W pigułce
- Operacja guza jelita zazwyczaj wiąże się z usunięciem dłuższego, sąsiadującego odcinka przewodu pokarmowego, aby odciąć drogi krwionośne odżywiające nowotwór.
- Margines R0 w wyniku z laboratorium oznacza, że chirurg z bezpiecznym zapasem wyciął całą tkankę nowotworową.
- Węzły chłonne działają jak mikroskopijne filtry organizmu. Znalezienie w nich komórek rakowych pomaga podjąć decyzję o konieczności wdrożenia chemioterapii.
- Połączenie jelita (zespolenie) pozwala przywrócić ciągłość trawienia, choć czasami układ pokarmowy wymaga czasowej ochrony w postaci wyłonienia stomii.
- Wdrożenie w szpitalu protokołu ERAS, obejmującego m.in. szybkie uruchomienie pacjenta po zabiegu, znacząco obniża ryzyko powikłań.
Dlaczego chirurg usuwa fragment zdrowego jelita?
Operacja onkologiczna rzadko polega na wycięciu samej zmiany nowotworowej. Chirurdzy zazwyczaj usuwają guz wraz z marginesem zdrowej tkanki. Często operacja obejmuje całą prawą lub lewą stronę jelita. Taki zabieg medycyna określa terminem hemikolektomii.
Naczynia krwionośne dostarczają do jelita krew, naczynia chłonne odprowadzają z niego płyn — i właśnie nimi komórki nowotworowe najczęściej wędrują dalej, do węzłów chłonnych. Chirurg nie może więc wyciąć samego guza i zostawić naczyń krwionośnych i chłonnych, bo w nich mogą już być pojedyncze komórki raka. Usuwa cały wachlarz naczyń wraz z węzłami, a razem z nimi odcinek jelita, który ten wachlarz zaopatrywał. Usunięcie szerszego odcinka daje większą pewność pozbycia się choroby z organizmu.
Margines onkologiczny, czyli strefa bezpieczeństwa
W wyniku znajdziesz dwie informacje. Pierwsza to konkretne odległości — patomorfolog mierzy, ile milimetrów lub centymetrów zdrowej tkanki zostało między guzem a krawędzią wyciętego fragmentu. Druga to symbol R, który podsumowuje całą operację: R0 oznacza, że nie stwierdzono pozostawionego nowotworu, R1 — że komórki raka sięgały krawędzi i widać je pod mikroskopem, R2 — że nowotworu nie udało się usunąć w całości i był widoczny gołym okiem.
Znaczenie precyzyjnego wycinania marginesów udowodnił brytyjski badacz, prof. R.J. Heald. W latach 80. wprowadził on technikę całkowitego wycięcia mezorektum (TME) w operacjach raka odbytnicy. Technika ta polega na usunięciu jelita wraz z całą nienaruszoną kopertą otaczającego tłuszczu. Technika (TME), jest standardem zapisanym w wytycznych Europejskiego Towarzystwa Onkologii Medycznej (ESMO) dla raka odbytnicy. Jeśli guz znajduje się wyżej, w okrężnicy, chirurg kieruje się tą samą zasadą — usuwa jelito razem z nienaruszoną krezką, w jednym kawałku.
Węzły chłonne jako filtry bezpieczeństwa
Obok guza i marginesu tkanki, chirurg usuwa również okoliczne węzły chłonne. Pełnią one w naszym ciele funkcję filtrów. To właśnie do nich w pierwszej kolejności spływa chłonka z obszaru zaatakowanego przez nowotwór. Liczba badanych węzłów jest ściśle określona w międzynarodowych standardach. Patomorfolog poszukuje w wyciętym materiale co najmniej 12 węzłów chłonnych. Mniejsza liczba węzłów nie oznacza, że operacja była zła — oznacza, że obraz zaawansowania choroby jest mniej pewny, i to samo w sobie może być argumentem za chemioterapią uzupełniającą. Mikroskopowe badanie takiej liczby węzłów daje wiarygodny obraz zaawansowania choroby. Brak komórek nowotworowych oznacza się symbolem N0, to sygnał mówiący, że proces chorobowy prawdopodobnie ograniczył się tylko do ściany jelita. Jeśli w węzłach obecne są zmiany, onkolodzy nierzadko proponują chemioterapię uzupełniającą. Ma ona na celu profilaktyczne zniszczenie mikroskopijnych przetrwalników choroby.
