możliwość ściągania płynu w domu bywa bardzo różna w różnych placówkach — nie jest to świadczenie gwarantowane, więc warto o nie zapytać dzwoniąc do hospicjum jeszcze przed uzyskaniem skierowania.
Konkretne kroki
- Zmodyfikuj sposób odżywiania: Ucisk płynu na żołądek powoduje szybkie uczucie pełności. Warto przejść na 5-6 bardzo małych porcji jedzenia w ciągu dnia zamiast 3 dużych posiłków.
- Porozmawiaj o cewniku stałym: Jeśli punkcje odbywają się częściej niż raz na 2-3 tygodnie, rozważ zapytanie o możliwość założenia cewnika tunelowanego (typu PleurX).
- Skorzystaj z opieki paliatywnej: Rozważ poproszenie o skierowanie do hospicjum domowego. To nie jest “rezygnacja z leczenia”, ale darmowy system wsparcia. Pielęgniarka i lekarz przyjeżdżający do domu mogą znacznie pomóc w opiece nad portem, cewnikiem czy w łagodzeniu bólu.
- Zadbaj o białko: Ze względu na ucieczkę albumin z płynem, warto rozważyć włączenie do diety wysokobiałkowych preparatów (tzw. nutridrinków). Warto skonsultować ich wybór z dietetykiem.
- Prowadź dzienniczek wagi: Nagły przyrost wagi o 2-3 kilogramy w krótkim czasie to sygnał, że płyn znów się gromadzi. Taka wiedza ułatwia lekarzom planowanie kolejnych zabiegów.
Autor: Redakcja FAQRAK
Weryfikacja merytoryczna: Dr n. med. Dariusz Godlewski
Data aktualizacji: 14.10.2026
Powyższy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Każda decyzja dotycząca leczenia objawowego i onkologicznego musi zostać skonsultowana z lekarzem prowadzącym, który zna pełną historię medyczną pacjenta.
Bibliografia
- Becker, G., Galandi, D., & Blum, H. E. (2006). Malignant ascites: systematic review and guideline for treatment. European Journal of Cancer, 42(5), 589–597. DOI: 10.1016/j.ejca.2005.11.018 (PMID: 16434188)
- Burger, R. A., Brady, M. F., Bookman, M. A., Fleming, G. F., Monk, B. J., Huang, H., … Liang, S. X. (2011). Incorporation of bevacizumab in the primary treatment of ovarian cancer (badanie GOG-0218). New England Journal of Medicine, 365(26), 2473–2483. DOI: 10.1056/NEJMoa1104390 (PMID: 22204724)
- Cherny, N. I., on behalf of the ESMO Guidelines Working Group (2014). ESMO Clinical Practice Guidelines for the management of refractory symptoms at the end of life and the use of palliative sedation. Annals of Oncology, 25(Suppl. 3), iii143–iii152. DOI: 10.1093/annonc/mdu238
- Courtney, A., Nemcek, A. A. Jr., Rosenberg, S., Tutton, S., Darcy, M., & Gordon, G. (2008). Prospective evaluation of the PleurX catheter when used to treat recurrent ascites associated with malignancy. Journal of Vascular and Interventional Radiology, 19(12), 1723–1731. DOI: 10.1016/j.jvir.2008.09.002 (PMID: 18951041)
- Crawford, G. B., Dzierżanowski, T., Hauser, K., Larkin, P., Luque-Blanco, A. I., Murphy, I., Puchalski, C. M., & Ripamonti, C. I., ESMO Guidelines Committee (2021). Care of the adult cancer patient at the end of life: ESMO Clinical Practice Guidelines. ESMO Open, 6(4), 100225. DOI: 10.1016/j.esmoop.2021.100225 (PMID: 34474810)
- Ferriss, J. S., Java, J. J., Bookman, M. A., Fleming, G. F., Monk, B. J., Walker, J. L., … Burger, R. A. (2015). Ascites predicts treatment benefit of bevacizumab in front-line therapy of advanced epithelial ovarian, fallopian tube and peritoneal cancers: an NRG Oncology/GOG study. Gynecologic Oncology, 139(1), 17–22. DOI: 10.1016/j.ygyno.2015.07.103 (PMID: 26216729)
- González-Martín, A., Harter, P., Leary, A., Lorusso, D., Miller, R. E., Pothuri, B., … Ledermann, J. A., ESMO Guidelines Committee (2023). Newly diagnosed and relapsed epithelial ovarian cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology, 34(10), 833–848. DOI: 10.1016/j.annonc.2023.07.011 (PMID: 37597580)
- National Comprehensive Cancer Network (2026). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Palliative Care, wersja 3.2026. Plymouth Meeting: NCCN. https://www.nccn.org/guidelines/guidelines-detail?category=3&id=1454
- Numnum, T. M., Rocconi, R. P., Whitworth, J., & Barnes, M. N. (2006). The use of bevacizumab to palliate symptomatic ascites in patients with refractory ovarian carcinoma. Gynecologic Oncology, 102(3), 425–428. DOI: 10.1016/j.ygyno.2006.05.018 (PMID: 16797681)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej (tekst jednolity: Dz.U. 2022 poz. 262, z późn. zm.).
- Stukan, M. (2017). Drainage of malignant ascites: patient selection and perspectives. Cancer Management and Research, 9, 115–130. DOI: 10.2147/CMAR.S100210 (PMID: 28442933)
- Stukan, M., Jędryka, M., Cokan, A., i wsp. (2025). Symptomatic malignant ascites drainage with a patient-controlled vascular catheter: interim analysis of safety and patient-reported outcomes. Supportive Care in Cancer, 33, 202. DOI: 10.1007/s00520-025-09265-4
ok
