Wypożyczenie łóżka, koncentratora tlenu i sprzętu medycznego: NFZ, hospicjum, fundacje i prywatne koszty

W pigułce

• NFZ nie refunduje łóżka rehabilitacyjnego  jego zakupu, ani wypożyczenia. Refunduje za to materac przeciwodleżynowy w ramach limitu.
• Hospicjum domowe użycza sprzętu bezpłatnie m.in.: koncentratora tlenu, ssaka, pompy. Łóżka rehabilitacyjne i materace odleżynowe bywają dostępne bezpłatnie w części hospicjów lub wypożyczalni. 
• Skierowanie do hospicjum domowego może wystawić każdy lekarz NFZ.
• Pacjent onkologiczny zwykle nie dostanie zlecenia na tlenoterapię przez poradnię pulmonologiczną. U osoby z zaawansowaną chorobą nowotworową praktyczną ścieżką jest hospicjum domowe, nie program DLT.
• Tlen nie zawsze łagodzi duszność lepiej niż zwykłe powietrze, gdy poziom tlenu we krwi nie jest za niski. 
• Pieniędzy na zakup sprzętu na własność można szukać w PFRON, przez PCPR oraz w MOPS. Wniosek składa się przed zakupem.
• Wypożyczalnie fundacyjne i prywatne to dobre rozwiązanie, gdy sprzęt jest potrzebny natychmiast, a formalności trwają.
• Pamiętaj o ukrytych kosztach: prąd dla koncentratora, akcesoria, środki chłonne, ewentualny serwis przy najmie prywatnym.

Wielu opiekunów kupuje łóżko rehabilitacyjne za kilka tysięcy złotych, w pośpiechu, tuż po pogorszeniu stanu bliskiej osoby. Tymczasem hospicjum domowe może bezpłatnie wypożyczyć część sprzętu potrzebnego choremu, a w wielu miejscach pomaga też zdobyć łóżko. W tym tekście pokazujemy, kiedy sprzęt może być darmowy, a kiedy koszty spadają na rodzinę.

NFZ nie refunduje łóżka rehabilitacyjnego. 

Zaświadczenie wystawione przez lekarza nie uruchamia pieniędzy z Funduszu na łóżko rehabilitacyjne, manualne czy elektryczne, ta pozycja nie figuruje w wykazie wyrobów medycznych refundowanych przez NFZ. Zasady tego wykazu określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 29 maja 2017 roku. Łóżka po prostu w nim nie ma. NFZ nie rozróżnia przy tym zakupu i wypożyczenia, ani jedno, ani drugie nie jest dofinansowane z tego źródła.

Ale dokument od lekarza przyda się w innym miejscu: przy wnioskach do PFRON, PCPR lub MOPS. To ważne, bo wiele rodzin dowiaduje się o tym dopiero przy okienku, gdy formalności już się toczą.

Hospicjum domowe: najkrótsza droga do darmowego sprzętu

Hospicjum domowe to rozwiązanie, o którego istnieniu  wiele osób nie zdaje sobie sprawy. Opieka paliatywna i hospicyjna w ramach NFZ jest bezpłatna. Dotyczy to także hospicjum domowego, czyli opieki w mieszkaniu chorego.

Hospicjum domowe użycza sprzętu za darmo, na czas opieki. Na liście z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 29 października 2013 roku znajdują się między innymi: koncentrator tlenu, ssak elektryczny, inhalator, pompa infuzyjna, kule, laski, balkoniki, chodziki i wózki inwalidzkie. W praktyce zespoły hospicjów uzupełniają ją często o łóżko elektryczne i materac przeciwodleżynowy.

Skierowanie do hospicjum domowego wystawia każdy lekarz przyjmujący w ramach NFZ. Może to być onkolog prowadzący lub lekarz rodzinny, można je uzyskać także przy wypisie ze szpitala. Warunkiem jest rozpoznanie choroby nieuleczalnej, postępującej i nierokującej wyleczenia. Na przyjęcie czeka się zwykle od kilku dni do kilku tygodni.

