Rak odbytnicy — Zespół niskiej resekcji odbytnicy (LARS): jak radzić sobie z częstymi wypróżnieniami

W pigułce

• LARS to zespół niskiej resekcji odbytnicy, pojawiający się po operacji oszczędzającej zwieracze, wynikający z utraty naturalnego zbiornika na stolec.
• Główne objawy to nagłe parcia, konieczność częstych wizyt w toalecie oraz trudności z utrzymaniem gazów.
• Podstawą łagodzenia dolegliwości jest dieta bogata w błonnik rozpuszczalny, który zagęszcza treść pokarmową.
• Funkcję osłabionych zwieraczy można wzmacniać poprzez trening mięśni dna miednicy prowadzony pod okiem fizjoterapeuty.
• Loperamid, spowalnia pasaż jelitowy i daje zwieraczom czas na reakcję.
• Układ pokarmowy adaptuje się do nowych warunków głównie w pierwszym roku po operacji, a nowy punkt równowagi ustala się zwykle po około dwóch latach. U części pacjentów objawy wyraźnie słabną, u innych utrzymują się dłużej.

Operacja oszczędzająca zwieracze w raku odbytnicy pozwala uniknąć trwałej stomii, co dla wielu pacjentów jest priorytetem. Zdarza się jednak, że po powrocie do domu codzienne funkcjonowanie staje się uzależnione od bliskości toalety. To zjawisko medycyna określa jako zespół niskiej resekcji odbytnicy (LARS). 

Co dzieje się w organizmie po resekcji?

Zdrowa odbytnica to  jak poczekalnia, w której gromadzi się treść jelitowa. Taka poczekalnia pozwala nam kontrolować moment wypróżnienia i odróżniać gazy od stolca. Podczas operacji usunięcia guza chirurdzy wycinają ten fragment jelita. Zszywają następnie wyższe partie jelita grubego bezpośrednio z okolicą zwieraczy. W ten sposób ratują życie pacjenta i pozwalają uniknąć wyłonienia stomii.

Brak naturalnego zbiornika zmienia jednak całkowicie mechanikę pracy układu pokarmowego. Treść pokarmowa trafia teraz prosto do okolic zwieraczy, z pominięciem poczekalni. Zwieracze nie są przyzwyczajone do ciągłego naporu i często ulegają przeciążeniu. Dodatkowo, radioterapia może wpływać na drobne nerwy w miednicy, co zmienia czucie w tych rejonach. To właśnie te zmiany anatomiczne wywołują objawy zespołu LARS. 

Skala problemu, czyli dlaczego warto wypełnić kwestionariusz LARS Score

Zespół niskiej resekcji odbytnicy obejmuje bardzo konkretne uciążliwości w codziennym życiu. Zalicza się do nich nagłe parcie na stolec, gubienie gazów czy konieczność wielokrotnego odwiedzania toalety w krótkim czasie. Aby lekarze mogli lepiej ocenić nasilenie tych objawów, w 2012 roku dwoje duńskich chirurgów z Uniwersytetu w Aarhus — Katrine Emmertsen i Søren Laurberg — stworzyło kwestionariusz LARS Score. Jest to proste narzędzie składające się z pięciu pytań o codzienną pracę jelit.

Na podstawie odpowiedzi oblicza się punkty — od 0 do 42. Wynik do 20 punktów oznacza, że zespołu LARS się nie stwierdza. Od 21 do 29 punktów mówimy o postaci LARS o mniejszym nasileniu, a od 30 punktów wzwyż — o postaci nasilonej, która mocno utrudnia codzienne życie. Zastosowanie tego kwestionariusza stało się międzynarodowym standardem rekomendowanym przez organizacje onkologiczne. Wynik pomaga lekarzowi prowadzącemu zrozumieć, jak bardzo zaburzenia wpływają na jakość życia pacjenta. Pozwala też uniknąć krępujących niedomówień i ułatwia dobranie formy pomocy. Warto rozważyć poproszenie swojego lekarza o udostępnienie tego narzędzia. Świadomość stopnia nasilenia objawów to pierwszy krok do opracowania planu łagodzenia trudności.