Zespolenie czy stomia – jak łączone jest jelito
Po wycięciu chorego fragmentu jelita, pozostałe końce wymagają zespolenia. Chirurdzy używają do tego celu specjalnych nici chirurgicznych lub nowoczesnych staplerów, czyli medycznych zszywaczy. Czasami jednak bezpośrednie połączenie jelita tuż po operacji niesie ze sobą ryzyko nieszczelności. Zdarza się tak często przy operacjach guzów położonych bardzo nisko, blisko zwieraczy. W takich sytuacjach lekarze decydują się na wyłonienie tak zwanej stomii ochronnej. Oznacza to czasowe wyprowadzenie zdrowego fragmentu jelita na powierzchnię brzucha. Treść jelitowa trafia wtedy do specjalnego woreczka, całkowicie omijając świeżo zszyte miejsce. Daje to układowi pokarmowemu czas na wygojenie ran. Stomię ochronną zamyka się zwykle po kilku miesiącach, a jeśli po operacji potrzebna jest chemioterapia — to najczęściej po jej zakończeniu. Zamknięcie to osobna operacja w znieczuleniu, a nie drobny zabieg: wymaga przyjęcia do szpitala i rekonwalescencji. Warto też wiedzieć, że u części pacjentów stomia zaplanowana jako czasowa ostatecznie zostaje na stałe — decyduje o tym stan zespolenia, przebieg leczenia i sprawność zwieraczy. O to, jak realnie wygląda to w Twoim przypadku, najlepiej zapytać chirurga, który Cię operował.
Zmiany w trawieniu i codziennym funkcjonowaniu
Usunięcie fragmentu przewodu pokarmowego w naturalny sposób wpływa na jego późniejszą pracę. Jelito grube odpowiada w organizmie głównie za wchłanianie wody z pożywienia i formowanie stolca. Gdy staje się ono krótsze, rytm wypróżnień często ulega zmianie. Znaczna część pacjentów doświadcza częstszych wizyt w toalecie lub uczucia nagłego parcia. Zjawisko to, szczególnie po operacjach odbytnicy, medycyna określa jako zespół resekcji przedniej (LARS). W 2021 roku międzynarodowy zespół ekspertów pod kierunkiem prof. Petera Christensena opublikował pierwsze wytyczne postępowania w LARS. Autorzy wskazują metody, które u wielu pacjentów przynoszą wyraźną poprawę: rehabilitację mięśni dna miednicy, leki spowalniające pracę jelita, zmiany w diecie, a w trudniejszych przypadkach irygacje przezodbytnicze.
Przewód pokarmowy człowieka charakteryzuje się dużą plastycznością i zdolnością adaptacji do nowych warunków. Z czasem pozostała część jelita częściowo przejmuje funkcje usuniętego odcinka. Organizm pacjenta potrzebuje na ten proces przebudowy zazwyczaj od kilku do kilkunastu miesięcy.
Protokół ERAS w polskich szpitalach
Standardem na wielu oddziałach staje się protokół ERAS — skrót od angielskiego Enhanced Recovery After Surgery, po polsku nazywany protokołem kompleksowej opieki okołooperacyjnej dla poprawy wyników leczenia. Jeśli chcesz o niego zapytać w szpitalu, wystarczy skrót, ERAS jest wśród chirurgów i anestezjologów powszechnie rozpoznawany.. To zbiór zasad, które przygotowują organizm pacjenta do zabiegu. Skuteczność protokołu ERAS jest dobrze udokumentowana. Przeglądy badań, w tym praca krakowskiego zespołu prof. Michała Pędziwiatra z 2018 roku, zgodnie pokazują, że pacjenci prowadzeni według tego protokołu mają mniej powikłań po operacji i szybciej wracają do domu. Skala korzyści zależy jednak od tego, jak konsekwentnie dany szpital stosuje poszczególne elementy protokołu — a jest ich kilkanaście. Zamiast tradycyjnego głodzenia pacjenta, zaleca się podawanie specjalnych medycznych napojów węglowodanowych w wieczór poprzedzający operację. Zmniejsza to pooperacyjny stres metaboliczny organizmu i zapobiega gwałtownej insulinooporności. Kolejnym kluczowym filarem tej metody jest bardzo wczesne uruchamianie chorego. Pacjenci wstają z łóżka pod okiem fizjoterapeuty nierzadko już w pierwszej dobie po zabiegu. Wczesny ruch pomaga jelitom szybciej wrócić do pracy, zmniejsza ryzyko zapalenia płuc, zakrzepicy w nogach oraz chroni przed szybką utratą siły mięśni, która po kilku dniach spędzonych w łóżku potrafi zaskoczyć. Nie chodzi przy tym o żaden duży wysiłek — na początku wystarczy siedzenie na brzegu łóżka i kilka kroków po korytarzu z fizjoterapeutą.
