Konsylium przy nawrocie raka: ponowna ocena planu leczenia, prawa pacjenta i procedura KSO

W pigułce

• Konsylium to zespół specjalistów medycznych oceniających wspólnie Twój przypadek.
• Przy nawrocie guz mógł się zmienić, poprzedni plan leczenianie musi pasować do nowej sytuacji.
• Ponowna (druga) ocena to nie brak zaufania do lekarza, tylko dopasowanie planu leczenia do możliwej nowej wersji choroby.
• Masz prawo żądać konsylium lub opinii innego lekarza (artykuł 6 Ustawy o prawach pacjenta).
• Prośba o konsylium i ewentualna odmowa trafiają do dokumentacji medycznej.
• Krajowa Sieć Onkologiczna umożliwia e-konsylium między ośrodkami i przydziela pacjentowi koordynatora.
• Kartę DiLO można wydać ponownie przy nawrocie choroby.
• Do drugiej opinii przydaje się kopia dokumentacji medycznej i preparaty histopatologiczne.
• Wsparcie prawne znajdziesz u Rzecznika Praw Pacjenta, infolinia 800 190 590.

Usłyszenie diagnozy o nawrocie nowotworu może wywołać pytanie: Czy dotychczasowy plan leczenia jest optymalny w mojej obecnej sytuacji? Dążenie do weryfikacji terapii lub prośba o zwołanie rozszerzonego zespołu medycznego nie są wyrazem braku zaufania do lekarza prowadzącego. Ponowna ocena przypadku przy zmianie dynamiki choroby stanowi standardową i uzasadnioną medycznie procedurę.

Czym jest konsylium onkologiczne (MDT)?

Konsylium onkologiczne – określane jako zespół wielodyscyplinarny (ang. Multidisciplinary Team – MDT) – to formalne posiedzenie specjalistów z różnych dziedzin medycyny, których celem jest zbiorcza ocena stanu zdrowia pacjenta i ustalenie spersonalizowanego planu diagnostyki i terapii.

W skład standardowego konsylium onkologicznego wchodzą:

• Onkolog kliniczny (specjalista od leczenia systemowego: chemioterapii, immunoterapii, leków celowanych),
• Chirurg onkologiczny,
• Radioterapeuta,
• Radiolog (specjalista diagnostyki obrazowej).

W zależności od stopnia skomplikowania przypadku do zespołu dołączają również: patomorfolog, klinicysta danej narządowej specyfiki (np. urolog, ginekolog, pulmonolog), psychoonkolog oraz koordynator onkologiczny.

Dowody naukowe na skuteczność opieki wielodyscyplinarnej

Wieloośrodkowe badania kliniczne potwierdzają, że decyzje podejmowane zespołowo przekładają się bezpośrednio na wskaźniki przeżywalności oraz trafność diagnozy:

• Studiów zespołu dr. S. Freytaga i wsp. (BMC Cancer, 2020): Retrospektywna analiza wykazała zależność – pacjenci z chorobą nowotworową, których przypadek był omawiany na konsylium wielodyscyplinarnym co najmniej trzykrotnie na różnych etapach leczenia, osiągali wyższe wskaźniki przeżycia całkowitego (Overall Survival – OS) w porównaniu z pacjentami prowadzonymi bez regularnych zespołowych konsultacji.

Z tego powodu kluczowe międzynarodowe towarzystwa naukowe: ASCO (American Society of Clinical Oncology), ESMO (European Society for Medical Oncology) oraz NCCN (National Comprehensive Cancer Network) – wskazują, że podejście wielodyscyplinarne powinno być stałym elementem współczesnej onkologii a zespoły MDT stanowić podstawowy filar bezpiecznego i skutecznego leczenia onkologicznego.

Dlaczego nawrót choroby wymaga ponownej oceny?

Biologiczna charakterystyka nowotworu w momencie nawrotu różni się od stanu z pierwszej diagnozy. Zjawisko to nosi nazwę ewolucji klonicznej (ang. clonal evolution). 

Komórki nowotworowe zmieniają się w czasie. Po wcześniejszym leczeniu, subklony komórek, które przetrwały, potrafią wykształcić oporność na leki, które kiedyś działały. Czasem pojawiają się w nich nowe zmiany genetyczne, których wcześniej nie było.