Dieta jako pierwsze narzędzie łagodzenia objawów

Międzynarodowe wytyczne dotyczące zespołu LARS, opracowane w ramach projektu MANUEL, stawiają zmianę diety na pierwszym miejscu wśród metod, od których warto zacząć. W przypadku częstych wypróżnień korzystne bywa wprowadzenie rozpuszczalnego błonnika pokarmowego. Można go znaleźć w pieczonych jabłkach, gotowanych warzywach korzeniowych czy nasionach babki płesznik. Błonnik działa w jelitach jak gąbka. Chłonie nadmiar wody i zagęszcza treść pokarmową, co spowalnia jej pasaż.

Pacjenci często zauważają ulgę, gdy rezygnują z ostrych przypraw i dużych ilości tłuszczu. Produkty te mocno stymulują skurcze jelit i mogą nasilać nagłe parcia. Wiele osób decyduje się również na ograniczenie kofeiny oraz surowych warzyw bogatych w błonnik nierozpuszczalny. Prowadzenie dzienniczka żywieniowego ułatwia wychwycenie produktów, które wywołują najwięcej objawów. Właściwe dobranie posiłków znacząco zmniejsza dyskomfort i pozwala rzadziej korzystać z toalety. Czasami nawet drobne korekty w jadłospisie przynoszą odczuwalną poprawę.

Trening mięśni dna miednicy i wsparcie fizjoterapeuty

Mięśnie dna miednicy odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu kontroli nad wypróżnianiem po operacji. Usunięcie fragmentu odbytnicy sprawia, że zwieracze muszą przejąć na siebie znacznie większy ciężar pracy. Z tego powodu wielu chorych decyduje się na wsparcie fizjoterapeuty proktologicznego lub uroginekologicznego. Taki specjalista potrafi ocenić napięcie i siłę mięśni odpowiadających za trzymanie stolca. Wizyty u wykwalifikowanego fizjoterapeuty proktologicznego są rzadko w pełni refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Pacjenci często poszukują tej pomocy w gabinetach prywatnych. W trakcie wizyty terapeuta uczy prawidłowego oddechu i odpowiedniej techniki wypróżniania. Część pacjentów korzysta również z metody biofeedbacku. To trening z wykorzystaniem małego czujnika i ekranu, pokazujący w czasie rzeczywistym pracę mięśni, ale tu skuteczność bywa różna. Holenderskie badanie z udziałem 17 szpitali pokazało, że rehabilitacja dna miednicy nie poprawiła wyników u wszystkich pacjentów. Największą korzyść odnoszą osoby, u których głównym problemem jest nagłe, trudne do opanowania parcie, oraz te, u których nietrzymanie nie jest bardzo nasilone. Rozmowa ze specjalistą pozwala ocenić, czy nam te ćwiczenia pomogą.

Farmakologia i leki zwalniające pasaż jelitowy

Podstawowym lekiem stosowanym w łagodzeniu objawów LARS jest loperamid. Substancja ta spowalnia ruchy robaczkowe jelit, co daje organizmowi więcej czasu na wchłonięcie wody. Loperamid potrafi również delikatnie zwiększać napięcie samego zwieracza odbytu.

Kluczem do sukcesu bywa pora przyjmowania preparatu. Wielu specjalistów ze stowarzyszeń onkologicznych sugeruje zażywanie go na około pół godziny przed posiłkiem. Ogranicza to działanie tak zwanego odruchu żołądkowo-okrężniczego. To naturalny mechanizm, który sprawia, że pojawienie się pokarmu w żołądku pobudza jelito grube do pracy — organizm robi miejsce na kolejną porcję. U zdrowej osoby jest to niezauważalne, ale po usunięciu odbytnicy ten sygnał trafia od razu do zwieraczy i kończy się gwałtowną potrzebą wizyty w toalecie zaraz po posiłku. Warto poprosić lekarza prowadzącego o precyzyjne rozpisanie schematu dawkowania dopasowanego do indywidualnych potrzeb. Część chorych odczuwa ulgę także po włączeniu leków rozkurczowych. 

