23 września 2026 r. FDA zarejestrowała lirafugratynib (Lyrfigtu, Elevar Therapeutics) – inhibitor kinazy – w leczeniu dorosłych z uprzednio leczonym, nieresekcyjnym, miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym rakiem dróg żółciowych z fuzją lub inną rearanżacją genu FGFR2. To już trzeci lek anty-FGFR w tym wskazaniu, obok pemigatynibu (Pemazyre) i futybatynibu (Lytgobi); w odróżnieniu od nich lirafugratynib zaprojektowano jako wysoce selektywny, nieodwracalny inhibitor FGFR2, mający minimalizować działania niepożądane wynikające z blokowania pozostałych receptorów FGFR. Lek otrzymał wcześniej status terapii przełomowej i leku sierocego, a wniosek rozpatrywano w trybie priorytetowym.
Skuteczność oceniono w badaniu REFOCUS (NCT04526106) – wieloośrodkowym, otwartym, jednoramiennym – u 116 chorych z nieresekcyjnym lub przerzutowym rakiem dróg żółciowych, którzy nie otrzymywali wcześniej inhibitora FGFR, ale przebyli chemioterapię lub chemioimmunoterapię. Pacjenci przyjmowali lirafugratynib w dawce 70 mg raz dziennie do progresji lub nieakceptowalnej toksyczności. Głównymi punktami końcowymi były odsetek obiektywnych odpowiedzi i czas ich trwania według niezależnej komisji (RECIST v1.1): ORR wyniósł 46% (95% CI 36–55), a mediana czasu trwania odpowiedzi 11,8 miesiąca (95% CI 7,5–13,0). Charakterystyka produktu zawiera ostrzeżenia dotyczące toksyczności ocznej, hiperfosfatemii z mineralizacją tkanek miękkich oraz toksyczności dla płodu. Wyniki nie powinny być przenoszone na chorych leczonych wcześniej innym inhibitorem FGFR – tę grupę wykluczono z populacji ocenianej przez FDA.
Dr Alison Schram z Memorial Sloan Kettering oceniła, że wyniki stanowią istotny krok naprzód dla chorych z rakiem dróg żółciowych z fuzją FGFR2 – chorobą, w której opcje leczenia były historycznie ograniczone, a rokowanie złe – i podkreślają znaczenie badań molekularnych już w momencie rozpoznania, by dopasować leczenie do konkretnego pacjenta. Rejestracja wpisuje się w szerszy trend: w III kwartale 2026 r. FDA zatwierdziła lek dla chorych na raka dróg żółciowych z określoną zmianą genetyczną, a wcześniej w tym roku bispecyficzne przeciwciało zenokutuzumab w raku dróg żółciowych z fuzją NRG1. Warto też przypomnieć polski kontekst z tego samego okresu: od 1 października 2026 r. pembrolizumab z chemioterapią jest refundowany w pierwszej linii leczenia miejscowo zaawansowanego lub przerzutowego raka dróg żółciowych, jako alternatywa dla durwalumabu.
Co to oznacza dla pacjenta?
Rak dróg żółciowych (cholangiokarcinoma) to rzadki, ale bardzo trudny do leczenia nowotwór, zwykle wykrywany późno. Jego leczenie coraz bardziej zależy od tego, jakie zmiany genetyczne ma konkretny guz. Jedną z nich jest fuzja genu FGFR2 – występuje u mniejszości chorych, głównie z rakiem wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, ale dla tych osób istnieją już leki celowane w tabletkach. Lirafugratynib to najnowszy z nich: u prawie połowy chorych, u których chemioterapia przestała działać, guz się zmniejszył, a efekt utrzymywał się średnio blisko rok. Nowy lek ma też być „czystszy” – działa precyzyjniej niż poprzednicy, co może oznaczać mniej dokuczliwych działań niepożądanych, choć pewne problemy (np. z oczami czy nadmiarem fosforanów we krwi) nadal wymagają monitorowania.
Najważniejsza praktyczna wiadomość: jeśli masz raka dróg żółciowych, upewnij się, że guz został przebadany genetycznie – pod kątem FGFR2, ale też IDH1, HER2, NRG1 i innych celów. Bez tego badania lekarz nie wie, czy którykolwiek z leków celowanych w ogóle wchodzi w grę. Zapytaj o to onkologa już na początku leczenia, a nie dopiero wtedy, gdy chemioterapia przestanie działać.
Sam lirafugratynib jest na razie zarejestrowany tylko w USA i nie jest dostępny w Polsce. Jeśli jednak Twój guz ma fuzję FGFR2, nie oznacza to braku opcji – w Polsce refundowany jest w tym wskazaniu pemigatynib (program lekowy w raku dróg żółciowych), o co warto zapytać lekarza. A dla wszystkich chorych na zaawansowanego raka dróg żółciowych dobra wiadomość jest taka, że od października 2026 r. w pierwszej linii NFZ finansuje już dwa schematy immunoterapii z chemioterapią.
Źródła: fda.gov (komunikat z 23.09.2026), ascopost.com, healio.com, pharmacytimes.com, oncnursingnews.com, epocrates.com, komunikat Elevar Therapeutics (23.09.2026); nio.gov.pl (lista refundacyjna 1.10.2026).
