Hospicjum domowe w ramach NFZ jest bezpłatne. Fundusz pokrywa wizyty zespołu i wypożyczenie sprzętu. Leki, pieluchomajtki i część codziennych środków kupuje rodzina.
W pigułce
- Hospicjum domowe na NFZ jest bezpłatne, ale rodzina kupuje leki, pieluchomajtki i środki pielęgnacyjne.
- Skierowanie może wystawić lekarz przy wypisie ze szpitala — pomocne bywa załatwienie go, zanim chory wróci do domu.
- Kwalifikują się wszystkie typy nowotworów (ICD-10: C00–D48) przy chorobie nieuleczalnej i postępującej.
- NFZ pokrywa wizyty zespołu i wypożyczenie sprzętu (łóżko, materac, koncentrator tlenu), bez prawa do kaucji.
- Wizyty pielęgniarskie: nie rzadziej niż 2 razy w tygodniu. Lekarskie: nie rzadziej niż 2 razy w miesiącu. Kontakt telefoniczny — całodobowo.
- Ból nowotworowy można łagodzić.
- Ukryte koszty to m.in. pieluchomajtki, środki pielęgnacyjne, żywienie medyczne, prąd koncentratora i dojazdy.
- Wsparcie finansowe: dodatek/zasiłek pielęgnacyjny, zasiłek opiekuńczy (do 14 dni w roku).
- Hospicjum domowe wymaga obecności opiekuna — dostępna jest opieka wyręczająca dla odpoczynku.
Hospicjum domowe
Hospicjum domowe to forma opieki paliatywnej. Jej celem jest łagodzenie objawów i poprawa komfortu życia w domu, wśród bliskich. Nie jest to leczenie przyczynowe raka. Ta forma opieki jest dostępna przy nawrocie i przy przewlekłej, postępującej chorobie nowotworowej. Kwalifikują się wszystkie typy nowotworów (kody ICD-10 z zakresu C00–D48). Warunkiem jest rozpoznanie choroby nieuleczalnej i postępującej.
Opieka paliatywna, objawowa nie jest „rezygnacją”, tylko realnym elementem leczenia. W badaniu zespołu Jennifer Temel z 2010 roku (opublikowanym w „New England Journal of Medicine”) chorzy z rozsianym rakiem płuca, którzy wcześniej otrzymali opiekę paliatywną, mieli lepszą jakość życia i mniej objawów depresji. W tej konkretnej grupie chorych odnotowano też dłuższą medianę przeżycia: około 11,6 miesiąca wobec 8,9 miesiąca. Nie oznacza to, że hospicjum zawsze wydłuża życie, ale łagodzenie bólu, duszności czy lęku to nie luksus. To realna część opieki, która potrafi poprawić i samopoczucie, i codzienne funkcjonowanie.
Skierowanie: najlepiej załatwić je jeszcze w szpitalu
Skierowanie do hospicjum domowego wystawia lekarz „na NFZ”. Może to być lekarz rodzinny, onkolog albo lekarz przy wypisie ze szpitala. Pomocne bywa poproszenie o skierowanie zanim chory opuści oddział. Dzięki temu nie powstaje luka między wypisem a startem opieki w domu. Skierowanie ma formę e-skierowania. Zawiera rozpoznanie oraz kod ICD-10. Często potrzebna jest też adnotacja o zakończonym lub wstrzymanym leczeniu przyczynowym.
Warto pamiętać, że samo skierowanie nie gwarantuje przyjęcia. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz hospicjum po wizycie kwalifikacyjnej. Kolejka bywa różna, czasem to kilka tygodni. Część rodzin decyduje się na rozwiązanie pomostowe. Na czas oczekiwania chory może korzystać z poradni medycyny paliatywnej (osobne skierowanie). To pozwala uniknąć okresu bez opieki.
Za co płaci NFZ, a za co pacjent lub bliscy
NFZ pokrywa: wizyty zespołu (lekarz, pielęgniarka, w razie potrzeby psycholog i fizjoterapeuta), wypożyczenie sprzętu medycznego oraz badania zlecone przez lekarza hospicjum. W ramach hospicjum domowego na NFZ sprzęt medyczny powinien być udostępniany bezpłatnie. Dlatego jeśli placówka prosi o kaucję albo dodatkową opłatę za łóżko czy koncentrator, poproś o jasną podstawę takiej opłaty i skontaktuj się z NFZ.
Rodzina kupuje natomiast: leki, pieluchomajtki i środki pielęgnacyjne używane na co dzień. Lekarz lub pielęgniarka wystawiają na nie recepty i zlecenia, często z refundacją. Uwaga na jeden wyjątek. Odpłatność pojawia się w prywatnych hospicjach bez kontraktu z NFZ. Wtedy obowiązuje cennik danej placówki.
Sprzęt: co wypożyczysz i co ustalić, zanim chory wróci do domu
Warto przygotować sprzęt z wyprzedzeniem, jeszcze zanim chory przekroczy próg domu. Hospicjum domowe wypożycza bezpłatnie m.in.: łóżko rehabilitacyjne, materac przeciwodleżynowy, koncentrator tlenu, ssak, balkonik czy wózek. Zestaw zależy od stanu chorego i decyzji lekarza.