Irygacja przezodbytnicza — gdy inne metody nie wystarczają

Gdy nasilone objawy zespołu LARS uniemożliwiają powrót do pracy lub swobodne życie społeczne, medycyna oferuje inne rozwiązania. Jednym z nich jest przezodbytnicza irygacja jelit (TAI). Metoda ta polega na płukaniu dolnego odcinka jelita grubego za pomocą letniej wody. Używa się do tego sprzętu wyposażonego w niewielką pompkę i jednorazowe cewniki. Woda wprowadzona do jelita stymuluje je do całkowitego opróżnienia. 

Dzięki temu wielu pacjentów zyskuje kilkanaście do kilkudziesięciu godzin względnego spokoju — u części osób nawet do dwóch dób, choć zabieg wykonuje się zwykle codziennie lub co drugi dzień. Wytyczne dla zespołu LARS (projekt MANUEL z 2021 roku) zalecają irygację u osób, u których dieta i leki nie wystarczyły. W badaniu z 2023 roku z losowym przydziałem pacjentów, osoby stosujące irygację po roku miały wyraźnie niższy wynik LARS Score i lepszą jakość życia niż osoby leczone zachowawczo. Dla części chorych jest to metoda, która pozwala wrócić do pracy i normalnego funkcjonowania. 

Nauka samodzielnego przeprowadzania tego zabiegu wymaga cierpliwości. W Polsce instruktaż mogą przeprowadzać wyspecjalizowane pielęgniarki stomijne, które pomagają dobrać odpowiedni system. Sam zabieg trwa kilkanaście minut i pozwala na nowo zaplanować dzień bez sprawdzania, gdzie znajduje się najbliższa toaleta.

Czas jako czynnik gojący i adaptacja jelit

Odbudowa funkcji układu pokarmowego po resekcji odbytnicy to proces wymagający długich miesięcy. W tym czasie fragment jelita grubego zespolony ze zwieraczami zaczyna się nieznacznie rozciągać. 

Z czasem ten odcinek przejmuje częściowo funkcję utraconej odbytnicy, tworząc tak zwany neozbiornik. Zjawisko to prowadzi do odczuwalnego zmniejszenia liczby codziennych wypróżnień i złagodzenia uciążliwych parć. Oczekiwanie na tę adaptację bywa męczące. Z tego względu niezwykle istotne jest korzystanie z dostępnych metod łagodzących (dieta, leki, ćwiczenia). 

Największa poprawa zachodzi zwykle w pierwszych sześciu do dwunastu miesięcy po operacji lub po zamknięciu stomii. Później stan najczęściej się stabilizuje i pacjent dochodzi do swojego nowego punktu wyjścia — zazwyczaj mniej więcej po dwóch latach. Jeśli po roku objawy nadal mocno utrudniają życie, nie warto dalej czekać na samoistną poprawę, tylko wrócić do lekarza po konkretne wsparcie. 

Konkretne Kroki

• Rozważ poproszenie lekarza o kwestionariusz LARS Score, aby bez skrępowania omówić swoje objawy.
• Pomocne bywa prowadzenie dzienniczka żywieniowego. Zapisuj w nim zjedzone posiłki i momenty nasilonego parcia, co ułatwi późniejszą rozmowę z dietetykiem.
• Noś ze sobą „zestaw bezpieczeństwa” – nawilżane chusteczki, maść kojąca, zapas bielizny i lek spowalniający pasaż – to obniża lęk przed wyjściem z domu.
• Poszukaj w swojej okolicy gabinetu fizjoterapii proktologicznej lub uroginekologicznej. 
• Jeśli problem ze wstrzymywaniem stolca utrzymuje się mimo diety i leków, nie wahaj się szukać wsparcia u lekarza czy pielęgniarki stomijnej.

