Tradycja poświęcania października rakowi piersi sięga 1985 r., gdy w Stanach Zjednoczonych zorganizowano pierwszą kampanię upowszechniającą mammografię jako najskuteczniejszą metodę wczesnego wykrywania tego nowotworu. Z tygodniowej akcji zrobił się cały miesiąc, a inicjatywa wyszła daleko poza jeden kraj; w środku miesiąca, 15 października, obchodzony jest Europejski Dzień Walki z Rakiem Piersi. Powód, dla którego kampania wciąż jest potrzebna, nie zmienia się od lat: rak piersi jest najczęstszym nowotworem, na jaki chorują Polki – rocznie z jego powodu umiera 6,6 tys. kobiet, a późna diagnoza jest częstą przyczyną wysokiej śmiertelności wśród Polek. W programie NFZ kobiety w wieku 45–74 lat mogą bezpłatnie, bez skierowania, wykonać mammografię co dwa lata – wiele z nich wciąż jednak z tej możliwości nie korzysta, często z braku wiedzy albo ze strachu.
W tym roku kampania ma kilkadziesiąt lokalnych odsłon. Fundacja Rakiety „rezerwuje miejsca dla profilaktyki” w kawiarniach, bibliotekach, restauracjach, kinach, salonach piękności i studiach jogi – zawieszka z różową wstążką i kodem QR prowadzi do informacji o samokontroli piersi, niepokojących objawach i bezpłatnych badaniach; dołączyło już ponad 230 miejsc ze wszystkich województw, a lokale mogą bezpłatnie zamówić pakiet materiałów. Samorząd Mazowsza prowadzi od 6 października drugą edycję „Różowego Października” z bezpłatną mammografią w pięciu miastach regionu, a Warszawa współorganizuje 17 października wydarzenie „Różowy Pałac z Wąsem”. Stolica finansuje też program „Sprawdzam!” w blisko 90 przychodniach – naukę samobadania piersi i jąder na fantomach – na który do końca 2026 r. przeznaczy 2,5 mln zł. W Białymstoku do badań zachęcają wspólnie Jagiellonia i Białostockie Centrum Onkologii, a klub zapowiada, że jego zaangażowanie potrwa także po zakończeniu miesiąca; Klub Śląskich Amazonek w Katowicach przez cały miesiąc publikuje materiały o profilaktyce, badaniach i wsparciu.
Rdzeniem kampanii pozostają jednak same badania. Mammobusy realizujące mammografię na zlecenie NFZ są wyposażone w nowoczesne mammografy, dzięki którym ucisk piersi jest mniej odczuwalny niż przy starszym sprzęcie; do badania wystarczy dowód osobisty, a wyniki są dostępne online w ciągu dwóch tygodni. Jak przypomina radiolog dr Sławomir Maciejski, mammografia pozwala wykryć zmiany, zanim staną się wyczuwalne – im wcześniej rozpoznanie, tym większa szansa na całkowite wyleczenie. Harmonogramy postojów mammobusów na październik, z adresami i numerami do rejestracji, publikują oddziały wojewódzkie NFZ, a organizatorzy przypominają o rzeczy, o której w „różowym” miesiącu często się zapomina: rak piersi może dotyczyć także mężczyzn, a każda zauważona zmiana powinna skłonić do zgłoszenia się do poradni.
Co to oznacza dla pacjenta?
Jeśli masz 45–74 lata i nie robiłaś mammografii od dwóch lat, październik to najprostszy moment, by to nadrobić: mammobusy stoją w tym miesiącu w setkach miejscowości, często pod urzędem gminy, remizą czy supermarketem, a do badania nie potrzebujesz skierowania – tylko dowodu. Sprawdź harmonogram na stronie swojego oddziału NFZ albo zadzwoń na infolinię 800 190 590. Samo badanie trwa kilka minut, a wynik dostaniesz online. Ucisk piersi może być nieprzyjemny, ale to chwila – i warto umówić się w pierwszej połowie cyklu, gdy piersi są mniej tkliwe.
Jeśli jesteś młodsza niż 45 lat, program przesiewowy Cię nie obejmuje – ale to nie znaczy, że masz nic nie robić. Raz w miesiącu, kilka dni po miesiączce, obejrzyj i obmacaj piersi; nie chodzi o to, by „znaleźć raka”, tylko by znać swoje piersi i zauważyć, gdy coś się zmieni: nowy guzek, wciągnięcie skóry lub brodawki, wyciek, zaczerwienienie, zmiana kształtu. Każda taka zmiana to powód do wizyty u lekarza rodzinnego lub ginekologa, który skieruje Cię na USG lub mammografię – w każdym wieku i bez czekania na październik. Jeśli w rodzinie był rak piersi lub jajnika, zwłaszcza u młodych osób, zapytaj o skierowanie do poradni genetycznej: nosicielki mutacji BRCA badają się częściej i wcześniej.
I jedno ważne zastrzeżenie: Różowy Październik to kampania o wczesnym wykrywaniu, nie o zapobieganiu. Mammografia nie chroni przed rakiem – sprawia, że wykrywa się go na etapie, gdy w większości przypadków da się go wyleczyć. Nie zastępuje też wizyty u lekarza, gdy coś Cię niepokoi: jeśli wyczuwasz zmianę, nie czekaj na mammobus, tylko idź do lekarza od razu. Pamiętaj też o mężczyznach w swoim otoczeniu – rak piersi u nich jest rzadki, ale bywa rozpoznawany późno właśnie dlatego, że „to kobieca choroba”.
Źródła: ngo.pl (Klub Śląskich Amazonek, 28.09 i 1.10.2026), rozowypazdziernik.pl (Fundacja Rakiety), rdc.pl (kampania Mazowsza), warsawcity.info (program „Sprawdzam!”), zwrotnikraka.pl (Jagiellonia/BCO, 2.10.2026), starostwo.rybnik.pl i plockinfo.pl (harmonogramy mammobusów Geneva Trust), cozazycie.pl.