Warto też wcześniej zaplanować logistykę pokoju. Łóżko rehabilitacyjne potrzebuje dostępu z dwóch stron. Ułatwia to zmianę pościeli i pielęgnację. Blisko przyda się gniazdko dla koncentratora. Sam koncentrator tlenu działa jak „fabryka tlenu” na prąd. Pobiera powietrze z pokoju i zagęszcza w nim tlen. Nie wymaga wymiany butli, ale pracuje na energii elektrycznej. To jedyny drobny, comiesięczny koszt po stronie rodziny.
Materac przeciwodleżynowy pełni ważna rolę. U osoby leżącej skóra pod ciężarem ciała szybko się niedokrwia. Zmienno-ciśnieniowy materac raz po raz przesuwa punkty nacisku. Działa trochę jak zmiana pozycji w łóżku.
Wizyty i kontakt z zespołem hospicyjnym
Wizyty pielęgniarskie odbywają się nie rzadziej niż 2 razy w tygodniu. Wizyty lekarskie — nie rzadziej niż 2 razy w miesiącu. W razie potrzeby bywają częstsze. Ważne: zespół hospicjum zapewnia kontakt telefoniczny całodobowo, 7 dni w tygodniu. W nagłej sytuacji, także w nocy, jest do kogo zadzwonić. Warto ustalić to na pierwszej wizycie: kto jest osobą do kontaktu, pod jaki numer dzwonić, jaka forma kontaktu jest preferowana. Zapisana kartka przy telefonie potrafi zdjąć sporo napięcia.
Objęcie opieką hospicjum domowego wyklucza równoczesne korzystanie z pielęgniarskiej opieki długoterminowej, poradni leczenia bólu i rehabilitacji domowej na NFZ. Te świadczenia się nie sumują.
Leki i ból: prawo, nie przywilej
Gdy ból narasta, jest to sygnał do kontaktu z zespołem, a nie do cierpliwego jego znoszenia. Lekarz dobiera leki przeciwbólowe do siły bólu i sytuacji chorego, a leczenie można modyfikować na bieżąco. Dawkę dobiera się do bólu, nie odwrotnie. Zaczyna się od łagodniejszych leków, a przy silniejszym bólu wchodzi się „wyżej”, aż po opioidy. Wokół opioidów (jak morfina) narosło wiele lęków. Część rodzin obawia się „uzależnienia” albo tego, że to „ostatnia deska ratunku”. W leczeniu bólu nowotworowego, prowadzonym przez specjalistę, te leki są sprawdzonym narzędziem. Odkładanie ich „na później” zwykle nie pomaga choremu. W hospicjum domowym lekarz zespołu ustala leczenie i wystawia recepty. Rodzina wykupuje leki zgodnie z zasadami refundacji — część preparatów może być tańsza, ale poziom odpłatności zależy od konkretnego leku i wskazania.
Ukryte koszty
Pieluchomajtki i chłonność. U osoby leżącej to realny, comiesięczny koszt. Są objęte refundacją NFZ w ramach miesięcznego limitu. Stawki bywają aktualizowane, więc bieżące kwoty warto sprawdzić u lekarza lub w NFZ. Środki pielęgnacyjne. Kremy ochronne, myjki, podkłady jednorazowe, środki na odleżyny. Żywienie medyczne. Gdy chory je coraz mniej, bywają zalecane odżywki (tzw. nutridrinki). Część z nich jest refundowana na receptę, część nie. Dojazdy i prąd. Do tego dochodzą koszty transportu do badań oraz energii dla koncentratora. Pojedynczo niewielkie koszty są w skali miesiąca zauważalne.
Świadomość tych pozycji nie usuwa wydatków. Pozwala jednak uniknąć zaskoczenia i wcześniej poszukać wsparcia finansowego.
Wsparcie finansowe i formalne w Polsce
Domowa opieka wiąże się z realnym obciążeniem budżetu i czasu. Warto więc znać dostępne formy wsparcia. Dodatek pielęgnacyjny wypłaca ZUS osobom z emeryturą lub rentą, niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przyznaje gmina (ośrodek pomocy społecznej). Tych dwóch świadczeń nie pobiera się jednocześnie.
Zasiłek opiekuńczy. Osoba pracująca, która opiekuje się chorym dorosłym członkiem rodziny, może skorzystać z zasiłku opiekuńczego. Przysługuje on do 14 dni w roku. Szczegóły warto potwierdzić w ZUS.
O prawa i świadczenia socjalne można dopytać pracownika socjalnego. Bywa on częścią zespołu hospicyjnego lub działa przy ośrodku pomocy społecznej.
Opiekun to filar całej opieki
Hospicjum domowe opiera się na założeniu, że w domu jest ktoś, kto opiekuje się chorym między wizytami zespołu. Bez takiej osoby właściwszą formą bywa hospicjum stacjonarne. Rola opiekuna bywa wyczerpująca — fizycznie i emocjonalnie. To powszechne doświadczenie.