Autor: Redakcja FAQRAK

Data aktualizacji: 15.10.2026

Treści zawarte w tym artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępują one profesjonalnej porady medycznej, diagnozy ani leczenia. Wszelkie decyzje dotyczące terapii, zmiany diety lub przyjmowania leków mogą być podejmowane wyłącznie po bezpośredniej konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Bibliografia

• Emmertsen K.J., Laurberg S., Low Anterior Resection Syndrome Score: Development and Validation of a Symptom-Based Scoring System for Bowel Dysfunction After Low Anterior Resection for Rectal Cancer, Annals of Surgery, 2012;255(5):922–928.
• Juul T., Ahlberg M., Biondo S. i wsp., International Validation of the Low Anterior Resection Syndrome Score, Annals of Surgery, 2014;259(4):728–734.
• Keane C., Fearnhead N.S., Bordeianou L.G. i wsp. (LARS International Collaborative Group), International Consensus Definition of Low Anterior Resection Syndrome, Diseases of the Colon & Rectum, 2020;63(3):274–284.
• Christensen P., Im Baeten C., Espín-Basany E. i wsp. (MANUEL Project Working Group), Management Guidelines for Low Anterior Resection Syndrome – the MANUEL Project, Colorectal Disease, 2021;23(2):461–475.
• Pieniowski E.H.A., Nordenvall C., Palmer G. i wsp., Prevalence of Low Anterior Resection Syndrome and Impact on Quality of Life After Rectal Cancer Surgery: Population-Based Study, BJS Open, 2020;4(5):935–942.
• Pieniowski E.H.A., Bergström C.M., Nordenvall C.A.M. i wsp., A Randomized Controlled Clinical Trial of Transanal Irrigation Versus Conservative Treatment in Patients With Low Anterior Resection Syndrome After Rectal Cancer Surgery, Annals of Surgery, 2023;277(1):30–37.
• van der Heijden J.A.G., Kalkdijk-Dijkstra A.J., Pierie J.P.E.N. i wsp. (FORCE Trial Group), Pelvic Floor Rehabilitation After Rectal Cancer Surgery: A Multicenter Randomized Clinical Trial (FORCE Trial), Annals of Surgery, 2022;276(1):38–45.
• Bosch N.M., Kalkdijk-Dijkstra A.J., van Westreenen H.L. i wsp., Pelvic Floor Rehabilitation After Rectal Cancer Surgery: One-Year Follow-up of a Multicenter Randomized Clinical Trial (FORCE Trial), Annals of Surgery, 2024; doi:10.1097/SLA.0000000000006402.
• Emmertsen K.J., Laurberg S., Impact of Bowel Dysfunction on Quality of Life After Sphincter-Preserving Resection for Rectal Cancer, British Journal of Surgery, 2013;100(10):1377–1387.
• Bregendahl S., Emmertsen K.J., Lous J., Laurberg S., Bowel Dysfunction After Low Anterior Resection With and Without Neoadjuvant Therapy for Rectal Cancer: A Population-Based Cross-Sectional Study, Colorectal Disease, 2013;15(9):1130–1139.
• Mekhael M., Kristensen H.Ø., Larsen H.M. i wsp., Transanal Irrigation for Neurogenic Bowel Disease, Low Anterior Resection Syndrome, Faecal Incontinence and Chronic Constipation: A Systematic Review, Journal of Clinical Medicine, 2021;10(4):753.
• Zhang R., Luo W., Qiu Y. i wsp., Clinical Management of Low Anterior Resection Syndrome: Review of the Current Diagnosis and Treatment, Cancers, 2023;15(20):5011.
• Vaz-Luis I., Masiero M., Cavaletti G. i wsp., ESMO Expert Consensus Statements on Cancer Survivorship: Promoting High-Quality Survivorship Care and Research in Europe, Annals of Oncology, 2022;33(11):1119–1133.