Oznacza to, że schemat leczenia zastosowany poprzednio może być obecnie nieskuteczny. Dodatkowo od czasu pierwszej diagnozy na rynku medycznym mogły pojawić się nowe leki celowane, immunoterapie czy zmienione programy lekowe NFZ, które otwierają zupełnie nowe możliwości terapeutyczne.

Dlatego ponowna ocena przy nawrocie to nie kwestionowanie poprzednich decyzji, tylko dopasowanie planu leczenia do sytuacji, która się zmieniła.

Kiedy ponowna ocena planu bywa szczególnie zasadna

Ponowne zwołanie konsylium lub skierowanie sprawy do weryfikacji jest celowe m.in. w następujących sytuacjach klinicznych:

• Doszło do progresji (postępu) choroby pomimo stosowania dotychczasowej terapii systemowej.
• W badaniach obrazowych (TK, MRI, PET-CT) pojawiły się nowe, odległe ogniska przerzutowe.
• Od momentu zakończenia pierwszego leczenia minął znaczny okres (wiedza medyczna i programy lekowe zmieniły się i zostały zaktualizowane).
• Rozważana jest wyspowa, inwazyjna procedura lecznicza (np. kolejna rozległa operacja chirurgiczna lub ponowne napromienianie).
• Diagnoza dotyczy nowotworu rzadkiego lub o nietypowym przebiegu biologicznym.
• Pacjent ma wątpliwości dotyczące celów proponowanego leczenia (np. leczenie radykalne vs. leczenie paliatywne).

Ostatni punkt jest bardzo ważny – zrozumienie własnego planu leczenia to część dobrej opieki. Nie zawsze też istnieje jedna „słuszna” droga. Czasem chodzi o wybór między opcją bardziej agresywną a łagodniejszą. 

Ponowne badanie tkanki (re-biopsja) i badania molekularne

Przy nawrocie choroby standardem postępowania staje się ponowne pobranie materiału tkankowego (re-biopsja) w celu wykonania nowych badań. Guz mógł się zmienić a nowa próbka pokazuje jego aktualny profil, a nie ten sprzed lat.

Coraz częściej materiał trafia też do analizy molekularnej. Sprawdza się w niej konkretne  mutacje genetyczne w komórkach nowotworowych (np. mutacje w genach EGFR, ALK, BRCA1/2, KRAS, BRAF czy ekspresja białka PD-L1). Do analizy takich przypadków powołuje się Konsylium Molekularne (ang. Molecular Tumor Board – MTB) – wyspecjalizowany zespół złożony z onkologów, genetyków klinicznych, biologów molekularnych i patomorfologów.

Przełomowe badanie oceniające skuteczność dedykowanych konsyliów molekularnych – Badania Shiyun Kato i wsp. (Nature Communications, 2020) – wykazuje, że pacjenci z zaawansowanym nowotworem, u których plan leczenia precyzyjnie dopasowano na podstawie profilowania genomicznego oceniającego tzw. indeks dopasowania (ang. matching score), uzyskiwali istotnie wyższy wskaźnik odpowiedzi na leczenie oraz wydłużenie czasu wolnego od progresji choroby (PFS) w porównaniu do terapii standardowych.

Dlatego przy nawrocie warto zapytać lekarza prowadzącego, czy powtórzenie badania tkanki i sprawdzenie profilu molekularnego może otworzyć nowe opcje leczenia celowego. Nie w każdym przypadku się to sprawdzi, ale u części chorych może być przełomem.

Prawne podstawy prawa do konsylium i drugiej opinii

W polskim systemie prawnym uprawnienia pacjenta w tym zakresie reguluje “Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta”, a dokładnie artykuł art. 6 ust. 3 ust. 6 ustawy:

• Pacjent ma prawo żądać, aby lekarz udzielający mu świadczeń zdrowotnych zasięgnął opinii innego lekarza lub zwołał konsylium lekarskie.

Lekarz może odmówić zwołania konsylium lub zasięgnięcia opinii tylko wtedy, gdy uzna żądanie za bezprzedmiotowe (bezzasadne). Zgodnie z prawem lekarz ma jednak obowiązek odnotować zarówno żądanie pacjenta, jak i zwięzłe uzasadnienie odmowy w dokumentacji medycznej.

