W pigułce
- Zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne to dokument, od którego zaczyna się każda refundacja.
- Zlecenie głównie ma formę elektroniczną (system eZWM). Od 2020 roku nie potwierdza się go w oddziale NFZ i może mieć ważność do 12 miesięcy.
- Zlecenie wystawi nie tylko onkolog – także lekarz POZ, wybrani specjaliści, a często pielęgniarka, położna lub felczer.
- Zlecone wyroby odbiera się w sklepie medycznym lub aptece z umową z NFZ.
- Peruka: limit 350,- PLN, osoba dorosła dopłaca 10%; prawo do refundacji raz na 12 miesięcy.
- Proteza piersi: 350,- PLN (jednowarstwowa) lub 450,- PLN (dwuwarstwowa), raz na 2 lata. Biustonosz: 120,- PLN raz na rok.
- Stomia: 450,- PLN/mc (kolostomia, ileostomia), 530,- PLN/mc (urostomia), akcesoria 120,- PLN/mc. Pierwszy miesiąc – podwójny limit na start.
- Uwaga: niewykorzystany limit stomijny za dany miesiąc przepada.
- Gdy limit jest za niski: PFRON, zwiększony limit przy orzeczeniu o niepełnosprawności, wsparcie fundacji.
Jeden dokument otwiera dostęp do peruki, worków stomijnych czy protezy piersi, to zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne. Bez niego NFZ niczego nie dopłaci, z nim – część kosztów spada z barków pacjenta na Fundusz.
Zlecenie na wyroby medyczne – papier, od którego wszystko się zaczyna
Zlecenie to podstawowy dokument w całym systemie, działa jak recepta, tylko dotyczy sprzętu, a nie na leków. Lekarz (lub inna uprawniona osoba) wpisuje w nim kod wyrobu i rodzaj choroby. Peruka, worek stomijny czy proteza piersi mają swoje odpowiednie oznaczenia.
Od 2020 roku zlecenie ma formę elektroniczną i funkcjonuje w systemie eZWM – elektroniczne Zlecenia na Wyroby Medyczne. Procedura jest taka sama, jak w wypadku wystawiania recept: pacjent dostaje numer zlecenia (13-cyfrowy numer podzielony myślnikami) oraz kod dostępu (4 cyfrowy PIN), który lekarz może wydrukować, można otrzymać go także SMS-em lub e-mailem. Do realizacji zlecenia potrzebny jest również podanie numeru PESEL.
Ważna informacja: takiego zlecenia nie trzeba już potwierdzać w oddziale NFZ – system robi to automatycznie.
Zlecenie zachowuje ważność przez 12 miesięcy od daty wystawienia. Warto sprawdzić tę datę od razu, bo termin biegnie od dnia wypisania, nie od dnia odbioru sprzętu.
Kto może wystawić zlecenie – nie tylko onkolog
Wielu pacjentów czeka na kolejną wizytę u onkologa, choć nie musi. Krąg uprawnionych osób do wystawienia zlecenia jest szerszy. To realnie skraca oczekiwanie na sprzęt.
Zlecenie na perukę wystawi lekarz rodzinny(POZ), a także specjaliści: onkolog kliniczny, dermatolog, hematolog, chirurg, ginekolog onkologiczny lub radioterapeuta. Na sprzęt stomijny zlecenie wypisze m.in. chirurg, onkolog, urolog albo lekarz rehabilitacji. Pomóc może również pielęgniarka, położna lub felczer – zgodnie z zakresem swoich uprawnień.
Gdzie zrealizować zlecenie – sklep lub apteka z umową z NFZ
Samo zlecenie to dopiero połowa drogi. Wyrób, na który jest wypisane zlecenie odbiera się w konkretnym punkcie, który musi mieć podpisaną umowę z NFZ na realizację zleceń. Mogą to być sklepy medyczne, wybrane apteki stacjonarne lub internetowe, listę punktów można znaleźć w wyszukiwarce na stronie NFZ (https://aplikacje.nfz.gov.pl/umowy/Provider/Search).
Przy odbiorze nie płaci się całości z góry, by potem czekać na zwrot. NFZ pokrywa niejako swoją część od razu, na miejscu, a pacjent dopłaca tylko różnicę.
Wiele sklepów medycznych pomaga dopełnić formalności na miejscu, krok po kroku, Część firm – sklepy i apteki internetowe – realizują zlecenia z dostawą do domu.
Peruka – limit 350 zł i prawo do refundacji raz w roku
Utrata włosów rzadko bywa „tylko” sprawą wyglądu, dla części pacjentek to jeden z najtrudniejszych skutków leczenia, mający daleko idące skutki psychologiczne.
