Od 1 października 2026 r. obowiązuje czwarta i ostatnia w tym roku aktualizacja wykazu leków refundowanych. Znalazły się na niej 24 nowe terapie, w tym 13 onkologicznych i 11 nieonkologicznych; osiem z nich dotyczy chorób rzadkich. Refundacja obejmuje 18 nowych cząsteczko-wskazań oraz rozszerzenie dotychczasowych wskazań dla sześciu kolejnych terapii. Finansowaniem objęto 8 nowych substancji czynnych, powstały 4 nowe programy lekowe, a do wykazu dodano 174 produkty lub nowe wskazania, usuwając jednocześnie 76. Jak podkreśla Narodowy Instytut Onkologii, w całym 2026 r. refundacją objęto 90 nowych terapii, z czego 46 skierowanych do pacjentów onkologicznych; październikowa lista to nie tylko nowe leki, ale także rozszerzone wskazania i zmienione zasady programów lekowych, dzięki którym z terapii mogą skorzystać kolejne grupy chorych.
Najwięcej zmian dotyczy nowotworów przewodu pokarmowego. W zaawansowanym raku jelita grubego refundowane jest skojarzenie enkorafenibu z cetuksymabem u dorosłych z potwierdzoną mutacją BRAF V600E w drugiej lub kolejnych liniach leczenia – prof. Lucjan Wyrwicz z NIO nazywa to terapią, na którą pacjenci bardzo długo czekali. W raku dróg żółciowych pembrolizumab z chemioterapią trafia do pierwszej linii jako alternatywa dla refundowanego od ponad roku durwalumabu. W raku żołądka i połączenia żołądkowo-przełykowego pojawiły się trzy nowe opcje: pembrolizumab z trastuzumabem i chemioterapią w chorobie HER2-dodatniej z odpowiednią ekspresją PD-L1, pembrolizumab z chemioterapią w chorobie HER2-ujemnej z ekspresją PD-L1 oraz zolbetuksymab z chemioterapią u chorych z HER2-ujemnym nowotworem wykazującym obecność klaudyny 18.2. Kabozantynib stał się natomiast opcją u dorosłych z nieresekcyjnymi lub przerzutowymi, dobrze zróżnicowanymi guzami neuroendokrynnymi – zarówno trzustki, jak i innych lokalizacji – gdy inne metody nie mogą być zastosowane.
Istotne zmiany objęły także uroonkologię, raka piersi i raka płuca. W raku nerkowokomórkowym refundowano pembrolizumab z aksytynibem w pierwszej linii u pacjentów z pośrednim lub niekorzystnym rokowaniem wg skali IMDC, a belzutyfan stał się pierwszą refundowaną terapią celowaną dla dorosłych z chorobą von Hippla-Lindaua, u których leczenie miejscowe uznano za nieodpowiednie. W raku urotelialnym w schemacie niwolumab + gemcytabina + cisplatyna dopuszczono zamianę cisplatyny na karboplatynę przy nietolerancji – jako wskazanie off-label. Również off-label rozszerzono adiuwantowy abemacyklib z hormonoterapią na określoną grupę chorych bez przerzutów do węzłów chłonnych, z wczesnym hormonozależnym, HER2-ujemnym rakiem piersi i wysokim ryzykiem nawrotu. W raku płuca nowy program lekowy umożliwia ponowne zastosowanie immunoterapii: po leczeniu radykalnym, jeśli nawrót nastąpił co najmniej 12 miesięcy od ostatniej dawki, a po leczeniu w stadium uogólnienia – wyłącznie po planowym zakończeniu dwuletniej terapii, utrzymanej odpowiedzi, braku istotnych działań niepożądanych i nawrocie po co najmniej 6 miesiącach; immunoterapia pierwszej linii nie może trwać dłużej niż dwa lata.