Pracownicy hospicjum dostarcza sprzęt, montują go i odbierają po zakończeniu opieki, a rodzina dostaje instrukcję obsługi. Po stronie bliskich zostają zwykle kwestie związane z wykupieniem lub odebraniem leków, środków pielęgnacyjnych i chłonnych.

Warto pamiętać o jednym znaczącym ograniczeniu. Hospicjum domowe dla dorosłych wyklucza jednoczesne korzystanie z pielęgniarskiej opieki długoterminowej i rehabilitacji domowej na NFZ. 

Koncentrator tlenu: dlaczego onkologia idzie inną ścieżką

Istnieje osobny program NFZ o nazwie domowe leczenie tlenem (DLT). Prowadzą go poradnie pulmonologiczne. Pacjenta kwalifikuje pulmonolog na podstawie gazometrii, czyli badania stężenia gazów we krwi tętniczej. Problem w tym, że ten program powstał z myślą o nienowotworowych chorobach płuc. Chodzi głównie o przewlekłą niewydolność oddechową, na przykład w zaawansowanej POChP (Przewlekłej Obturacyjnej Chorobie Płuc). Świadomość tej sytuacji oszczędza tygodnie krążenia między poradniami.

U osoby z zaawansowaną chorobą nowotworową praktyczną ścieżką ponownie bywa hospicjum domowe, gdzie tlenoterapia może być częścią całościowej opieki paliatywnej. 

Czy tlen naprawdę łagodzi duszność? Co pokazują badania

Przy okazji warto zadać pytanie czy podawanie tlenu przynosi fizyczną ulgę choremu? Odpowiedź może być zaskakująca, tym bardziej, że odczucie duszności w zaawansowanej chorobie to powszechne i przerażające doświadczenie. Pierwsza reakcja to “potrzebny jest tlen”, ale nauka pokazuje obraz bardziej złożony.

Zespół dr Amy Abernethy opublikował w 2010 roku w czasopiśmie „Lancet” wyniki badania, w którym wzięło udział 239 osób z chorobą ograniczającą życie i uporczywą dusznością. Ważna uwaga: ich stężenie tlenu we krwi nie było krytycznie niskie.

Połowa pacjentów dostawała tlen przez wąsy tlenowe (kaniule donosowe). Druga połowa tą samą drogą dostawała zwykłe powietrze. Nikt nie wiedział, co rzeczywiście wdycha. Wynik? Obie grupy odczuły podobną ulgę. Tlen nie okazał się skuteczniejszy niż powietrze z pokoju.

Co to oznacza dla chorego i jego opiekunów? Gdy stężenie tlenu we krwi nie jest bardzo niskie, część ulgi bierze się z samego przepływu powietrza, a nie z podawania tlenu. To może zmniejszać presję, że brak koncentratora „na już” musi oznaczać cierpienie. Można zastosować tu proste rozwiązanie, które przyniesie choremu realną ulgę – wentylatorek skierowany na twarz również zmniejsza poczucie duszności (badania zespołu dr Sary Galbraith z 2010 roku). Chłodny strumień na policzki i nos działa kojąco.

Potwierdzają to zalecenia Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ESMO) dotyczące duszności w chorobie nowotworowe. Zespół dr Davida Hui  w 2020 roku jako kluczowe metody łagodzenia problemów z oddychaniem – poza stosowaniem leków – wskazał: użycie wentylatorów, stosowanie technik oddechowych, sprzęt pomagający w poruszaniu się i rehabilitację oddechową. Stosowanie tlen uznano, za metodę, którą „można rozważać”.

Ważne zastrzeżenie – u osób z faktycznie niskim poziomem tlenu we krwi tlenoterapia przynosi realną ulgę. Oceny zawsze indywidualnie dokonuje lekarz.