Gdy opiekun sam trafia do szpitala lub potrzebuje odpocząć, chory może na krótko trafić pod opiekę stacjonarną. To narzędzie, na trudne momenty, nazywa się opieką wyręczającą (respite) w hospicjum stacjonarnym.
Ważne: prośba o pomoc nie jest porażką. Podział dyżurów w rodzinie, wsparcie sąsiadów, rozmowa z psychologiem hospicjum — to sposoby, które wielu opiekunom realnie ułatwiają codzienność.
Konkretne Kroki
- Poproś o skierowanie jeszcze na oddziale. Warto zwrócić się do lekarza wypisującego o e-skierowanie do hospicjum domowego, z rozpoznaniem i kodem ICD-10.
- Zgłoś chorego do konkretnego hospicjum. Pomocne bywa telefoniczne zgłoszenie od razu po otrzymaniu skierowania i zapytanie o czas oczekiwania oraz wizytę kwalifikacyjną.
- Zabezpiecz okres oczekiwania. Jeśli kolejka jest dłuższa, rozważ osobne skierowanie do poradni medycyny paliatywnej na ten czas.
- Przygotuj pokój przed powrotem chorego. Warto ustawić łóżko z dostępem z dwóch stron i gniazdkiem w pobliżu.
- Spisz listę leków.
- Zapisz kontakt 24/7. Warto zanotować numer alarmowy hospicjum, osobę do kontaktu i powiesić kartkę w widocznym miejscu.
- Dopytaj o refundacje. Rozważ rozmowę z lekarzem o zleceniach na pieluchomajtki i żywienie medyczne oraz o aktualnych limitach.
- Sprawdź świadczenia socjalne. Część rodzin składa wnioski o dodatek lub zasiłek pielęgnacyjny (ZUS lub gmina) i pyta o zasiłek opiekuńczy.
- Zadbaj o siebie jako opiekuna. Warto rozważyć podział dyżurów w rodzinie i zapytać zespół o opiekę wyręczającą na trudniejszy czas.
Powyższe informacje mają charakter ogólny. Decyzje o formie opieki, lekach i sprzęcie warto omówić z lekarzem prowadzącym oraz zespołem hospicjum domowego.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani indywidualnej oceny stanu zdrowia. Zasady organizacyjne i kwoty świadczeń mogą się zmieniać — bieżące informacje warto potwierdzić w NFZ lub u zespołu opieki paliatywnej.
Autor: Redakcja FAQRAK
Data aktualizacji: 28.09.2026
Bibliografia
● Temel J.S., Greer J.A., Muzikansky A., Gallagher E.R., Admane S., Jackson V.A., Dahlin C.M., Blinderman C.D., Jacobsen J., Pirl W.F., Billings J.A., Lynch T.J., Early Palliative Care for Patients with Metastatic Non-Small-Cell Lung Cancer, „New England Journal of Medicine” 2010; 363(8): 733–742. doi:10.1056/NEJMoa1000678. PMID: 20818875.
● Ferrell B.R., Temel J.S., Temin S., Alesi E.R., Balboni T.A., Basch E.M., Firn J.I., Paice J.A., Peppercorn J.M., Phillips T., Stovall E.L., Zimmermann C., Smith T.J., Integration of Palliative Care Into Standard Oncology Care: American Society of Clinical Oncology Clinical Practice Guideline Update, „Journal of Clinical Oncology” 2017; 35(1): 96–112. doi:10.1200/JCO.2016.70.1474. PMID: 28034065.
● Zimmermann C., Swami N., Krzyzanowska M., Hannon B., Leighl N., Oza A., Moore M., Rydall A., Rodin G., Tannock I., Donner A., Lo C., Early palliative care for patients with advanced cancer: a cluster-randomised controlled trial, „The Lancet” 2014; 383(9930): 1721–1730. doi:10.1016/S0140-6736(13)62416-2. PMID: 24559581.
● World Health Organization, WHO Guidelines for the pharmacological and radiotherapeutic management of cancer pain in adults and adolescents, Geneva: World Health Organization, 2019. ISBN: 978-92-4-155039-0. Dostęp: 1.07.2026.
● World Health Organization, Palliative care, fact sheet, 5 August 2020. Dostęp: 1.07.2026.
● Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 742, z późn. zm.).
● Ministerstwo Zdrowia, Opieka paliatywna i hospicyjna — zasady świadczeń gwarantowanych, gov.pl. Dostęp: 1.07.2026.
● Ministerstwo Zdrowia, Opieka paliatywna i hospicyjna w warunkach domowych — zakres świadczeń, częstotliwość wizyt i całodobowy dostęp do lekarza oraz pielęgniarki, gov.pl. Dostęp: 1.07.2026.
● Ministerstwo Zdrowia, Opieka paliatywna i hospicyjna w warunkach stacjonarnych — zakres świadczeń, w tym opieka wyręczająca, gov.pl. Dostęp: 1.07.2026.
● Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Zasiłek opiekuńczy — prawo do zasiłku i okres przysługiwania, zus.pl. Dostęp: 1.07.2026.
● Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Dodatek pielęgnacyjny, zus.pl. Dostęp: 1.07.2026.