W hematoonkologii w szpiczaku plazmocytowym w pierwszej linii refundowano czterolekowy schemat DVRd (daratumumab, bortezomib, lenalidomid, deksametazon) u wcześniej nieleczonych dorosłych niekwalifikujących się do autoprzeszczepienia, a w przewlekłej białaczce limfocytowej refundację zanubrutynibu w monoterapii pierwszej linii rozszerzono na całą populację dorosłych chorych – dotąd obejmowała pacjentów starszych oraz młodszych z określonymi obciążeniami. Nowy program B.181 objął też glukarpidazę (Voraxaze) do eliminacji toksycznego stężenia metotreksatu u dorosłych i dzieci. Wspólnym mianownikiem październikowych zmian jest – jak zauważa NIO – coraz silniejsze różnicowanie leczenia w zależności od biologii nowotworu: w raku jelita grubego liczy się mutacja BRAF V600E, w raku żołądka status HER2, ekspresja PD-L1 i obecność CLDN18.2, a w raku płuca także to, kiedy zakończono poprzednie leczenie i po jakim czasie doszło do nawrotu. Lista pozostaje w mocy do kolejnej aktualizacji, zapowiadanej na początek 2027 r.
Co to oznacza dla pacjenta?
Jeśli leczysz się na jeden z nowotworów objętych październikowymi zmianami, Twój lekarz ma od 1 października więcej możliwości wyboru leczenia na koszt NFZ. Nie musisz nic sam załatwiać – o refundowanym leczeniu decyduje onkolog na podstawie kryteriów programu lekowego. Warto jednak na najbliższej wizycie zapytać wprost, czy nowe opcje Cię dotyczą.
Najwięcej zmieniło się dla osób z nowotworami układu pokarmowego. Chorzy na zaawansowanego raka jelita grubego z mutacją BRAF V600E dostają nową terapię celowaną, na którą do tej pory nie było refundacji. Pacjenci z rakiem dróg żółciowych i rakiem żołądka mogą od razu, w pierwszej linii, otrzymać immunoterapię w połączeniu z chemioterapią – a to, która kombinacja jest dla Ciebie, zależy od wyników badań tkanki guza (HER2, PD-L1, klaudyna 18.2). Dlatego tak ważne jest, by te badania zostały wykonane: bez nich lekarz nie może zakwalifikować Cię do nowych leków.
Są też zmiany, które dotyczą sytuacji „w trakcie” leczenia. Jeśli źle znosisz cisplatynę przy raku pęcherza, lekarz może zamienić ją na karboplatynę i nie przerywać immunoterapii. Jeśli chorujesz na raka płuca i immunoterapia kiedyś Ci pomogła, a choroba wróciła po dłuższej przerwie, może istnieć możliwość powtórzenia takiego leczenia – ale tylko po spełnieniu dokładnie określonych warunków, które oceni lekarz. Kobiety z wczesnym hormonozależnym rakiem piersi i wysokim ryzykiem nawrotu, nawet bez zajętych węzłów chłonnych, mogą otrzymać abemacyklib jako leczenie pooperacyjne zmniejszające ryzyko powrotu choroby.
Dla chorych na szpiczaka plazmocytowego, którzy nie kwalifikują się do przeszczepienia szpiku, pojawił się mocniejszy, czterolekowy schemat już na starcie leczenia. Z kolei w przewlekłej białaczce limfocytowej zanubrutynib w pierwszej linii jest teraz dostępny dla wszystkich dorosłych, nie tylko dla osób starszych lub obciążonych innymi chorobami. Osoby z rzadką chorobą von Hippla-Lindaua po raz pierwszy mają refundowany lek, który może ograniczyć liczbę kolejnych operacji.
Pamiętaj, że refundacja nie oznacza automatycznie, że dany lek jest dla Ciebie najlepszy – każda terapia ma swoje kryteria kwalifikacji i działania niepożądane. Jeśli masz wątpliwości, poproś lekarza o wyjaśnienie, dlaczego proponuje właśnie takie leczenie, albo skorzystaj z infolinii NFZ (800 190 590) lub organizacji pacjenckich.
Źródła: nio.gov.pl (komunikat NIO-PIB z komentarzami prof. L. Wyrwicza, prof. J. Kucharza, dr A. Koniecznej, dr hab. M. Knetki-Wróblewskiej i prof. J. Romejko-Jarosińskiej), rynekzdrowia.pl, zwrotnikraka.pl, apteline.pl, doz.pl.