Przegląd badań zespołu Julie Lemieux z 2008 roku (opublikowanych w czasopiśmie Psycho-Oncology) zebrał dane z wielu prac. Wnioski były jasne, chociaż spodziewane: wyłysienie po chemioterapii obniża samoocenę, nasila lęk i utrudnia funkcjonowanie społeczne. Późniejsza praca zespołu Eun Kyung Choi (SKKU – Sung Kyun Kwan University) z 2014 roku pokazało związek między stresem po utracie włosów a gorszym obrazem własnego ciała, słabszym samopoczuciem psychospołecznym i objawami depresji.
Oznacza to w praktyce, że emocje wokół dobrania i noszenia peruki nie są przesadą ani próżnością. To opisane, policzalne zjawisko: peruka bywa realnym narzędziem powrotu do psychicznej równowagi i budowania na nowo poczucia własnej wartości.
NFZ refunduje perukę z limitem 350,- PLN. Dorosły dopłaca 10% tej kwoty, czyli Fundusz pokrywa ok. 315,- PLN. Co ważne, dzieci do 18. roku życia mają pełną refundację limitu. Jeśli peruka kosztuje więcej niż 350 zł, różnicę dopłaca pacjent. Refundacja obejmuje peruki syntetyczne i z włosów naturalnych.
Prawo do refundacji peruki przysługuje raz na 12 miesięcy.
Proteza piersi i biustonosz po mastektomii – limity i częstotliwość
Po amputacji piersi pierwszym krokiem bywa proteza zewnętrzna, która nie wymaga kolejnej operacji. Pomaga odzyskać poczucie symetrii ciała i komfort ubierania się. Dobrze dopasowana proteza nie uwiera i nie przesuwa się pod ubraniem.
NFZ rozróżnia dwa rodzaje protez: jednowarstwowa ma limit ceny 350,- PLN, proteza dwuwarstwowa (silikonowa, lepiej naśladująca wagę, kształt i miękkość naturalnej piersij) – ma limit 450,- PLN. Pacjentka dopłaca 10% kwoty limitu.
Prawo do refundowanej protezy piersi przysługuje raz na 2 lata. Organizacje pacjenckie, od lat wskazują, że ten okres bywa zbyt długi, ponieważ po leczeniu zmienia się waga piersi, a proteza przestaje pasować.
Refundowany jest również biustonosz do protezy – tu limit wynosi 120,- PLN i przysługuje raz na rok. Dla niektórych pacjentek dostępne są również gorsety i pasy kompresyjne, przy określonych wskazaniach po operacji.
Sprzęt stomijny – limity miesięczne i pułapka “utraty” miesiąca
Stomia zasadniczo zmienia codzienne życie pacjenta, ale daje się z nią normalnie żyć. W tym wypadku kluczowy jest sprawny, comiesięczny dostęp do sprzętu.
W skrócie – stomia to chirurgiczne wyłonione na brzuch ujście jelita lub układu moczowego. Gdy naturalna droga jest zablokowana, usunięta lub wymaga odciążenia umożliwia wydalanie kału lub moczu do specjalnego worka, który przykleja się na brzuchu. Worki i płytki odpowiadający za szczelne przyleganie worka trzeba regularnie wymieniać, by chronić skórę. Główne rodzaje stomii to:
- Kolostomia – wyprowadzenie części jelita grubego (tzw. sztuczny odbyt).
- Ileostomia – wyprowadzenie części jelita cienkiego.
- Urostomia – wyprowadzenie moczowodów (omijające chory pęcherz moczowy
Limity miesięczne, refundowane w 100%, wyglądają następująco: kolostomia i ileostomia – 450,- PLN na miesiąc, urostomia – 530,- PLN na miesiąc. Zaraz po operacji przysługują podwójne limity na pierwszy miesiąc. Do tego dochodzi osobny limit na akcesoria (pasty, pudry, pierścienie), który wynosi 120,- PLN i jest jest refundowany w 80%.
Zlecenie na sprzęt stomijny można wystawić maksymalnie na 12 miesięcy i można je realizować w cyklach miesięcznych lub jednorazowo – odbierając zapas nawet na 6 miesięcy do przodu. Trzeba pilnować terminów uważać, żeby nie wpaść w formalną “pułapkę” bo niewykorzystany limit miesięczny przepada. Sprzętu za miniony miesiąc nie da się odebrać później, dlatego najlepiej zaopatrzenie odbierać regularnie.
Na początku trudności z obsługą sprzętu stomijnego są naturalne, na opanowanie tych umiejętności potrzeba zwykle około 3 miesięcy. Ale ta edukacja w samoopiece nad stomią jest bardzo opłacalna, bo zdecydowanie poprawia jakość życia i sprawność w pielęgnacji (za przeglądem badań z 2023 roku, baza PubMed – PMID 36952366,). W pierwszym okresie warto też poprosić o kontakt z pielęgniarką stomijną.
Inne wyroby medyczne refundowane po leczeniu
Refundacja sięga dalej niż tylko peruka i stomia. Po leczeniu onkologicznym przydatne bywają też inne wyroby, bywa, że część pacjentów po prostu o nich nie wie.