Materac przeciwodleżynowy: na liście NFZ 

Materac przeciwodleżynowy (materac zmiennociśnieniowy z pompą, z wyłączeniem materacy piankowych) znajduje się w wykazie wyrobów medycznych, które NFZ refunduje w ramach określonego limitu. Limit finansowania wynosi 250,- PLN dla konstrukcji bąbelkowej albo 400,- PLN dla konstrukcji rurowej, a udział własny pacjenta w limicie to 30%. .

Zlecenie wystawia uprawniony lekarz, w wielu przypadkach może to być lekarz rodzinny. Od 2020 roku ma ono formę elektroniczną (e-zlecenie) a do realizacji wystarczy numer zlecenia (kod) i PESEL.

Refundacja najczęściej bywa częściowa. Jeśli cena wybranego modelu przekracza limit, różnicę dopłaca pacjent. Sprzęt odbiera się w sklepie medycznym (również internetowym), który ma podpisaną umowę z NFZ.

Wskazówka logistyczna – osoby objęte hospicjum domowym często dostają materac od zespołu hospicyjnego. Wtedy osobne zlecenie NFZ jest zbędne. Warto o to zapytać od razu przy przyjęciu do hospicjum.

PFRON, PCPR i MOPS: dofinansowanie sprzętu na własność

Istnieje ścieżka wsparcia, która sprawdza się w sytuacji, gdy sprzęt ma zostać na dłużej i na własność. Skoro NFZ nie dofinansowuje łóżka, pieniądze można próbować pozyskać z PFRON (Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych). Wniosek składa się za pośrednictwem PCPR, czyli Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie.

Do złożenia wniosku potrzebne jest ważne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Liczy się też kryterium dochodowe oraz wkład własny. Progi dochodu odnoszą się do przeciętnego wynagrodzenia i różnią się dla osoby samotnej i dla rodziny. Decyzja zależy od oceny wniosku i dostępności środków w danym powiecie. Czas oczekiwania to zwykle od kilkunastu dni do kilku tygodni

Należy pamiętać, że to dofinansowanie, a nie zwrot wydatków po fakcie. Wniosek składa się przed zakupem, nie po nimi.

Osobną furtką finansową otwiera MOPS, czyli pomoc społeczna udzielana w ramach gminy. Ma ona zastosowanie w przypadku trudnej sytuacji materialnej chorego i jego rodziny.

Wypożyczalnie fundacyjne i prywatne: gdy sprzęt jest potrzebny „na już”

Bywa, że stan chorego pogarsza się z dnia na dzień. Procedura skierowania do hospicjum dopiero się zaczęła, a decyzja PFRON jeszcze nie zapadła. Wtedy ratunkiem bywa wypożyczalnia.

Wypożyczalnie prowadzą fundacje, stowarzyszenia i również część hospicjów, a także firmy komercyjne. Część organizacji charytatywnych użycza sprzętu bezpłatnie lub za symboliczną kaucję. Dobry dostawca zapewnia wsparcie techniczne całą dobę. Warto sprawdzać ich dostępność lokalnie: w hospicjum, w parafii, w fundacjach onkologicznych.

Wypożyczenie ma jedną poważną zaletę finansową – łóżko czy koncentrator na tydzień lub miesiąc kosztuje znacznie mniej niż zakup. Nowy koncentrator stacjonarny to wydatek rzędu kilku tysięcy złotych, a modelu przenośnego nawet kilkunastu. Miesięczny najem zamyka się zwykle w kilkuset złotych.

To rozwiązanie sprawdza się też gdy sprzęt jest potrzebny na krótko, np. w okresie rekonwalescencji po zabiegu. Wtedy krótkoterminowy najem oszczędza pieniądze i miejsce w domu.

Ukryte koszty, o których rzadko się mówi

Kilka wydatków może zaskoczyć rodzinę chorego już po zainstalowaniu sprzętu. Warto o nich wiedzieć wcześniej.