Konsultacja w innym, niezależnym ośrodku onkologicznym jest odrębną procedurą. To nie to samo co konsylium w Twoim szpitalu. Każdy pacjent ma prawo do pobrania kopii swojej dokumentacji medycznej i skonsultowania jej z dowolnym innym specjalistą.

Realizacja opieki w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej (KSO)

Od 1 kwietnia 2025 roku w Polsce działa Krajowa Sieć Onkologiczna (KSO), która wprowadza jednolite standardy organizacji konsyliów w całym kraju.

Szpitale dzielą się w niej na poziomy: SOLO I, SOLO II i SOLO III. Najprościej mówiąc, im wyższy poziom, tym szerszy zakres terapii w jednym miejscu.

Kluczowe jest to, że ośrodek niższego poziomu nie działa w pojedynkę. Dzięki wprowadzeniu procedury e-konsylium (konsylium zdalnego), jeżeli placówka niższego stopnia (np. SOLO I) nie posiada wysoce wyspecjalizowanego zespołu w danej rzadkiej jednostce chorobowej, ma prawny obowiązek przeprowadzania konsultacji ze specjalistami z ośrodka wyższego stopnia (SOLO III) drogą telemedyczną. 

Eliminowało to konieczność fizycznego podróżowania chorego do odległych ośrodków akademickich na etapie ustalania samego planu leczenia.

W KSO każdy pacjent ma też Koordynatora Onkologicznego, który umawia badania, pilnuje terminów, przygotowuje Cię do konsylium, tłumaczy decyzje zespołu i odpowiada na pytania – jego numer bywa wpisany do karty DiLO.

Należy pamiętać, że jeśli choroba wraca po zakończeniu wcześniejszej ścieżki leczenia, warto zapytać lekarza lub koordynatora, czy w Twojej sytuacji można ponownie uruchomić kartę DiLO, co otwiera szybszą ścieżkę do diagnostyki i leczenia.

Jak rozmawiać z lekarzem o ponownej ocenie planu leczenia?

Obawa przed naruszeniem dobrych relacji z lekarzem prowadzącym bywa barierą przed prośbą o konsylium i chęcią weryfikacji planu leczenia.

Pomocne bywa nazwanie wprost swojej intencji, można powiedzieć: „Ufam Panu doktorowi. Zależy mi, żeby przy tej decyzji spojrzało na to kilka osób”.

Zamiast pytać „czy ktoś jeszcze to sprawdzi”, część pacjentów pyta o proces. Na przykład: „Czy mój przypadek będzie omawiany na konsylium?” albo „Czy przy nawrocie warto powtórzyć badanie tkanki?”.

Warto też pytać o alternatywy, np.: „Jakie inne opcje braliście Państwo pod uwagę i dlaczego ta jest najlepsza?” – co może otworzyć rozmowę z lekarzem.

Jeśli pacjent rozważa wystąpienie o drugą opinię, najlepiej poprosić wprost: „Chciałbym skonsultować się jeszcze w innym ośrodku, czy pomoże mi Pan/Pni skompletować dokumentację?”.

Żaden lekarz nie powinien (co nie znaczy, że to się nie zdarza) “obrazić  się” o takie pytania – współpraca zespołowa to dziś standard, a nie wyjątek.

Jak przygotować się do drugiej opinii w innym ośrodku?

Ubiegając się o drugą opinię (np. w innym ośrodku o wyższym stopniu referencyjności), należy przygotować komplet dokumentacji:

Masz prawo do uzyskania kopii, a dotychczasowa placówka ma obowiązek ją udostępnić. Najbardziej przydatne bywają: 

1. Wypisy ze szpitali: karty informacyjne ze wszystkich dotychczasowych hospitalizacji i przebytych procedur chirurgicznych.
2. Badania obrazowe: opisy oraz płyty CD/DVD z badaniami (TK, MRI, PET-CT) – zarówno z okresu pierwszej diagnozy, jak i najnowsze, wykazujące nawrót.
3. Wyniki badań histopatologicznych: oficjalne opisy patomorfologiczne.
4. Bloczki parafinowe i preparaty (szkiełka): pacjent ma prawo wypożyczyć z zakładu patomorfologii, w którym wykonano biopsję lub operację, tzw. preparaty i bloczki parafinowe w celu przekazania ich do ponownej weryfikacji przez patomorfologa z drugiego ośrodka.