Na zlecenie NFZ dostępne są m.in. pieluchomajtki i wyroby chłonne, przy nietrzymaniu moczu lub stolca. Miesięczne limity i zasady przyznawania zależą od wskazania medycznego.
Refundowane bywają też cewniki, sprzęt do żywienia dojelitowego oraz rurki tracheostomijne. To wsparcie istotne np. po leczeniu nowotworów głowy, szyi czy układu moczowego.
Osobna refundowana grupa to sprzęt ortopedyczny i rehabilitacyjny: kule, balkoniki, wózki, materace przeciwodleżynowe.
Gdy limit nie wystarcza – PFRON, orzeczenie i wsparcie fundacji
Limity NFZ często nie pokrywają realnych kosztów, dobra peruka z naturalnych włosów potrafi kosztować kilka tysięcy złotych. Istnieją jednak dodatkowe ścieżki pozyskania środków.
Pierwsza to PFRON (Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych). Dofinansowanie do sprzętu z PFRON można otrzymać przez PCPR (Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie) lub MOPS (Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej) w swoim powiecie. Wymaga to zwykle wcześniejszego uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności.
Kolejna ścieżka podwyższenia limitu dotyczy stomii. Osoba z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może mieć prawo do zwiększonego limitu, ale nie działa to automatycznie w każdej sytuacji. Lekarz lub inna osoba wystawiająca zlecenie musi ocenić wskazania medyczne i wpisać dane orzeczenia i odpowiednie uzasadnienie.
Osoba z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może mieć dodatkowe uprawnienia przy wybranych wyrobach medycznych,
Inna możliwość to fundacje i organizacje pacjenckie. Część z nich pomaga finansowo lub wypożycza sprzęt, działają tak np. fundacje stomijne czy lokalne kluby „Amazonek”.
Konkretne kroki
- Zacznij od jednej wizyty po zlecenie. Umów się do lekarza POZ lub specjalisty i poproś o zlecenie na konkretny wyrób (np. perukę, sprzęt stomijny). Zapytaj wprost o kod wyrobu.
- Zapisz numer zlecenia i PIN. Zachowaj SMS lub e-mail. Do realizacji potrzebny będzie numer zlecenia oraz PESEL.
- Sprawdź datę wystawienia. Od tej daty biegnie 12 miesięcy ważności. Pomocne bywa zapisanie jej w telefonie z przypomnieniem.
- Znajdź punkt z umową z NFZ. Skorzystaj z wyszukiwarki na stronie NFZ. Rozważ sklep z dostawą do domu, jeśli brakuje sił na dojazd.
- Przy stomii ustaw stały rytm odbioru. Część pacjentów odbiera sprzęt w pierwszych dniach każdego miesiąca. To chroni przed utratą limitu.
- Poproś o kontakt z pielęgniarką stomijną. Możesz zapytać o to na oddziale lub w poradni. To wsparcie potwierdzone w badaniach.
- Złóż wniosek do PFRON, gdy limit nie wystarcza. Skontaktuj się z PCPR lub MOPS w swoim powiecie. Zapytaj o dofinansowanie do sprzętu.
- Rozważ kontakt z fundacją. Organizacje takie jak Alivia czy fundacje stomijne pomagają finansowo i informacyjnie.
Autor: Redakcja FAQRAK
Data aktualizacji: 01.10.2026
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Limity, kody i zasady refundacji bywają zmieniane. Aktualne informacje warto potwierdzić u lekarza prowadzącego, w punkcie z umową z NFZ lub na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia.
Bibliografia
• Lemieux J., Maunsell E., Provencher L. (2008). Chemotherapy-induced alopecia and effects on quality of life among women with breast cancer: a literature review. Psycho-Oncology, 17(4), 317–328. DOI: 10.1002/pon.1245.
• Choi E.K., Kim I.R., Chang O., Kang D., Nam S.J., Lee J.E., Lee S.K., Im Y.H., Park Y.H., Yang J.H., Cho J. (2014). Impact of chemotherapy-induced alopecia distress on body image, psychosocial well-being, and depression in breast cancer patients. Psycho-Oncology, 23(10), 1103–1110. DOI: 10.1002/pon.3531. PMID: 24752998.
• The impact of stoma management education on the self-care abilities of individuals with an intestinal stoma: a systematic review and meta-analysis. (2023). PubMed: PMID 36952366.
• Narodowy Fundusz Zdrowia. Zasady wystawiania, potwierdzania i realizacji zleceń na wyroby medyczne oraz informacje o systemie eZWM. Strona informacyjna NFZ; dostęp: 1.07.2026.
• Narodowy Fundusz Zdrowia. Wyszukiwarka punktów realizujących zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne. Dostęp: 1.07.2026.
• Minister Zdrowia. Rozporządzenie z dnia 27 października 2022 r. w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz.U. 2022 poz. 2319, z późn. zm.).
• Minister Zdrowia. Rozporządzenie z dnia 13 października 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz.U. 2023 poz. 2461).