1. Prąd – koncentrator stacjonarny pracuje właściwie bez przerwy i pobiera energię non stop. Rachunek potrafi wyraźnie wzrosnąć, a  NFZ nie pokrywa kosztów prądu. Część gmin oferuje dodatek energetyczny, a MOPS w określonych sytuacjach bywa dodatkowym źródłem wsparcia.
2. Drobne – akcesoria i materiały. Wąsy tlenowe, maski, woda do nawilżacza, pokrowce na materac, środki chłonne i pielęgnacyjne. Pojedynczo są tanie, w skali miesiąca razem dają zauważalną sumę.
3. Trzeci – transport i serwis. Przy sprzęcie z NFZ czy z hospicjum dostawa i przeglądy zwykle są zapewnione. Przy najmie prywatnym warto zapytać, czy serwis i wymiana w razie awarii mieszczą się w cenie.

Konkretne kroki

• Poproś lekarza prowadzącego, onkologa lub lekarza rodzinnego, o skierowanie do hospicjum domowego. Ten dokument otwiera dostęp do  bezpłatnego łóżka, koncentratora tlenu i ssaka. Łóżka rehabilitacyjne i materace odleżynowe bywają dostępne bezpłatnie części hospicjów lub wypożyczalni. 
• Przy przyjęciu do hospicjum wymień od razu wszystkie potrzeby: duszność, ryzyko odleżyn, trudność w przełykaniu, problem z poruszaniem. Pracownicy dobiotą właściwy sprzęt do stanu chorego.
• Na czas oczekiwania rozważ wypożyczalnię fundacyjną lub prywatną. Zapytaj w hospicjum, parafii i fundacjach onkologicznych o darmowe lub tanie użyczenie łóżka.
• Jeśli sprzęt ma być na własność, złóż wniosek do PFRON przez PCPR przed zakupem. Potrzebujesz do tego orzeczenia o niepełnosprawności i zaświadczenie o dochodach. Faktura kupiona wcześniej zwykle przepada.
• Na materac przeciwodleżynowy poproś o e-zlecenie NFZ. Zrealizujesz je w sklepie medycznym z umową z NFZ, mając numer zlecenia i PESEL.
• Przy duszności spróbuj skierować strumień z małego wentylatora na twarz chorego. To prosty sposób na chwilową ulgę, zanim zadziała leczenie.
• Jeśli używasz koncentratora tlenu ustaw go w przewiewnym miejscu, z dala od ognia i papierosów. 
• Sprawdź, czy dostawca sprzętu zapewnia całodobowy serwis.
• Zapytaj w MOPS o  aktualne formy wsparcia w kosztach energii, jeśli rachunek za prąd rośnie przez całodobową pracę koncentratora.

Treści na portalu FaqRak mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani prawnej. W sprawach zdrowia decyzje podejmuje lekarz, a szczegóły dofinansowań potwierdza właściwy oddział NFZ, PCPR lub MOPS.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 30.09.2026

Bibliografia

1. Abernethy AP, McDonald CF, Frith PA, Clark K, Herndon JE II, Marcello J, et al. Effect of palliative oxygen versus room air in relief of breathlessness in patients with refractory dyspnoea: a double-blind, randomised controlled trial. Lancet. 2010;376(9743):784–793. doi:10.1016/S0140-6736(10)61115-4.

2. Hui D, Maddocks M, Johnson MJ, et al. Management of breathlessness in patients with cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines. ESMO Open. 2020;5(6):e001038. doi:10.1136/esmoopen-2020-001038.

3. Galbraith S, Fagan P, Perkins P, Lynch A, Booth S. Does the use of a handheld fan improve chronic dyspnea? A randomized, controlled, crossover trial. Journal of Pain and Symptom Management. 2010;39(5):831–838. doi:10.1016/j.jpainsymman.2009.09.024.

4. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 grudnia 2021 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej. Dz.U. 2022 poz. 262.

5. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 16 czerwca 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie. Dz.U. 2025 poz. 1038.

6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 października 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie. Dz.U. 2023 poz. 2461.