Oczekiwanie na wynik histopatologiczny
Zakończenie operacji chirurgicznej to dopiero początek kolejnego, bardzo ważnego etapu. Usunięta przez lekarza tkanka nowotworowa trafia do Zakładu Patomorfologii. Tam eksperci przygotowują z niej cieniutkie preparaty mikroskopowe za pomocą specjalistycznych barwników. Na ostateczny wynik trzeba poczekać — zwykle od kilkunastu dni do kilku tygodni. Czas zależy od obłożenia konkretnego zakładu patomorfologii oraz od tego, czy potrzebne są badania dodatkowe, na przykład testy molekularne, które wykonuje się dłużej. Dłuższe oczekiwanie samo w sobie nie jest złym znakiem i nie mówi nic o tym, co jest w wyniku. Warto natomiast zapytać przy wypisie o trzy rzeczy: gdzie odebrać wynik, kiedy przewidywany jest jego odbiór i kto go z Tobą omówi. Wynik histopatologiczny stanowi bowiem najbardziej precyzyjną „mapę drogową” dla całego zespołu medycznego. To z niego onkolodzy odczytują stopień zaawansowania choroby, czystość marginesów oraz stan węzłów chłonnych. Na podstawie wyników, konsylium lekarskie podejmuje decyzje o dalszych krokach. Przedłużające się oczekiwanie generuje silny lęk, rozmowa z przyszpitalnym psychoonkologiem bywa ogromnym wsparciem.
Konkretne kroki
- Rozważ zapytanie przed przyjęciem na oddział o dostępność protokołu ERAS w danym szpitalu.
- Praktycznym rozwiązaniem bywa spakowanie do szpitala luźnej odzieży, która nie uciska powłok brzusznych ani ewentualnego miejsca wyłonienia stomii.
- Pomocne bywa zorganizowanie sobie wsparcia w domu na pierwsze 2-3 tygodnie po wypisie.
- Istnieje możliwość umówienia konsultacji z dietetykiem klinicznym jeszcze przed operacją. Specjalistyczne żywienie medyczne potrafi przyspieszyć proces gojenia się ran.
- Podczas odbioru wyniku histopatologicznego warto poprosić o wytłumaczenie zapisu dotyczącego statusu marginesów (szukaj symbolu R0) oraz stanu węzłów chłonnych.
Autor: Redakcja FAQRAK
Weryfikacja merytoryczna: Dr n. med. Dariusz Godlewski
Data aktualizacji: 14.10.2026
Powyższy tekst ma charakter informacyjny i edukacyjny. Wszelkie decyzje dotyczące planu leczenia, zabiegów chirurgicznych oraz interpretacji wyników badań histopatologicznych warto zawsze konsultować z lekarzem prowadzącym.
Bibliografia
- Argilés G., Tabernero J., Labianca R., i wsp. Localised colon cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology, 2020;31(10):1291–1305. DOI: 10.1016/j.annonc.2020.06.022
- Glynne-Jones R., Wyrwicz L., Tiret E., i wsp. Rectal cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology, 2017;28(supl. 4):iv22–iv40. DOI: 10.1093/annonc/mdx224
- National Comprehensive Cancer Network. NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Colon Cancer, Version 2.2026. NCCN, 2026 (nccn.org).
- Heald R.J. The ‘Holy Plane’ of rectal surgery. Journal of the Royal Society of Medicine, 1988;81(9):503–508. DOI: 10.1177/014107688808100904
- Heald R.J., Husband E.M., Ryall R.D. The mesorectum in rectal cancer surgery – the clue to pelvic recurrence? British Journal of Surgery, 1982;69(10):613–616. DOI: 10.1002/bjs.1800691019
- Christensen P., Im Baeten C., Espín-Basany E., i wsp. (MANUEL Project Working Group). Management guidelines for low anterior resection syndrome – the MANUEL project. Colorectal Disease, 2021;23(2):461–475. DOI: 10.1111/codi.15517
- Gustafsson U.O., Scott M.J., Hubner M., i wsp. Guidelines for Perioperative Care in Elective Colorectal Surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS®) Society Recommendations: 2018. World Journal of Surgery, 2019;43(3):659–695. DOI: 10.1007/s00268-018-4844-y
- Gustafsson U.O., Rockall T.A., Wexner S., i wsp. Guidelines for perioperative care in elective colorectal surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society recommendations 2025. Surgery, 2025;109397. DOI: 10.1016/j.surg.2025.109397
- Pędziwiatr M., Mavrikis J., Witowski J., i wsp. Current status of enhanced recovery after surgery (ERAS) protocol in gastrointestinal surgery. Medical Oncology, 2018;35(6):95. DOI: 10.1007/s12032-018-1153-0 (praca przeglądowa).
- Matthiessen P., Hallböök O., Rutegård J., Simert G., Sjödahl R. Defunctioning stoma reduces symptomatic anastomotic leakage after low anterior resection of the rectum for cancer: a randomized multicenter trial. Annals of Surgery, 2007;246(2):207–214.
- Medycyna Praktyczna – serwis ERAS. Protokół ERAS (enhanced recovery after surgery) – współczesna kompleksowa formuła opieki okołooperacyjnej dla poprawy wyników leczenia. mp.pl/eras (polska terminologia protokołu).