Konkretne kroki

Poniżej praktyczna lista działań, do których masz prawo i możesz je podjąć od zaraz: 

• Zapytaj koordynatora o konsylium. Jeśli leczysz się w ramach KSO, masz przypisanego koordynatora. Możesz do niego zadzwonić i zapytać, czy i kiedy Twój przypadek trafi na konsylium wielodyscyplinarne.
• Sformułuj prośbę na piśmie. Możesz złożyć pisemną prośbę (zachowaj kopię z datą) o zwołanie konsylium lub zasięgnięcie opinii innego lekarza. Powołaj się na artykuł 6 Ustawy o prawach pacjenta.
• Skompletuj dokumentację do drugiej opinii. Poproś w rejestracji o kopię dokumentacji medycznej. Przydają się płyty z badań obrazowych, wyniki histopatologii i karty informacyjne.
• Poproś o wypożyczenie preparatów histopatologicznych. Jeśli planujesz konsultację w innym ośrodku, zapytaj o wypożyczenie preparatów lub bloczków parafinowych do ponownej oceny.
• Zapytaj o badanie molekularne. Przy nawrocie warto zapytać, czy w Twoim przypadku zasadna jest re-biopsja i analiza molekularna guza, oraz czy istnieje dostęp do konsylium molekularnego.
• Rozważ kontakt z ośrodkiem referencyjnym. Sprawdź, czy najbliższy ośrodek wyższego poziomu (SOLO III) przyjmuje zgłoszenia na konsylium lub konsultację.
• Znaj swoje wsparcie prawne. Jeśli czujesz, że Twoje prawa nie są respektowane, możesz zwrócić się do Rzecznika Praw Pacjenta. Bezpłatna infolinia RPP to 800 190 590.
• Zapisz swoje pytania przed wizytą. Ewentualna mgła mózgowa, będąca skutkiem leczenia może utrudniać zapamiętywanie. Kartka z kilkoma najważniejszymi pytaniami sprawia, że rozmowa z lekarzem jest efektywniejsza.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 01.10.2026

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Decyzje o diagnostyce i leczeniu, w tym o zwołaniu konsylium czy powtórzeniu badań, warto omówić z lekarzem prowadzącym, który zna Twoją pełną sytuację medyczną.

Bibliografia

· Stefanie Freytag, N. Freytag, et al., Impact of multidisciplinary tumor board presentation on overall survival in patients with cancer, “BMC Cancer” (2020), Vol. 20, art. nr 1024, DOI: 10.1186/s12885-020-07361-7, PMID (PubMed): 32912170

· Burrell R.A., McGranahan N., Bartek J., Swanton C., The causes and consequences of genetic heterogeneity in cancer evolution, „Nature” 2013; 501: 338–345, doi: 10.1038/nature12625.

· Gerlinger M., Rowan A.J., Horswell S. i wsp., Intratumor heterogeneity and branched evolution revealed by multiregion sequencing, „New England Journal of Medicine” 2012; 366: 883–892, doi: 10.1056/NEJMoa1113205.

· Kato S., Kim K.H., Lim H.J. i wsp., Real-world data from a molecular tumor board demonstrates improved outcomes with a precision N-of-One strategy, „Nature Communications” 2020; 11: 4965, doi: 10.1038/s41467-020-18613-3.

· Rzecznik Praw Pacjenta, Prawo do świadczeń zdrowotnych, gov.pl/web/rpp/prawo-do-swiadczen-zdrowotnych, dostęp: 06.07.2026.

· Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz.U. 2024 poz. 581, art. 6.

· Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej, Dz.U. 2023 poz. 650, z późn. zm.

· Ministerstwo Zdrowia, Krajowa Sieć Onkologiczna, gov.pl/web/zdrowie/krajowa-siec-onkologiczna, dostęp: 06.07.2026.